Mở “băng thông” thủ tục
Ông Phan Minh Thông, Tổng giám đốc Công ty cổ phần Phúc Sinh từng nhiều lần có ý kiến đối với quy định về “Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh xuất khẩu gạo” tại Nghị định 107/2018/NĐ-CP ngày 15/8/2018, cho rằng yêu cầu doanh nghiệp xuất khẩu gạo phải có kho chuyên dụng và cơ sở xay xát đạt chuẩn quốc gia đang tạo lợi thế cho số ít doanh nghiệp lớn.
Dẫn chứng việc cùng xuất khẩu nông sản nhưng người kinh doanh cà phê, hồ tiêu… không phải chịu những “giấy phép con” tương tự, ông Thông cho biết, doanh nghiệp xuất khẩu gạo và nông dân trồng lúa đang phải đối mặt với cạnh tranh bất bình đẳng, làm giảm sức cạnh tranh về giá của gạo Việt Nam.
Tại Diễn đàn đối thoại về thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh do Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức ngày 18/6/2026, bà Lê Thị Hồng Nhi, đại diện Hiệp hội Doanh nghiệp châu Âu tại Việt Nam (EuroCham) cho biết, nhiều doanh nghiệp phản ánh vướng mắc liên quan đến thủ tục cấp giấy phép môi trường và đánh giá tác động môi trường (ĐTM). Khi triển khai dự án, doanh nghiệp phải xin ý kiến, xin cấp phép tại nhiều cơ quan quản lý, với quy trình nhiều bước và thời gian xử lý tương đối dài.
Đây là hai trong số nhiều vướng mắc liên quan đến “giấy phép con” đang được xử lý.
Theo Nghị quyết số 66.17/2026/NQ-CP về cắt giảm, sửa đổi ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện, từ ngày 1/7/2026, danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện (quy định tại Phụ lục IV Luật Đầu tư 2025) được cắt giảm từ 198 xuống còn 142 ngành, nghề. Trong đó, xuất khẩu gạo là một trong 56 ngành, nghề được bãi bỏ điều kiện kinh doanh.
Trong lĩnh vực môi trường, Nghị quyết số 66.19/2026/NQ-CP về cắt giảm, phân quyền, đơn giản hóa thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh cũng đưa ra hàng loạt cải cách từ ngày 1/7/2026. Thủ tục cấp lại giấy phép môi trường được bãi bỏ, thay bằng cơ chế gia hạn hoặc điều chỉnh thông tin theo hướng đơn giản hơn; thủ tục ĐTM được miễn đối với các dự án nhỏ. Bộ Nông nghiệp và Môi trường chỉ còn thẩm định, phê duyệt ĐTM đối với 7 nhóm dự án quan trọng, các trường hợp còn lại được phân cấp cho địa phương.
Trước đó, ngày 29/4/2026, Chính phủ đồng thời ban hành 8 nghị quyết, từ 17/2026/NQ-CP đến 24/2026/NQ-CP, nhằm cắt giảm, phân cấp, đơn giản hóa thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh thuộc phạm vi quản lý của 14 bộ, cơ quan ngang bộ.
Thước đo cuối cùng không chỉ là “cắt được bao nhiêu thủ tục”, mà là thời gian thực hiện có thực sự ngắn hơn, chi phí tuân thủ có giảm hay không.
Theo đó, 184 thủ tục hành chính bị bãi bỏ, 134 thủ tục được phân cấp xuống địa phương và 349 thủ tục được đơn giản hóa. Đồng thời, 890 điều kiện kinh doanh bị bãi bỏ, 4 điều kiện được đơn giản hóa. Quá trình thực thi dự kiến giảm hơn 50% thời gian và chi phí tuân thủ so với năm 2024.
Những giải pháp này nhằm thực hiện Kết luận số 18-KL/TW của Bộ Chính trị, với yêu cầu cắt giảm khoảng 30% ngành, nghề kinh doanh có điều kiện, xóa bỏ 100% điều kiện kinh doanh không cần thiết, đồng thời giảm 50% thời gian và chi phí tuân thủ thủ tục hành chính.
Hiện tâm điểm chú ý của cộng đồng doanh nghiệp đang đặt tại nghị trường, khi hàng loạt chính sách về cắt giảm thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh được Chính phủ trình luật hóa tại Kỳ họp không thường lệ lần thứ nhất, Quốc hội khóa XVI.
Theo dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung Điều 6 và Phụ lục IV về danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện của Luật Đầu tư, Chính phủ kế thừa Nghị quyết số 66.17/2026/NQ-CP, đề xuất cắt giảm thêm 58 ngành, nghề và sửa đổi phạm vi 16 ngành, nghề. Phương án này dự kiến cắt giảm khoảng 786 điều kiện kinh doanh, 232 thủ tục hành chính, qua đó giảm khoảng 175 tỷ đồng chi phí tuân thủ và 7.500 giờ thực hiện thủ tục mỗi năm.
Trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường, dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 10 luật liên quan đề xuất luật hóa Nghị quyết số 66.19/2026/NQ-CP, sửa đổi, bổ sung 8 luật để cắt giảm 40 thủ tục hành chính, đơn giản hóa 12 thủ tục và cắt giảm 40 điều kiện kinh doanh.
Đối với lĩnh vực công nghệ, dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tần số vô tuyến điện, Luật Viễn thông, Luật Giao dịch điện tử và Luật Chuyển giao công nghệ tiếp tục đề xuất bãi bỏ 2 thủ tục hành chính, cắt giảm 47 điều kiện kinh doanh, đơn giản hóa 4 điều kiện và sửa đổi, bổ sung 3 điều kiện.
