Sáng 24/8, trong ngày làm việc cuối cùng của Kỳ họp không thường lệ lần thứ Nhất - Quốc hội khoá XVI, với 465/471 đại biểu tán thành (chiếm 93%), Quốc hội đã thông qua Nghị quyết về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế Nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.
Nghị quyết này có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 9 năm 2026, được thực hiện trong thời hạn 3 năm.
Lấy kết quả khắc phục hậu quả để làm căn cứ áp dụng các chính sách hình sự
Trước khi được Quốc hội bấm nút thông qua, Đại tướng Lương Tam Quang, Bộ trưởng Bộ Công an, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ trình bày Báo cáo tóm tắt giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Nghị quyết
Bộ trưởng Bộ Công an cho biết, về cơ bản các đại biểu Quốc hội đều thống nhất cao với sự cần thiết ban hành và các nội dung cơ bản của dự thảo Nghị quyết. So với dự thảo Chính phủ trình, dự thảo Nghị quyết giữ nguyên kết cấu 3 chương với 13 điều, sửa đổi 11/13 điều, giữ nguyên 2 điều.
Cơ bản giữ các nội dung chính sách lớn của dự thảo Nghị quyết, trong đó tập trung vào một số nội dung sau:
Về nguyên tắc thực hiện (Điều 3), tiếp thu ý kiến đại biểu, Cơ quan chủ trì soạn thảo đã chỉnh lý khoản 5 Điều 3 dự thảo Nghị quyết để bảo đảm không phát sinh thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm để xem xét lại bản án hình sự đã có hiệu lực pháp luật.
Về các điều kiện không truy cứu trách nhiệm hình sự (Điều 5), Bộ trưởng Bộ Công an cho biết, tiếp thu ý kiến của các đại biểu, Cơ quan chủ trì soạn thảo đã rà soát, chỉnh lý Điều 5 dự thảo Nghị quyết theo hướng không quy định điều kiện "người thực hiện hành vi vi phạm đã khai rõ sự việc, góp phần vào hiệu quả của việc phát hiện và xử lý tội phạm" là điều kiện bắt buộc để xem xét không truy cứu trách nhiệm hình sự, bảo đảm thống nhất với các chính sách xử lý tại Nghị quyết 29 của Quốc hội khóa XVI.
Để bảo đảm chặt chẽ, tránh lạm dụng, Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang nhấn mạnh, Cơ quan chủ trì soạn thảo đã rà soát trong toàn bộ dự thảo Nghị quyết để chỉnh lý cụm từ "cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng" bằng "cơ quan tiến hành tố tụng".
Việc thay đổi này sẽ không giao cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra có thẩm quyền áp dụng các chính sách hình sự trong dự thảo Nghị quyết, mà giao cơ quan điều tra chuyên trách thực hiện để bảo đảm chặt chẽ, đủ năng lực để thu thập, đánh giá chứng cứ, áp dụng các điều kiện tại Nghị quyết.
Bên cạnh đó, có ý kiến đề nghị nghiên cứu phân loại mức độ thiệt hại và quy định ngưỡng mức độ thiệt hại phải báo cáo, xin ý kiến cấp có thẩm quyền.
Giải trình về ý kiến này, đại diện Cơ quan chủ trì soạn thảo cho biết, mục tiêu xuyên suốt của dự thảo Nghị quyết này là lấy kết quả khắc phục hậu quả để làm căn cứ áp dụng các chính sách hình sự. Nếu khắc phục được toàn bộ hậu quả thì được xem xét không truy cứu trách nhiệm hình sự, miễn trách nhiệm hình sự tùy từng giai đoạn tố tụng.
| |
Quốc hội biểu quyết thông qua Nghị quyết về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế Nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số sáng 24/8. |
Đối với các vụ việc, vụ án có tính chất, mức độ đặc biệt nghiêm trọng thì đã có cơ chế đưa vụ việc, vụ án vào diện theo dõi, chỉ đạo của Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.
