Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn: Cải cách quản lý thuế, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp và người dân

Sáng 12/11, tiếp chương trình Kỳ họp thứ 2 - Quốc hội khoá XVI, Quốc hội tiến hành phiên chất vấn của Kỳ họp đối với hai vị trưởng ngành là Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn và Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn đăng đàn phiên chất vấn trước, với các nhóm vấn đề về đầu tư công, huy động và quản lý vốn, quản lý thuế và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh, tháo gỡ khó khăn về vốn, chi phí và thủ tục đối với doanh nghiệp, hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh.

Ưu tiên khơi thông dòng vốn qua hoàn thuế

Tại phiên chất vấn, một trong những nội dung được các đại biểu quan tâm là cải cách thủ tục thuế theo hướng vừa bảo đảm kỷ cương, chống thất thu ngân sách, vừa tạo thuận lợi cho hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Đặt vấn đề về tiến độ hoàn thuế giá trị gia tăng (VAT), đại biểu Dương Khắc Mai (đoàn Lâm Đồng) cho rằng, việc kiểm soát hoàn thuế cần được thực hiện chặt chẽ để ngăn ngừa gian lận hóa đơn, nhưng cũng phải bảo đảm tiến độ xử lý hồ sơ, tránh để doanh nghiệp bị ảnh hưởng dòng vốn. Tình trạng chậm hoàn thuế, đặc biệt tác động đến các doanh nghiệp xuất khẩu có số thuế đầu vào được khấu trừ lớn.

Đại biểu đề nghị Bộ trưởng Bộ Tài chính làm rõ nguyên nhân chủ yếu, trách nhiệm ở khâu nào và giải pháp xử lý hồ sơ tồn đọng, rút ngắn thời gian hoàn thuế đúng quy định, đồng thời bảo đảm quyền lợi hợp pháp của doanh nghiệp.

Trả lời chất vấn, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn nhận định tiến độ xử lý hoàn thuế vẫn còn chậm so với yêu cầu, nguồn vốn bị tồn đọng ở khâu hoàn thuế VAT đang trở thành một trở ngại với doanh nghiệp.

Bộ trưởng cho biết, thời gian qua, ngành thuế đã phân loại doanh nghiệp theo mức độ tuân thủ và rủi ro, trong đó khoảng 80% hồ sơ thuộc diện “luồng xanh”, được hoàn thuế trước, kiểm tra sau; 20% còn lại phải kiểm tra trước khi hoàn.

Việc triển khai cơ chế này đã góp phần cải thiện tiến độ hoàn thuế. Đến nay, cơ quan thuế đã hoàn khoảng 79.000 tỷ đồng, tương đương 99% dự toán năm 2026 và tăng hơn 40% so với cùng kỳ năm trước.

Trong nhóm hồ sơ được hoàn trước, kiểm tra sau, 88% được giải quyết trong vòng 7 ngày. Với nhóm phải kiểm tra trước khi hoàn, thời gian xử lý bình quân giảm từ khoảng 50 ngày xuống còn 40 ngày.

Đáng chú ý, 100% hồ sơ hoàn thuế hiện được thực hiện trên môi trường điện tử.

Bộ trưởng cho biết, trong 10 tháng đầu năm, cơ quan thuế đã từ chối hoàn hơn 10.000 tỷ đồng do hồ sơ chưa đầy đủ hoặc cần đối soát hóa đơn. Điều này cho thấy yêu cầu đặt ra là tiếp tục hoàn thiện quy trình xử lý, nâng cao chất lượng dữ liệu và kiểm soát rủi ro, qua đó vừa bảo vệ ngân sách, vừa rút ngắn thời gian giải quyết hồ sơ đủ điều kiện.

Bộ trưởng khẳng định, thời gian tới, Bộ Tài chính sẽ tiếp tục đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính và ứng dụng công nghệ thông tin, vừa bảo vệ chặt chẽ ngân sách nhà nước vừa tạo điều kiện thuận lợi hơn cho người dân, doanh nghiệp trong khâu hoàn thuế.

Chuẩn hóa dữ liệu, quản lý thuế theo hướng thuận tiện hơn

Một vấn đề khác liên quan trực tiếp đến chi phí tuân thủ của doanh nghiệp được đại biểu Hoàng Thị Thanh Thúy (đoàn Tây Ninh) nêu ra là những bất cập trong quá trình chuẩn hóa, cập nhật thông tin mã số thuế.

Theo đại biểu, việc dữ liệu giữa cơ quan thuế, cơ quan đăng ký kinh doanh và các cơ sở dữ liệu quốc gia chưa đồng bộ có thể dẫn tới tình trạng mã số thuế bị khóa, trong khi người nộp thuế gặp khó khăn khi thực hiện kê khai, nộp thuế và giao dịch điện tử.