Ngoài ra, hàng loạt thủ tục hành chính khác cũng được đề xuất bãi bỏ hoặc cải cách tại các nghị quyết và luật chuyên ngành.
Việt Nam đang ở giai đoạn đầu của quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng, từ dựa chủ yếu vào vốn và lao động sang dựa nhiều hơn vào năng suất, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo. Trong quá trình này, giảm thủ tục và chi phí tuân thủ được xem là một trong những điều kiện để nâng cao năng suất.
Đặc biệt, năm 2026 được Chính phủ xác định là năm đột phá về thể chế, xử lý dứt điểm các vướng mắc để mô hình chính quyền địa phương hai cấp vận hành thông suốt, đồng thời tạo động lực cho tăng trưởng hai chữ số. Cải cách thủ tục vì thế được coi là một nguồn lực và lợi thế cạnh tranh quốc gia.
TS. Nguyễn Sĩ Dũng, nguyên Phó chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội nhận xét, đây là một trong những cải cách có ý nghĩa chiến lược nhất hiện nay.
“Không đơn thuần là cải cách thủ tục hành chính, về bản chất, đây là một cuộc cải cách thể chế nhằm chuyển đổi tư duy quản lý nhà nước: từ tiền kiểm sang hậu kiểm, từ kiểm soát sang kiến tạo, từ tư duy ‘người dân phải xin phép để được làm’ sang tư duy ‘người dân được quyền làm những gì pháp luật không cấm’”, ông Dũng nói.
Hiệu quả cải cách phải đo bằng thời gian và chi phí của doanh nghiệp
Trên thực tế, cải cách thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh đã được triển khai từ sau khi Luật Doanh nghiệp 1999 ra đời và trở thành nhiệm vụ thường xuyên của Chính phủ tại các Nghị quyết 02 hằng năm. Tuy nhiên, hiệu quả cải cách chưa cao do vẫn xuất hiện những “thủ tục ẩn”, hoặc điều kiện kinh doanh được cắt giảm lại quay trở lại dưới hình thức khác.
Khi nghiên cứu dự thảo một luật sửa 10 luật trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường, đại biểu Quốc hội Đặng Ngọc Huy (Quảng Ngãi) nhận xét, dù các con số cắt giảm rất ấn tượng, thực tiễn giám sát cho thấy cải cách nhiều khi mới dừng ở mặt văn bản; chi phí của doanh nghiệp không giảm tương ứng.
Dẫn chứng quy trình nhập khẩu động vật và sản phẩm động vật, đại biểu cho biết, dù thủ tục cấp phép đã được bãi bỏ, lô hàng vẫn chỉ được thông quan khi có “văn bản đồng ý và hướng dẫn kiểm dịch” của cơ quan quản lý.
“Cải cách thủ tục hành chính là thay đổi phương thức quản trị quốc gia. Một nền hành chính hiện đại phải được đo bằng mức độ thuận lợi thực tế của người dân và doanh nghiệp”, ông Huy nói.
Thảo luận về dự thảo một luật sửa 4 luật về công nghệ, viễn thông, bà Nguyễn Thị Minh Tú, Giám đốc Trung tâm Khoa học xã hội và Nhân văn, Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Nghệ An cho rằng, thước đo cuối cùng không chỉ là “cắt được bao nhiêu thủ tục”, mà là thời gian thực hiện có thực sự ngắn hơn, chi phí tuân thủ có giảm và doanh nghiệp có dễ đầu tư, đổi mới công nghệ hơn hay không.
Theo ông Nguyễn Quang Đồng, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chính sách và Phát triển Truyền thông (IPS), thời gian xử lý thủ tục phải được tính trên thời gian thực tế hoàn thành toàn bộ quy trình. Không ít trường hợp hồ sơ được ghi nhận “trả kết quả đúng hạn” nhưng doanh nghiệp vẫn phải chỉnh sửa, bổ sung nhiều lần.
Đại biểu Quốc hội Lê Minh Nam (Cần Thơ) cho rằng vẫn còn dư địa để tiếp tục cải cách, nhất là khi số hóa, liên thông và chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan quản lý đang được đẩy mạnh. Với những thủ tục mà cơ quan nhà nước đã có dữ liệu, cần chuyển từ yêu cầu doanh nghiệp cung cấp giấy tờ sang cơ chế cơ quan nhà nước chủ động khai thác dữ liệu.
Đại biểu cũng đề nghị rà soát cả thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh tại các nghị định, thông tư, tránh tình trạng luật đã cải cách nhưng thủ tục vẫn tồn tại ở văn bản dưới luật.
Cùng quan điểm, đại biểu Quốc hội Nguyễn Đặng Ân (Lạng Sơn) đề nghị không yêu cầu người dân, doanh nghiệp cung cấp lại những thông tin Nhà nước đã có.
“Vấn đề đáng quan tâm không phải là cắt được bao nhiêu thủ tục, mà là sau khi cắt, Nhà nước sẽ quản lý bằng công cụ nào?”, ông Ân nói, đồng thời đề nghị mỗi điều kiện kinh doanh, thủ tục được bãi bỏ cần xác định rõ phương thức quản lý thay thế, cơ quan chịu trách nhiệm và dữ liệu phục vụ hậu kiểm, tránh tạo ra giấy phép con hoặc các điều kiện khác.