Quốc hội nghe Bộ trưởng Bộ Tài chính giải trình cuối phiên thảo luận. Ảnh: Đức Thanh
Cần xác lập nguyên tắc bảo vệ nhà đầu tư ngay trong luật
Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán (Dự thảo) đã được Quốc hội thảo luận tại hội trường sáng qua (28/10). Trước đó, thảo luận tại tổ, đa số ý kiến đại biểu tán thành sự cần thiết ban hành Luật, nhằm tháo gỡ vướng mắc, tạo điều kiện phát triển thị trường vốn, huy động vốn cho nền kinh tế.
Ngày 27/10, Bộ Tài chính (cơ quan chủ trì soạn thảo) đã có báo cáo tiếp thu, giải trình bước đầu ý kiến thảo luận tổ của các đại biểu và hoàn thiện Dự thảo mới trình Quốc hội thảo luận tại hội trường. Nỗ lực này được các đại biểu đánh giá rất cao.
Thảo luận tại hội trường, một trong các vấn đề được các đại biểu quan tâm là Dự thảo bổ sung Điều 6a về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) tạo cơ sở pháp lý để thử nghiệm có giới hạn đối với công nghệ mới, sản phẩm, dịch vụ và mô hình kinh doanh mới trước khi xem xét trên phạm vi rộng. Dự thảo xác định cơ chế thử nghiệm được giới hạn về phạm vi, đối tượng, không gian, thời gian, tổ chức tham gia, điều kiện, tiêu chí cấp giấy chứng nhận và chịu sự giám sát của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.
Ủng hộ việc tạo không gian thử nghiệm công nghệ, sản phẩm, dịch vụ và mô hình kinh doanh mới trong lĩnh vực chứng khoán, đại biểu Dương Khắc Mai (Lâm Đồng) lưu ý, đây là lĩnh vực liên quan trực tiếp đến tiền, tài sản và dữ liệu của nhà đầu tư. Vì vậy, luật cần xác lập các nguyên tắc bảo vệ tối thiểu, không nên chỉ dẫn chiếu chung chung hoặc giao toàn bộ nội dung cốt lõi cho văn bản dưới luật.
Đại biểu Mai đề nghị quy định việc tham gia cơ chế thử nghiệm phải trên cơ sở tự nguyện, sau khi người tham gia được cung cấp đầy đủ thông tin và cảnh báo về phạm vi, mức độ rủi ro. Tài sản của khách hàng phải được tách biệt, dữ liệu cá nhân và dữ liệu giao dịch phải được bảo vệ. Phải có cơ chế tiếp nhận, giải quyết khiếu nại và xử lý tài sản, hợp đồng khi thử nghiệm tạm dừng hoặc kết thúc.
Theo đại biểu Mai, Chính phủ có thể quy định hạn mức người tham gia, giá trị giao dịch, phạm vi thời gian cho từng giải pháp, nhưng phải nằm trong khuôn khổ nguyên tắc, tiêu chí dừng và trách nhiệm đã được luật xác định. Cụm từ “tự chịu trách nhiệm” cần được hiểu là nhà đầu tư chấp nhận rủi ro thông thường sau khi đã được thông tin đầy đủ, không thể dùng để miễn nghĩa vụ của tổ chức khi có lỗi vi phạm hoặc sự cố hệ thống thuộc trách nhiệm của tổ chức đó.
“Cơ chế loại trừ/miễn trách nhiệm không được áp dụng đối với hành vi gian lận, cố ý vi phạm hoặc bỏ qua nguy cơ đã biết mà không có biện pháp phòng ngừa phù hợp. Khi thử nghiệm không đạt kết quả, phải có phương án chuyển giao tài sản, dữ liệu, hợp đồng và giải quyết quyền lợi còn tồn đọng của khách hàng”, vị đại biểu Lâm Đồng góp ý.
Cũng góp ý về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, đại biểu Nguyễn Phương Thủy (Hà Nội) cho rằng, cần làm rõ thẩm quyền cho phép thử nghiệm những nội dung chưa được pháp luật quy định hoặc khác với quy định của pháp luật. Điểm cốt lõi của cơ chế thử nghiệm có kiểm soát là cơ quan có thẩm quyền cho phép tiến hành thử nghiệm công nghệ, sản phẩm, dịch vụ hoặc mô hình kinh doanh mới chưa có quy định hoặc khác với quy định của pháp luật hiện hành trong giới hạn phạm vi, không gian và thời gian nhất định.
Khoản 6, Điều 21, Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đã dự liệu cơ chế để Chính phủ quy định những nội dung cần thiết xử lý các vấn đề phát sinh khác với một số văn bản luật, đồng thời có cơ chế báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Quốc hội. “Tuy nhiên, Điều 6a và Dự thảo Nghị định chưa làm rõ cơ chế này trong lĩnh vực chứng khoán”, đại biểu Thủy nhìn nhận.
