Nỗi lo đứt gãy chuỗi cung ứng năng lượng
Xung đột leo thang giữa Iran và Mỹ đã gây ra những đứt gãy nghiêm trọng trong chuỗi cung ứng năng lượng và hàng hóa toàn cầu, đặc biệt là dầu mỏ, khí đốt và phân bón. Eo biển Hormuz, tuyến hàng hải chiến lược là nơi có khoảng 20% sản lượng dầu thô và 40% sản lượng urê toàn cầu đi qua. Sau khi Iran tuyên bố đóng cửa eo biển này, dòng chảy hàng hóa bị gián đoạn, dẫn đến tình trạng khan hiếm và giá cả hàng hóa tăng vọt. Sự gián đoạn này không chỉ ảnh hưởng đến các nước nhập khẩu lớn như Trung Quốc và Ấn Độ mà còn lan tỏa đến Việt Nam, vốn đang nhập khẩu năng lượng và nguyên liệu sản xuất.
Hậu quả trực tiếp là giá dầu và hàng hóa tăng cao, tạo áp lực lạm phát toàn cầu nếu chiến sự kéo dài. Trong lịch sử, các sự kiện tương tự như Chiến tranh Vùng Vịnh năm 1990 hay xung đột Iran - Iraq những năm 1980 đã khiến giá dầu tăng gấp đôi chỉ trong vòng vài tháng, dẫn đến suy thoái kinh tế ở nhiều quốc gia.
Hiện tại, giá dầu Brent đang tiệm cận mốc 100 USD/thùng, gây ra lo ngại lạm phát có thể bùng nổ nếu xung đột không được kiểm soát. Tại Việt Nam, lạm phát vẫn đang trong tầm kiểm soát nhờ các chính sách điều hành hợp lý nhưng đây vẫn là rủi ro đáng chú ý.
Kết hợp với áp lực tỷ giá, chính sách tiền tệ của Việt Nam còn rất ít dư địa để nới lỏng thêm. Bên cạnh đó, sự chênh lệch giữa tăng trưởng huy động vốn và cho vay tại các ngân hàng đang tạo áp lực lên thị trường liên ngân hàng. Lãi suất các kỳ hạn tiếp tục duy trì ở mức cao, với lãi suất liên ngân hàng kỳ hạn 1 - 3 tháng vượt 7%/năm, dù lãi suất qua đêm đã giảm về quanh 4%/năm từ mức đỉnh 16%/năm trước Tết Nguyên đán. Mặt bằng lãi suất huy động cao khiến chi phí vốn tăng, đồng thời nâng cao chi phí cơ hội khi tham gia thị trường chứng khoán. Kết quả là, dòng tiền có xu hướng tránh các tài sản rủi ro cao như cổ phiếu, chuyển sang các kênh an toàn hơn như trái phiếu chính phủ hoặc tiết kiệm ngân hàng.
Xung đột địa chính trị luôn dấy lên lo ngại đối với các tài sản rủi ro toàn cầu, đặc biệt khi liên quan đến nhiều quốc gia lớn. Dòng tiền thường chảy vào các tài sản trú ẩn như USD và vàng, dẫn đến sự sụt giảm của thị trường chứng khoán. Theo thống kê từ Công ty Chứng khoán Yuanta Việt Nam, trong các xung đột địa chính trị từ năm 2000 đến nay (như Chiến tranh Iraq vào năm 2003 hay xung đột Nga - Ukraine năm 2022), thị trường chứng khoán toàn cầu thường phản ứng tiêu cực ngay lập tức, với mức giảm trung bình 5 - 10% trong 90 ngày đầu. Tuy nhiên, sau khoảng một năm, hầu hết các thị trường đều hồi phục mạnh mẽ, thậm chí tăng trưởng vượt mức trước xung đột nhờ sự phục hồi kinh tế và các biện pháp kích thích.
| |
Một số áp lực nội tại bao gồm khối ngoại tiếp tục duy trì trạng thái bán ròng, tạo áp lực lớn lên thị trường. Trong tuần trước, khối ngoại đã bán ròng 5.865 tỷ đồng trên cả ba sàn giao dịch chứng khoán - mức kỷ lục từ đầu năm 2026. Tính từ đầu năm, tổng giá trị bán ròng của nhà đầu tư nước ngoài đạt hơn 18.258 tỷ đồng, chủ yếu do lo ngại rủi ro địa chính trị và sự mạnh lên của USD. Điều này khiến VN-Index khó duy trì đà tăng trong ngắn hạn, với các phiên giao dịch gần đây chứng kiến thanh khoản giảm sút.
