Đại diện Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công thương) đã giải đáp những băn khoăn của báo chí trước quy định mới được đưa vào dự thảo Nghị định kinh doanh xăng dầu khi cho phép doanh nghiệp được quyền tự quyết định giá tại họp báo thường kỳ Bộ Công thương quý III/2026.
Bà Nguyễn Thúy Hiền, Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước cho biết, mục tiêu xuyên suốt của dự thảo nghị định mới về kinh doanh xăng dầu là đưa giá mặt hàng này vận hành sát cơ chế thị trường, có sự quản lý của Nhà nước.
Theo dự thảo, doanh nghiệp được trao quyền quyết định giá bán, thay vì Nhà nước trực tiếp điều hành theo chu kỳ hằng tuần. Cơ quan quản lý sẽ chuyển trọng tâm sang giám sát công thức tính giá, các yếu tố cấu thành và căn cứ của mỗi lần điều chỉnh.
Bộ Công thương cho biết, theo dự thảo Nghị định kinh doanh xăng dầu, doanh nghiệp xăng dầu được tự quyết giá nhưng phải kê khai, giải trình khi biến động.
Doanh nghiệp phải kê khai công thức giá, giải trình các yếu tố hình thành giá và cập nhật thông tin lên hệ thống dữ liệu do Bộ Công thương xây dựng, dự kiến áp dụng thống nhất trên phạm vi cả nước.
Hệ thống sẽ theo dõi biến động giá, phát hiện những yếu tố bất thường và kịp thời gửi cảnh báo tới Sở Công thương các tỉnh, lực lượng quản lý thị trường để kiểm tra, giám sát.
"Sở Công thương các tỉnh sẽ thường xuyên theo dõi, kiểm soát mỗi khi doanh nghiệp thay đổi giá. Việc tăng hay giảm giá đều phải có căn cứ, gắn với biến động chi phí, lợi nhuận và công thức tính giá theo quy định", bà Hiền nói rõ.
Nhà nước sẽ không điều hành giá xăng dầu hằng tuần, doanh nghiệp có thể thay đổi giá theo hoạt động kinh doanh, nhưng khi điều chỉnh phải có căn cứ nhất định. Chi phí thay đổi thế nào, lợi nhuận thay đổi ra sao đều phải được thể hiện trong công thức hình thành giá.
Theo lãnh đạo Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, cơ chế mới nhằm trao quyền chủ động cho doanh nghiệp nhưng không đồng nghĩa với việc doanh nghiệp được tăng, giảm giá tùy ý. Mỗi lần điều chỉnh phải được kê khai, giải trình và chịu sự giám sát của cơ quan quản lý.
Khi phát hiện mức giá hoặc yếu tố cấu thành giá có dấu hiệu bất thường, hệ thống sẽ cảnh báo để cơ quan chức năng kiểm tra. Đây cũng là công cụ nhằm hạn chế tình trạng giá bán trong nước phản ứng chậm hoặc không tương xứng với biến động của thị trường thế giới.
Trước lo ngại thương nhân đầu mối có thể chi phối giá bán, gây bất lợi cho doanh nghiệp bán lẻ, bà Hiền cho biết, theo thiết kế của dự thảo, ngoài thương nhân đầu mối, thương nhân phân phối hoạt động độc lập cũng được quyết định giá.
Khi đó, thị trường sẽ có sự cạnh tranh về giá giữa thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối độc lập.
Việc giảm tầng nấc trung gian bán lẻ và phân phối từ 3 tầng xuống 2 tầng cũng sẽ làm tăng số lượng thương nhân phân phối. Theo dự kiến, nếu các doanh nghiệp hiện nay chuyển đổi theo mô hình mới, thị trường sẽ có khoảng hơn 10.500 thương nhân phân phối. Các doanh nghiệp này được quyết định giá, qua đó tạo ra sự cạnh tranh về giá.
Trong bối cảnh đó, thương nhân đầu mối cũng phải cạnh tranh với thương nhân phân phối, đặc biệt tại các vùng sâu, vùng xa, nơi thương nhân phân phối có lợi thế tại địa bàn.
"Vì vậy, khó có việc thương nhân đầu mối chi phối hoàn toàn giá bán", bà Hiền nói.
Về khả năng các doanh nghiệp bắt tay, thông đồng nâng giá, đại diện Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước cho biết, dự thảo đã bổ sung quy định về xử lý các thỏa thuận cạnh tranh không lành mạnh theo Luật Cạnh tranh.
Hiện, dự thảo Nghị điịnh kinh doanh xăng dầu đã qua 4 lần xin ý kiến các thành viên Chính phủ và tiếp tục được hoàn thiện trên cơ sở bám sát chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ tại Thông báo số 488/TB-VPCP ngày 17/9/2026 của Văn phòng Chính phủ.
Tinh thần xuyên suốt của Nghị định này là hoàn thiện thể chế quản lý nhà nước đối với hoạt động kinh doanh xăng dầu theo hướng minh bạch, ổn định, phù hợp với cơ chế thị trường, giảm các khâu trung gian không cần thiết, giảm thủ tục hành chính, tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng và nâng cao tính chủ động của doanh nghiệp.