Không áp dụng hồi tố, tránh gây bất lợi cho người nộp thuế
Từ ngày 1/1/2026, hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh trên cả nước chính thức chuyển từ phương pháp nộp thuế khoán sang phương pháp kê khai. Theo đó, toàn bộ hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh trên cả nước sẽ chuyển sang thực hiện khai thuế theo phương pháp kê khai, thay cho phương pháp thuế khoán trước đây. Đây là chủ trương lớn nhằm nâng cao tính minh bạch, công bằng trong thực hiện nghĩa vụ thuế, đồng thời tạo môi trường kinh doanh lành mạnh, bình đẳng.
Để hỗ trợ hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh tuân thủ pháp luật thuế, tránh các trường hợp bị xử phạt vi phạm hành chính trong quá trình chuyển đổi từ phương pháp khoán sang phương pháp kê khai theo các quy định nêu trên, mới đây Cục Thuế đã có văn bản hướng dẫn nội dung liên quan đến việc không xử lý vi phạm hành chính đối với các trường hợp vi phạm đã xảy ra trước đó.
Cụ thể, Cục Thuế cho biết, tại khoản 4 Điều 9 Nghị định 125/2020/NĐ-CP quy định về những trường hợp không xử phạt vi phạm hành chính về thuế, hóa đơn như sau: “Không xử phạt hành vi vi phạm thủ tục thuế đối với cá nhân trực tiếp quyết toán thuế thu nhập cá nhân chậm nộp hồ sơ quyết toán thuế thu nhập cá nhân mà có phát sinh số tiền thuế được hoàn; hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh đã bị ấn định thuế theo quy định tại Điều 51 Luật Quản lý thuế 2019”.
Bên cạnh đó, tại khoản 4 Điều 5 Nghị quyết 198/2025/QH15 của Quốc hội khóa 15 quy định về nguyên tắc xử lý vi phạm và giải quyết vụ việc trong hoạt động kinh doanh: “Không được áp dụng hồi tố quy định pháp luật để xử lý bất lợi cho doanh nghiệp, hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh”.
Căn cứ các quy định nêu trên, Cục Thuế cho biết, trường hợp hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh đã nộp thuế theo phương thức khoán trong năm 2025 trở về trước (bao gồm cả trường hợp hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh có thay đổi quy mô sản xuất kinh doanh dẫn đến doanh thu khoán thuế thay đổi từ 50% trở lên) và đã được cơ quan thuế ấn định doanh thu và xác định mức thuế khoán theo quy định tại Điều 51 Luật Quản lý thuế năm 2025, thì khi chuyển sang hình thức kê khai thuế từ ngày 1/1/2026, cơ quan thuế không thực hiện kiểm tra thuế, không sử dụng doanh thu khai thuế của hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh năm 2026 để xử lý hồi tố đối với nghĩa vụ thuế của hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh đã nộp thuế theo phương thức khoán từ năm 2025 trở về trước. Nguyên tắc này thể hiện rõ chủ trương không áp dụng hồi tố quy định pháp luật để xử lý bất lợi cho hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh.
Công khai, minh bạch về nghĩa vụ thuế
Hộ, cá nhân kinh doanh có thể yên tâm nếu nghĩa vụ thuế đã được kê khai, xác nhận và hoàn thành theo phương pháp khoán sẽ không bị xem xét lại.
Việc áp dụng phương pháp kê khai thuế đối với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh là bước đi tất yếu trong tiến trình hiện đại hóa quản lý thuế, xây dựng nền tài chính công minh bạch, hiệu quả, phù hợp với thông lệ quốc tế và đúng với tinh thần chỉ đạo xuyên suốt của Bộ Chính trị, Quốc hội, Chính phủ về cải cách thể chế, cải thiện môi trường kinh doanh.
Nói như thế không có nghĩa mô hình thuế khoán đối với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh trước đây không công khai, minh bạch, càng không phải là việc cơ quan thuế tự ấn định một chiều.
Ông Lê Văn Hải, Phó trưởng Ban pháp chế, Cục Thuế, Bộ Tài chính cho rằng, theo quy định của Luật Quản lý thuế, trong giai đoạn áp dụng thuế khoán, hộ kinh doanh có trách nhiệm kê khai ban đầu về ngành nghề, quy mô, địa điểm kinh doanh, doanh thu dự kiến. Trên cơ sở kê khai đó, cơ quan thuế tiến hành thẩm định, đối chiếu dữ liệu, đồng thời phối hợp với Hội đồng tư vấn thuế xã, phường để xác nhận doanh thu tính thuế, trước khi ấn định và thông báo mức thuế khoán. Doanh thu và mức thuế khoán vì vậy được hình thành từ kê khai của hộ kinh doanh; có sự tham gia giám sát, xác nhận của cộng đồng; được cơ quan thuế quyết định theo đúng thẩm quyền pháp luật; được công khai theo quy định.