Một số trường hợp còn phải mất nhiều thời gian làm thủ tục chấm dứt mã số thuế, ảnh hưởng đến hoạt động của doanh nghiệp và cá nhân.

Trả lời, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết, từ đầu năm đến nay, ngành thuế đã rà soát, chuẩn hóa được khoảng 777.000 mã số thuế; vẫn còn khoảng 2,5 triệu mã số thuế cần tiếp tục xử lý.

Bộ trưởng cũng nhận trách nhiệm về những thông tin thuế được cập nhật chưa chính xác trong quá trình chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ thông tin thời gian qua, hệ thống quản lý đã để phát sinh trường hợp người dân và doanh nghiệp nhận được những thông báo sai lệch.

Để khắc phục triệt để vấn đề này, Bộ trưởng cho biết, ngành thuế đang quyết liệt triển khai công tác rà soát và chuẩn hóa dữ liệu trên phạm vi toàn quốc. Bộ trưởng lấy ví dụ thực tế về việc quản lý thuế sử dụng đất phi nông nghiệp: mã số thuế và nghĩa vụ thuế của từng thửa đất bắt buộc phải được kết nối, gắn kết đồng bộ với cơ quan Tài nguyên và Môi trường về các dữ liệu chi tiết của từng thửa đất.

Đặc biệt, trong bối cảnh cả nước vừa qua thực hiện việc sáp nhập các đơn vị hành chính cấp xã, phường, thị trấn cũng như sáp nhập, tách nhập cấp tỉnh, các cơ quan phải chuẩn hóa lại toàn bộ hệ thống mã số, định vị chuẩn xác từng thửa đất về mặt diện tích, mục đích sử dụng và cập nhật dữ liệu cùng cơ quan chuyên môn để thống nhất một mã số thuế chuẩn xác.

Đối với các doanh nghiệp, hộ kinh doanh đã ngừng hoạt động nhiều năm nhưng vẫn còn vướng nghĩa vụ thuế và thủ tục đóng mã số thuế, Bộ trưởng cho biết, ngành thuế đã có chỉ đạo rất rõ ràng: đối với các doanh nghiệp đã hoàn thành nghĩa vụ tài chính, đã "làm sạch" nghĩa vụ thuế thì việc xử lý thủ tục rút khỏi thị trường sẽ được giải quyết vô cùng nhanh chóng, chỉ trong vòng 1 ngày là hoàn thành đầy đủ thủ tục.

Bộ Tài chính đang đề xuất Chính phủ bổ sung quy trình xử lý, trong đó có phương án xử lý các khoản nghĩa vụ tài chính đối với những trường hợp đã ngừng hoạt động từ 5 năm trở lên theo quy định được đề xuất.

Cùng với việc chuẩn hóa dữ liệu, yêu cầu quản lý thuế đối với hoạt động kinh doanh trên nền tảng số cũng được đặt ra trong bối cảnh thương mại điện tử phát triển nhanh.

Đại biểu Ma Thị Thúy (đoàn Tuyên Quang) đề nghị Bộ trưởng làm rõ giải pháp bảo đảm các chủ thể kinh doanh trên nền tảng số, bao gồm cả nhà cung cấp nước ngoài, thực hiện nghĩa vụ thuế bình đẳng; đồng thời có cách thức quản lý phù hợp để không tạo thêm gánh nặng tuân thủ cho hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ.

Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết, từ năm 2022 đến nay, doanh số thương mại điện tử tăng trưởng bình quân khoảng 20% mỗi năm. Số thu thuế từ hoạt động này trong 10 tháng năm 2026 đạt khoảng 241.000 tỷ đồng, tăng 42% so với cùng kỳ.

Hiện cơ quan thuế đang quản lý hơn 140.000 doanh nghiệp và hơn 1 triệu hộ, cá nhân kinh doanh trên môi trường mạng. Ngành thuế cũng đã kết nối dữ liệu với khoảng 96 ngân hàng cung cấp dịch vụ thanh toán điện tử và 105 đơn vị vận chuyển, logistics.

Theo Bộ trưởng, một trong những giải pháp trọng tâm là định danh các chủ thể tham gia kinh doanh trên môi trường số, tăng cường thu thập và kết nối dữ liệu, đồng thời triển khai cơ chế khấu trừ, nộp thuế thay qua các sàn thương mại điện tử.

Cách làm này góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, hạn chế thất thu, đồng thời giảm việc người kinh doanh phải thực hiện khai báo trùng lặp với nhiều cơ quan.

Minh Minh