Áp lực điều hành giá lớn dần
Điều hành giá xăng dầu trong nước những ngày tới sẽ đối mặt nhiều áp lực, bởi giá dầu thế giới tiếp tục biến động theo chiều hướng tăng do tác động trực tiếp của chiến sự Trung Đông. Trong khi đó, công cụ để ghìm đà tăng giá bán lẻ xăng dầu trong nước là Quỹ Bình ổn giá xăng dầu đang cạn dần dư địa.
Từ ngày 10/3 đến nay, tại các kỳ điều hành giá xăng dầu, Liên bộ Công thương - Tài chính đều thực hiện chi sử dụng Quỹ Bình ổn giá đối với tất cả các mặt hàng, gồm xăng sinh học; xăng không chì; dầu hỏa và dầu mazut ở mức 4.000 đồng/lít; riêng dầu diesel là 5.000 đồng/lít.
Cần phải nói rõ, từ năm 2023, cơ quan quản lý dừng trích lập và không tiến hành chi Quỹ Bình ổn giá xăng dầu. Theo đó, tính đến trước thời điểm sử dụng Quỹ để hạ nhiệt giá bán xăng dầu, Quỹ có hơn 5.600 tỷ đồng.
Ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công thương) cho hay, với mức chi Quỹ Bình ổn giá xăng dầu là 4.000 đồng/lít xăng và 5.000 đồng/lít dầu, Quỹ chỉ có thể hỗ trợ bình ổn giá trong khoảng 15 ngày liên tiếp.
Theo ước tính, đến ngày 14/3, tức sau 5 kỳ điều hành giá xăng dầu đều chi Quỹ Bình ổn giá xăng dầu, Quỹ đã vơi gần 1.500 tỷ đồng. Rõ ràng, dư địa điều hành giá thông qua Quỹ ngày càng ít. Trong khi đó, giá dầu thế giới biến động từng ngày theo xu hướng tăng giảm đan xen, nhưng tăng là chủ yếu. Thực tế này khiến việc điều hành giá xăng dầu đối mặt với áp lực lớn dần.
Tính đến các cơ chế dự trữ linh hoạt
Bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu nhiều biến động, việc xây dựng cơ chế dự trữ linh hoạt sẽ giúp Việt Nam chủ động hơn trong bảo đảm nguồn cung và ổn định thị trường trong nước. An ninh năng lượng phải được nhìn nhận như một vấn đề chiến lược dài hạn. Chỉ khi có nguồn dự trữ và nguồn cung ổn định, chúng ta mới có thể ứng phó hiệu quả với các biến động của thị trường toàn cầu.
- Ông Bùi Ngọc Bảo, Chủ tịch Vinpa
Những ngày qua, khi giá dầu thế giới biến động liên tục, Chính phủ đã cho phép cơ quan quản lý điều hành giá xăng dầu linh hoạt hơn, không phải chờ đủ chu kỳ 7 ngày mới điều hành giá, thay vào đó, nếu giá xăng dầu thế giới biến động bất thường, tăng trên 7%, cơ quan quản lý có thể xem xét điều hành giá sớm, thậm chí theo từng ngày. Đó là lý do từ ngày 5/3 đến nay, giá xăng dầu trong nước đã trải qua 8 lần điều chỉnh.
“Việc điều hành giá linh hoạt theo diễn biến thị trường giúp phản ánh sát hơn sự biến động tăng giảm của giá xăng dầu thế giới. Đồng thời, việc sử dụng Quỹ Bình ổn giá xăng dầu cũng được triển khai để giảm bớt tác động tới thị trường trong những ngày vừa qua”, ông Linh nói.
Hiện nguồn cung xăng dầu cơ bản đã đáp ứng được nhu cầu tiêu dùng trong nước đến hết tháng 4/2026. Nhưng khó khăn được nhận diện vẫn còn rất lớn, nhất là khi nguồn cung ứng xăng dầu trong nước phụ thuộc lớn vào nhập khẩu, bao gồm nhập xăng dầu thành phẩm và nhập dầu thô để phục vụ hoạt động của 2 nhà máy lọc dầu.