Theo đại biểu Thủy, cần phân biệt rõ giữa thẩm quyền cấp phép tham gia thử nghiệm với thẩm quyền cho phép áp dụng khác quy định của Luật. Ví dụ, nếu doanh nghiệp đề xuất sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để thực hiện một hoạt động đầu tư chứng khoán mà pháp luật hiện hành chưa quy định hoặc chưa cho phép, thì cơ quan nào có quyền chấp thuận hay không?
“Trong Dự thảo Nghị định mới chỉ thấy vai trò của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, mà chưa thấy vai trò của các cơ quan quản lý cấp cao hơn. Nếu chỉ cấp phép thử nghiệm mà không giải quyết được vướng mắc pháp lý đối với hoạt động được thử nghiệm, thì cơ chế khó đạt được mục tiêu. Ngược lại, nếu cho phép áp dụng khác quy định của pháp luật mà không rõ căn cứ, thẩm quyền thì sẽ phát sinh rủi ro về tính hợp pháp và trách nhiệm của cơ quan cấp phép”, bà Thủy góp ý.
Tạo điều kiện cho thị trường phát triển không đồng nghĩa với hạ chuẩn
Báo cáo tiếp thu, giải trình cuối phiên thảo luận, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, sẽ nghiên cứu, tiếp thu tối đa các ý kiến xác đáng của đại biểu. Làm rõ thêm những vấn đề đại biểu quan tâm thảo luận, Bộ trưởng nêu rõ, việc hoàn thiện Dự thảo phải đáp ứng yêu cầu hết sức quan trọng trong điều kiện mới, đó là làm sao huy động được nguồn lực để thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của nước ta trong thời kỳ mới với yêu cầu tăng trưởng hai con số.
Theo Bộ trưởng, việc huy động vốn phải đạt khoảng 40% GDP và thị trường chứng khoán là một trong những kênh huy động vốn trung và dài hạn. “Muốn đạt được yêu cầu như vậy, trước hết phải xây dựng được một thị trường chứng khoán công khai, minh bạch, hoạt động hiệu quả và theo chuẩn quốc tế. Quan trọng nhất của việc xây dựng Luật chính là bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của nhà đầu tư và các thành viên thị trường. Đây là mục tiêu xuyên suốt”, Bộ trưởng nhấn mạnh.
Người đứng đầu cơ quan chủ trì soạn thảo cho biết, xuyên suốt trong quá trình soạn thảo là việc cải cách thủ tục hành chính để tạo điều kiện cho thị trường phát triển, nhưng không đồng nghĩa với việc hạ tiêu chuẩn. Rất nhiều thủ tục hành chính đã được sửa đổi, bổ sung để đáp ứng điều kiện phát triển mới, đồng thời phù hợp với các quy định pháp luật đã ban hành. Bộ trưởng khẳng định, mục tiêu xuyên suốt vẫn phải bảo đảm quyền lợi của các nhà đầu tư và của nhân dân.
Về nội dung cụ thể, Bộ trưởng bày tỏ sự thống nhất rất cao với ý kiến đại biểu về cơ chế thử nghiệm và cho biết sẽ nghiên cứu rất kỹ để rà soát, những nội dung đã được quy định về cơ chế thử nghiệm trong Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo thì không quy định lại ở Dự thảo này. Dự thảo chỉ quy định những điều kiện đặc thù gắn với thị trường chứng khoán, với mục tiêu bảo đảm cho thị trường phát triển nhưng phải tuyệt đối an toàn, giảm thiểu rủi ro cho nhà đầu tư khi triển khai thử nghiệm sản phẩm, dịch vụ và mô hình kinh doanh mới mà pháp luật chưa quy định.
“Những quy định tại Dự thảo chỉ mang tính đặc thù cho chứng khoán, còn các quy định chung vẫn phải tuân thủ theo Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo”, Bộ trưởng làm rõ.
Theo nghị trình, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán sẽ được Quốc hội thông qua vào ngày 13/11.
Tái cấu trúc nguồn vốn, đáp ứng mục tiêu tăng trưởng hai con số
Theo đại biểu Trần Hoàng Ngân (TP.HCM), cơ cấu vốn tại Việt Nam đang có sự lệch pha, cần phải tái cấu trúc lại nguồn vốn để đáp ứng mục tiêu tăng trưởng hai con số. Trong 60% nguồn vốn từ khu vực dân doanh, có tới 80% là nguồn vốn tín dụng từ các ngân hàng thương mại - là nguồn vốn ngắn hạn. Việc lấy vốn ngắn hạn cho vay trung và dài hạn dẫn đến sự lệch pha về cơ cấu vốn. Về mặt lý luận và nguyên tắc, cơ cấu vốn trung và dài hạn phải được tài trợ từ thị trường chứng khoán, thị trường chứng khoán Việt Nam phải đóng góp tích cực vào nguồn vốn trung và dài hạn của nền kinh tế.