Về định giá, VN-Index đang giao dịch ở mức P/E dự phóng cho năm 2026 vào khoảng trên 11 lần. So với khu vực châu Á, P/E của Việt Nam nằm ở mức trung bình thấp nếu loại trừ các thị trường phát triển như Hàn Quốc, Nhật Bản và Đài Loan (Trung Quốc). Điều này cho thấy, dù có chiết khấu so với đỉnh điểm trước đó, thị trường vẫn chưa hấp dẫn đủ để thu hút dòng tiền lớn trong ngắn hạn.
Về mặt dài hạn, thị trường chứng khoán Việt Nam có triển vọng tăng trưởng tốt nhờ mục tiêu tăng trưởng kinh tế cao trong giai đoạn 2026 - 2030, dòng vốn FDI vẫn tăng trưởng mạnh mẽ, đẩy mạnh đầu tư công trong những năm qua đã làm cho hạ tầng phát triển vượt bậc, lợi nhuận của các doanh nghiệp niêm yết tiếp tục được kỳ vọng duy trì trên 2 chữ số trong các năm tới.
Chờ đợi cổ phiếu tốt về vùng giá hấp dẫn hơn
Mặc dù thị trường đang đối mặt với nhiều thách thức ngắn hạn, khả năng VN-Index quay lại xu hướng tăng dài hạn vẫn cao sau khi hấp thụ hết tác động từ xung đột tại khu vực Trung Đông. Điểm đảo chiều có thể xảy ra khi Mỹ công bố chiến dịch thành công, hoặc khi eo biển Hormuz được gỡ phong tỏa, giảm bớt lo ngại toàn cầu.
Bên cạnh đó, tin tốt hỗ trợ là kỳ review nâng hạng thị trường của FTSE Russell dự kiến diễn ra vào đầu tháng 4/2026, với hiệu lực chính thức từ tháng 9/2026. Việc được nâng hạng lên thị trường mới nổi có thể giúp thị trường chứng khoán Việt Nam thu hút thêm từ 5 - 10 tỷ USD vốn ngoại, thúc đẩy thanh khoản và định giá thị trường.
Ở thời điểm hiện tại, nhà đầu tư cần phân bổ tỷ trọng hợp lý, tránh sử dụng đòn bẩy, nên ưu tiên phân bổ tiền mặt ít nhất 30 - 40% NAV để có thể tận dụng tối đa các đợt điều chỉnh để tích lũy cổ phiếu tốt. Nhà đầu tư dài hạn cần chờ đợi các nhóm cổ phiếu cơ bản tốt điều chỉnh về mức định giá hấp dẫn hơn.
Trong bối cảnh thị trường nhiều biến động, các ngành phòng thủ như điện, nước và bảo hiểm nên được ưu tiên. Giá dầu và khí tăng cũng tạo cơ hội cho nhóm năng lượng tái tạo như PC1, GEG, REE, với tiềm năng tăng trưởng doanh thu nhờ nhu cầu thay thế năng lượng hóa thạch (điện khí/than). Về giá trị, các cổ phiếu có nền tảng vững chắc và chất xúc tác từ nâng hạng FTSE như VCB (ngân hàng), HPG (thép), SSI và VCI (chứng khoán), VNM (sữa) đáng chú ý.
Các cổ phiếu ngành bán lẻ như MWG và PNJ dự kiến tăng trưởng cao trong 2026 nhờ phục hồi tiêu dùng. Cổ phiếu ngành vận tải như GMD hưởng lợi từ dịch chuyển chuỗi cung ứng khỏi khu vực Trung Đông.
Ngoài ra, một số mặt hàng hóa chất như photpho vàng cho pin, phân DAP theo urea, ethanol cho xăng sinh học… có nhu cầu tăng đột biến, mang lại lợi ích cho doanh nghiệp như DGC.
Các ngành hưởng lợi trực tiếp từ xung đột bao gồm dầu khí (như PVS, PVD - dịch vụ dầu khí) và phân bón do gián đoạn chuỗi cung ứng đẩy giá lên. Tuy nhiên, nhóm này đã tăng hơn 36% trong 1 tháng qua, vượt mục tiêu khuyến nghị trước đó của chúng tôi. Rủi ro điều chỉnh sau tăng mạnh là cao, vì vậy, nhà đầu tư nên ưu tiên chốt lời với nhóm này, thay vì mua thêm.