Dữ liệu của Cục Hải quan (Bộ Tài chính) cho thấy, năm 2025, nhập khẩu xăng dầu các loại của nước ta đạt 9,96 triệu tấn, trị giá 6,82 tỷ USD. Trong đó, lượng dầu diesel nhập về đạt 5,01 triệu tấn, chiếm 50% lượng xăng dầu các loại nhập khẩu của cả nước; lượng xăng nhập về đạt 2,26 triệu tấn, chiếm 23%; lượng nhiên liệu bay nhập về đạt 2,18 triệu tấn, chiếm 22% lượng nhập khẩu xăng dầu của cả nước.
Cùng với đó, chi nhập khẩu dầu thô lên tới 7,74 tỷ USD, với 14,152 triệu tấn, tăng 5,3% về lượng, giảm 4,6% về trị giá. Như vậy, lượng xăng dầu thành phẩm và dầu thô nhập khẩu trong năm 2025 lên tới hơn 24 triệu tấn, trị giá 14,56 tỷ USD.
Còn tính 2 tháng đầu năm 2026, lượng xăng dầu nhập khẩu đạt gần 2,2 triệu tấn, trị giá 1,44 tỷ USD, tăng lần lượt 43,6% và 31,4% so với cùng kỳ năm trước, nhưng nhập dầu thô giảm 7,7% về lượng và giảm 25% về trị giá, với 2,218 triệu tấn và 1,084 tỷ USD.
Được biết, Bộ Công thương đang phối hợp với Bộ Tài chính xây dựng các phương án trình Thủ tướng Chính phủ xem xét, trong đó đề xuất ứng trước hoặc bố trí nguồn dự phòng trong trường hợp giá xăng dầu thế giới tiếp tục diễn biến phức tạp, giảm thuế bảo vệ môi trường nhằm bổ sung công cụ tài khóa để bình ổn thị trường. Cùng với đó, đề xuất đưa thuế bảo vệ môi trường về 0 đồng sẽ giúp giá xăng giảm tương ứng 1.000-2.000 đồng mỗi lít.
Cấp bách tăng dự trữ xăng dầu
Không chỉ đối mặt với áp lực điều hành giá, nguồn cung ứng xăng dầu trở nên căng thẳng hơn do 70% phụ thuộc nhập khẩu, trong khi dự trữ xăng dầu quốc gia còn khiêm tốn. Cơ cấu dự trữ xăng dầu của Việt Nam hiện gồm dự trữ quốc gia khoảng 7 ngày sử dụng, tương đương khoảng 9 ngày nhập khẩu ròng; dự trữ thương mại tại các doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu đầu mối (20 ngày) và thương nhân phân phối (5 ngày); dự trữ sản xuất tại hai nhà máy lọc dầu và dự trữ quốc gia.
Quy mô kinh tế Việt Nam hiện đứng thứ 32 trên thế giới, nhưng hạ tầng dự trữ xăng dầu còn chưa tương xứng khi chưa có hệ thống kho dự trữ xăng dầu quốc gia. Đa phần lượng xăng dầu dự trữ đều nằm tại các doanh nghiệp đầu mối nhằm tiết kiệm chi phí ngân sách.
Nhìn sang các quốc gia châu Á, Thái Lan đảm bảo dự trữ cho 60 ngày tiêu thụ; Philippines đảm bảo dự trữ cho gần 2 tháng; Singapore sở hữu hệ thống kho thương mại lớn vì là trung tâm giao dịch và lọc dầu của châu Á, nên tồn kho thương mại có thể đủ dùng khoảng 20-50 ngày; Indonesia khoảng 20 ngày dự trữ…
Mặc dù chưa phải dùng đến nguồn xăng dầu dự trữ quốc gia, song khi nguồn xăng dầu dự trữ mỏng, Việt Nam dễ bị ảnh hưởng nếu nguồn cung dầu quốc tế gặp sự cố.