Đồng thời, dự thảo Nghị quyết đã có các quy định để phòng ngừa và xử lý nghiêm các hành vi lợi dụng các quy định của Nghị quyết này để tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, bao che hành vi vi phạm. Chính vì vậy, Cơ quan chủ trì soạn thảo đề nghị giữ nguyên như dự thảo.
Bổ sung cơ chế miễn trách nhiệm hình sự đối với một số vi phạm
Bộ trưởng Lương Tam Quang cho biết, đối với cơ chế không truy cứu và miễn trách nhiệm hình sự là cơ chế xử lý đối với người có hành vi vi phạm (có trách nhiệm hình sự) nhưng đáp ứng đủ các điều kiện thì sẽ được xem xét để không truy cứu hoặc miễn trách nhiệm hình sự; cơ chế loại trừ trách nhiệm hình sự thì được coi không phải là tội phạm.
Cơ chế tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự là cơ chế xử lý đối với người có hành vi vi phạm nhưng đáp ứng đủ các điều kiện thì cho phép tạm hoãn 2 năm để khắc phục hậu quả, căn cứ kết quả khắc phục hậu quả để có cơ chế xử lý tiếp theo (miễn trách nhiệm hình sự hoặc tiếp tục truy cứu trách nhiệm hình sự).
| |
| 465/471 đại biểu Quốc hội tham gia biểu quyết tán thành Nghị quyết về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế Nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số. |
Tại Điều 5 quy định, Cơ quan tiến hành tố tụng không truy cứu trách nhiệm hình sự đối với tổ chức, cá nhân khi có đủ các điều kiện: Không tham nhũng; Vì lợi ích chung; Các hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh, ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số đã hoàn thành và mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội cho địa phương, đất nước.
Không có khiếu nại, tố cáo hoặc có khiếu nại, tố cáo nhưng đã được giải quyết dứt điểm theo quy định. Không gây thất thoát, lãng phí tài sản. Trường hợp gây thất thoát, lãng phí tài sản thì đã khắc phục toàn bộ hậu quả thiệt hại.
Điều 6 quy định việc loại trừ trách nhiệm hình sự đối với người gặp rủi ro, gây thiệt hại do ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số
Theo đó, người nào gây thiệt hại do rủi ro trong ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số mặc dù đã tuân thủ đúng quy trình, quy định, áp dụng đầy đủ các biện pháp phòng ngừa thì được loại trừ trách nhiệm hình sự.
Người nào trong quá trình thực hiện chức trách, nhiệm vụ được giao mà gây thiệt hại do ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số thuộc trường hợp chưa có pháp luật điều chỉnh về quy trình, quy định thực hiện hoặc giữa các quy định của pháp luật còn mâu thuẫn, chồng chéo, chưa đáp ứng được yêu cầu của thực tiễn nhưng xuất phát từ yêu cầu, đòi hỏi cấp thiết của thực tiễn, có cách làm đột phá, tháo gỡ, giải quyết những điểm nghẽn, nút thắt thì được loại trừ trách nhiệm hình sự khi có đủ các điều kiện.
Gồm: Không tham nhũng; Vì lợi ích chung; Các hoạt động ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số đã hoàn thành và mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh, phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.
Điều 7 quy định việc tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự. Theo đó, cơ quan tiến hành tố tụng xem xét tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự để tổ chức, cá nhân khắc phục hậu quả thiệt hại nếu bảo đảm đủ các điều kiện sau:
Vì lợi ích chung; Có gây thất thoát, lãng phí tài sản nhà nước nhưng không tham nhũng; Các hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh, ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số đang thực hiện, chưa hoàn thành, chưa khắc phục được hậu quả thiệt hại do nguyên nhân khách quan nhưng vẫn có điều kiện, khả năng và bảo đảm tính khả thi để khắc phục, mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội cho địa phương, đất nước; có cam kết của tổ chức, cá nhân liên quan khắc phục hậu quả thiệt hại.
Điều 8, quy định miễn trách nhiệm hình sự như sau: Trong quá trình giải quyết nguồn tin về tội phạm, khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử, các cơ quan, người tiến hành tố tụng miễn trách nhiệm hình sự đối với trường hợp quy định tại Điều 5 của Nghị quyết này.