“Khi hộ kinh doanh đã kê khai, đã được cơ quan thuế và Hội đồng tư vấn thuế xác nhận, đã nộp đầy đủ số thuế theo thông báo, thì nghĩa vụ thuế được coi là đã hoàn thành và được Nhà nước bảo đảm về mặt pháp lý. Đây không phải là nghĩa vụ tạm thời, càng không phải là khoản chờ quyết toán lại trong tương lai”, ông Hải nói.
Ông Hải cũng cho biết thêm, việc chuyển từ thuế khoán sang thuế kê khai từ ngày 1/1/2026 là sự thay đổi phương thức quản lý thuế, không phải là sự phủ định hay xem xét lại kết quả quản lý của các giai đoạn trước. Nguyên tắc này phù hợp với tư duy quản trị hiện đại: mỗi phương thức quản lý được thiết kế tương ứng với trình độ phát triển của nền kinh tế và năng lực quản lý của Nhà nước trong từng thời kỳ. Thuế khoán đã hoàn thành vai trò lịch sử của mình trong việc đơn giản hóa thủ tục, giảm chi phí tuân thủ cho hộ kinh doanh nhỏ. Thuế kê khai là bước tiếp theo, khi điều kiện pháp lý, công nghệ và dữ liệu đã chín muồi hơn.
“Nghị quyết số 198/2025/QH15 của Quốc hội khẳng định rõ chủ trương không áp dụng hồi tố các quy định pháp luật theo hướng gây bất lợi cho doanh nghiệp, hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh. Đây là nguyên tắc nhất quán, nhằm bảo vệ niềm tin của người dân và bảo đảm sự ổn định của môi trường pháp lý. Do đó, việc chuyển sang phương pháp kê khai chỉ áp dụng cho nghĩa vụ thuế phát sinh từ năm 2026 trở đi, không đặt vấn đề kê khai lại hay xác định lại doanh thu khoán của các năm trước”, ông Hải chia sẻ.
Nghiêm khắc với gian lận, nhưng bảo vệ người làm đúng
Việc chuyển sang phương pháp kê khai không đồng nghĩa với việc nới lỏng kỷ cương pháp luật. Pháp luật thuế vẫn xử lý nghiêm các hành vi gian lận, trốn thuế có chủ ý, có chứng cứ rõ ràng. Tuy nhiên, cần phân biệt rạch ròi giữa hành vi gian lận và việc thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế theo cơ chế khoán do Nhà nước ban hành và hướng dẫn trong từng giai đoạn. Đối với đại đa số hộ kinh doanh đã kê khai, đã được xác nhận và đã nộp đủ thuế theo thông báo, việc chuyển sang kê khai không làm phát sinh rủi ro pháp lý đối với quá khứ.
“Chuyển từ hộ khoán sang hộ kê khai không phải để thu thêm thuế bằng cách xem lại quá khứ, mà nhằm minh bạch hóa hoạt động kinh doanh, tạo nền tảng để hộ kinh doanh phát triển bền vững, tiếp cận tín dụng, mở rộng quy mô khi có nhu cầu và tham gia sâu hơn vào nền kinh tế chính thức. Cải cách thuế chỉ có thể thành công khi niềm tin của người nộp thuế được bảo đảm, khi cơ quan thuế được đặt vào đúng vai trò là cơ quan quản lý hiện đại, đồng hành và phục vụ sự phát triển của nền kinh tế”, ông Hải nói.
Do đó, hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh có thể yên tâm rằng, những nghĩa vụ thuế đã được kê khai, xác nhận và hoàn thành theo phương pháp khoán sẽ không bị xem xét lại; việc chuyển sang kê khai từ ngày 1/1/2026 chỉ áp dụng cho tương lai và không làm phát sinh rủi ro pháp lý cho quá khứ.
Sự an tâm của hộ kinh doanh, cùng với sự thống nhất trong nhận thức và thực thi của cơ quan thuế, chính là nền tảng để xây dựng một môi trường kinh doanh minh bạch, ổn định và phát triển bền vững.