Theo đánh giá của Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam (Vinpa), chiến sự Trung Đông leo thang những ngày gần đây tạo áp lực lớn lên nguồn cung xăng dầu trong nước, Chính phủ, Bộ Công thương đã chỉ đạo gắt gao việc đảm bảo nguồn cung ứng, cơ bản đã xác định được các thị trường, đối tác giúp đảm bảo nguồn cung cho Việt Nam trong thời gian tới.
Nhưng thực tế cũng còn nhiều khó khăn, vì phụ thuộc yếu tố khách quan. Ông Bùi Ngọc Bảo, Chủ tịch Vinpa khẳng định, xung đột quân sự tại khu vực Trung Đông tiếp tục ảnh hưởng nghiêm trọng đến chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu, đặc biệt là hoạt động vận chuyển dầu mỏ qua eo biển Hormuz - tuyến hàng hải chiến lược của thế giới, đặc biệt khoảng 80% nhiên liệu cho châu Á đi qua đây, tạo điểm nghẽn rất lớn.
Ngay cả khi các doanh nghiệp đã ký kết hợp đồng nhập khẩu dài hạn, nguy cơ đối tác tuyên bố “bất khả kháng” vẫn có thể xảy ra nếu nguồn cung bị gián đoạn do chiến sự hoặc các yếu tố chính trị. Điều này khiến việc dự báo và cân đối tổng nguồn cung xăng dầu trở nên rất khó khăn.
“Căng thẳng tại vùng Vịnh gây khủng hoảng cung ứng xăng dầu toàn cầu thì Việt Nam đã từng đối mặt, nhưng tình thế hiện nay cấp thiết đặt ra vấn đề cụ thể hơn về đảm bảo an ninh năng lượng”, ông Bùi Ngọc Bảo nhấn mạnh.
Giải pháp được đại diện Vinpa đề cập là, song hành với dự trữ xăng dầu quốc gia, Bộ Công thương cần tạo một nguồn cung khác từ dự trữ xăng dầu lưu thông tập trung thông qua Quỹ Bình ổn giá xăng dầu. Nếu dùng quỹ này mua xăng dầu ở thời điểm vài tháng trước, khi giá dầu chỉ 60 USD/thùng, thì lợi hơn rất nhiều so với việc chỉ chi quỹ bình ổn.
Hiện nguồn cung xăng dầu nhập khẩu vẫn rất lớn, bao gồm cả xăng dầu thành phẩm và nguồn dầu thô nhập về cho các nhà máy lọc dầu. Để tăng nguồn cung và ổn định thị trường, Chính phủ đã giảm thuế nhập khẩu ưu đãi (MFN) với một số loại xăng dầu và nguyên liệu sản xuất xăng dầu xuống 0%, áp dụng từ ngày 9/3 đến hết 30/4/2026.
Tuy nhiên, việc giảm thuế chỉ trong ngắn hạn, trong khi xăng dầu nhập khẩu đều mang tính dài hạn. “Đề nghị giảm thuế nhập khẩu xăng dầu từ các thị trường về 0% để các doanh nghiệp tạo ra các hợp đồng dài hạn, thì mới giúp ổn định được nguồn cung xăng dầu cho thị trường nội địa”, đại diện Vinpa nhấn mạnh.
Theo vị này, nếu thuế nhập khẩu chênh lệch 7% thì không doanh nghiệp nào nhập cả. Nhưng khi giảm thuế nhập khẩu từ các thị trường, sẽ mở rộng nguồn cung cấp, góp phần đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia.
Lo đủ xăng dầu cho tiêu dùng và phát triển kinh tế là chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ tới các bộ, ngành liên quan trong các cuộc họp về cung ứng xăng dầu, đảm bảo an ninh năng lượng. Thủ tướng yêu cầu các cơ quan chức năng đẩy nhanh việc bổ sung dự trữ xăng dầu quốc gia, hoàn thiện cơ chế xuất, cấp dự trữ để ứng cứu trong trường hợp khẩn cấp.