Kịch bản tăng trưởng kinh tế toàn cầu
Xung đột Mỹ- Iran bắt đầu từ ngày 28/2, sau một tháng diễn ra, nền kinh tế toàn cầu chịu tác động mạnh mẽ với giá dầu tăng và thị trường tài chính bất ổn. TS. Cấn Văn Lực cho rằng có ba kịch bản xảy ra đối với nền kinh tế toàn cầu.
Ở kịch bản cơ sở, với xác suất cao nhất khoảng 50%, xung đột được kiểm soát và không lan rộng, kết thúc trong vòng 4–6 tuần. Trong trường hợp này, eo biển Hormuz chỉ bị phong tỏa tạm thời khoảng một tháng. Giá dầu Brent có thể tăng mạnh trong ngắn hạn lên vùng 90–105 USD/thùng, thậm chí cao hơn do tâm lý thị trường, nhưng sau đó sẽ hạ nhiệt và ổn định quanh 70–75 USD/thùng. Tính chung cả năm 2026, giá dầu bình quân vào khoảng 80–83 USD/thùng, cao hơn 15–20% so với năm trước. Tác động lên kinh tế toàn cầu ở mức tương đối hạn chế, với lạm phát tăng thêm khoảng 0,4–0,6%, trong khi tăng trưởng GDP thế giới giảm nhẹ 0,2–0,3%.
| |
Trong kịch bản tiêu cực hơn, chiếm khoảng 30% khả năng xảy ra, xung đột lan rộng trong khu vực và kéo dài từ 4–5 tháng, khiến hoạt động tại eo biển Hormuz bị gián đoạn trong 3–4 tháng. Khi đó, nguồn cung dầu toàn cầu chịu áp lực lớn hơn, đẩy giá Brent có thể vọt lên 115–120 USD/thùng trước khi dần ổn định ở mức 80–90 USD/thùng. Giá bình quân năm theo đó tăng lên 83–87 USD/thùng, tương đương mức tăng 20–25% so với năm 2025. Hệ quả là áp lực lạm phát gia tăng rõ rệt hơn, khoảng 0,6–1%, đồng thời kéo giảm tăng trưởng kinh tế toàn cầu từ 0,4–0,7%.
Ở kịch bản xấu nhất, với xác suất khoảng 20%, xung đột không chỉ kéo dài đến hết năm 2026 mà còn lan rộng ra ngoài khu vực, khiến eo biển Hormuz bị gián đoạn từ nửa năm trở lên. Trong bối cảnh này, thị trường năng lượng toàn cầu đối mặt cú sốc nghiêm trọng, đẩy giá dầu vượt ngưỡng 100 USD/thùng và có thể leo lên 120–140 USD/thùng trước khi điều chỉnh. Bình quân cả năm, giá dầu có thể đạt 90–95 USD/thùng, tăng mạnh 30–40% so với năm trước. Áp lực lạm phát toàn cầu khi đó có thể tăng từ 1,2–1,7%, thậm chí cao hơn, trong khi tăng trưởng GDP thế giới suy giảm sâu từ 0,8–1% hoặc hơn.
Kịch bản tăng trưởng kinh tế Việt Nam
Trong kịch bản cơ sở, với xác suất khoảng 50%, xung đột không lan rộng và sớm được kiểm soát trong vòng 4–6 tuần, trong khi eo biển Hormuz chỉ bị phong tỏa khoảng 4–5 tuần. Khi đó, giá xăng dầu trong nước dự kiến tăng khoảng 15% so với mức bình quân năm 2025, tạo áp lực nhưng chưa gây xáo trộn lớn đến nền kinh tế. TS Cấn Văn Lực cho rằng ở kịch bản này hoạt động xuất khẩu chịu ảnh hưởng nhẹ, giảm khoảng 0,5–1%, trong khi dòng vốn FDI cũng chững lại ở mức tương tự. Lạm phát bình quân cả năm có thể tăng thêm 0,3–0,5%, đưa CPI lên khoảng 4–4,5%. Trong bối cảnh này, tăng trưởng GDP vẫn duy trì đà tích cực nhưng có thể giảm khoảng 0,6–0,8% so với kỳ vọng ban đầu.
Ở kịch bản tiêu cực hơn, chiếm khoảng 30% khả năng xảy ra, xung đột lan rộng trong khu vực và kéo dài 4–5 tháng, khiến eo biển Hormuz bị gián đoạn trong 3–4 tháng. Áp lực lên giá năng lượng gia tăng rõ rệt, đẩy giá xăng dầu trong nước tăng khoảng 18–20% so với năm trước. Điều này kéo theo chi phí sản xuất và vận tải leo thang, khiến xuất khẩu giảm khoảng 2 điểm phần trăm. Dòng vốn FDI cũng bị ảnh hưởng mạnh hơn, giảm từ 1–1,5 điểm phần trăm khi nhà đầu tư trở nên thận trọng. Lạm phát theo đó tăng thêm 0,5– 0,7 %, đưa CPI bình quân lên khoảng 4,2–4,7%. Tăng trưởng GDP vì vậy có thể suy giảm từ 0,8–1,2 %.
| |
Trong kịch bản rất tiêu cực, với xác suất khoảng 20%, xung đột leo thang kéo dài đến hết năm 2026 và lan rộng ra ngoài khu vực, khiến eo biển Hormuz bị gián đoạn từ 6 tháng trở lên. Đây là tình huống gây tác động mạnh nhất đến nền kinh tế Việt Nam. Giá xăng dầu trong nước có thể tăng tới 30–40%, tạo áp lực lớn lên chi phí sản xuất, tiêu dùng và ổn định vĩ mô. Xuất khẩu không chỉ suy giảm sâu mà còn đối mặt với chi phí logistics và bảo hiểm tăng mạnh, ảnh hưởng trực tiếp đến năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Dòng vốn FDI cũng có thể giảm khoảng 2 điểm phần trăm do tâm lý phòng thủ của nhà đầu tư quốc tế. Lạm phát trong kịch bản này có thể tăng thêm 0,8–1%, đẩy CPI bình quân lên mức 4,5–5% hoặc cao hơn. Đồng thời, tăng trưởng GDP có nguy cơ giảm từ 1,2–1,5 %, phản ánh tác động lan tỏa mạnh của cú sốc năng lượng và thương mại.
Mức độ kéo dài và lan rộng của xung đột sẽ quyết định trực tiếp đến sức chịu đựng của nền kinh tế Việt Nam trong năm 2026. Trong đó, rủi ro lớn nhất nằm ở kịch bản gián đoạn dài hạn tại eo biển Hormuz, khi áp lực chi phí và lạm phát có thể cộng hưởng, tạo ra