Sự thay đổi của thị trường lao động trong kỷ nguyên AI không đơn giản là câu chuyện một số công việc biến mất và những công việc mới xuất hiện. Quan trọng hơn, AI đang làm thay đổi cấu phần kỹ năng bên trong chính những công việc đang tồn tại.
Nghiên cứu của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) công bố tháng 8/2026 cho thấy việc ứng dụng AI đang làm thay đổi cách người lao động sử dụng các kỹ năng nhận thức, xã hội - cảm xúc và thể chất trong nhiều ngành nghề. Nhu cầu đối với các kỹ năng nhận thức bậc cao, kỹ năng xã hội - cảm xúc, kỹ năng số và dữ liệu có xu hướng tăng lên, trong khi khả năng thích ứng, tính linh hoạt và năng lực chủ động của con người ngày càng quan trọng.
Với Việt Nam, ILO cũng có nghiên cứu về mức độ tiếp xúc của các nhóm nghề với GenAI, qua đó đặt vấn đề về những thay đổi trong nhu cầu kỹ năng, chuyển dịch việc làm và yêu cầu chuẩn bị cho người lao động trong quá trình chuyển đổi.
Từ ứng dụng AI đến cuộc đua kỹ năng
AI không chỉ tạo ra nhu cầu về những người biết xây dựng hay vận hành hệ thống AI. Phần lớn người lao động sẽ là người sử dụng AI trong công việc, từ soạn thảo, phân tích thông tin, tìm kiếm dữ liệu đến hỗ trợ ra quyết định. Thách thức vì thế không chỉ nằm ở việc đào tạo thêm chuyên gia AI, mà ở khả năng giúp lực lượng lao động nói chung làm việc hiệu quả cùng AI. Những kỹ năng nền tảng như tư duy phản biện, năng lực số và chuyên môn của từng lĩnh vực vẫn giữ vai trò quan trọng, bởi người lao động phải có khả năng đánh giá, điều chỉnh và kiểm chứng kết quả do AI tạo ra.
Điều này đang thể hiện khá rõ trong cách doanh nghiệp tổ chức công việc. Theo Báo cáo ESG 2025 - 2026 của ManpowerGroup có chủ đề “Hành trình thay đổi thế giới: Lấy con người làm trọng tâm và Số hóa toàn diện”, 81% nhân viên của Tập đoàn trên toàn cầu sử dụng công cụ AI hàng ngày, cùng với hơn 30.000 lượt tham gia các hoạt động học tập và đào tạo về AI trong nội bộ. AI cũng đã được đưa vào quy trình tuyển dụng. ManpowerGroup cho biết đã thực hiện hơn 25.000 cuộc phỏng vấn các vị trí việc làm có ứng dụng AI trên toàn cầu.
Những con số này đáng chú ý không phải vì mức độ ứng dụng công nghệ của riêng một doanh nghiệp, mà bởi chúng cho thấy AI đang đi vào những hoạt động vốn gắn trực tiếp với con người: cách nhân viên làm việc, cách doanh nghiệp tuyển dụng và cách ứng viên tiếp cận cơ hội việc làm. Khi một phần công việc được AI hỗ trợ, giá trị của người lao động cũng được đặt lại. Một nhân viên không chỉ cần hoàn thành nhiệm vụ, mà còn phải biết đặt câu hỏi, kiểm tra kết quả, nhận diện sai sót và đưa đầu ra của AI vào đúng bối cảnh chuyên môn.
Đây là lý do câu chuyện kỹ năng trở nên quan trọng. Chương trình Manpower MyPath hiện có hơn 332.000 người tham gia và cựu học viên trên toàn cầu, tập trung phát triển những kỹ năng cần thiết cho các vị trí có nhu cầu tuyển dụng cao. Từ góc độ thị trường lao động, đây là một chuyển dịch đáng chú ý: doanh nghiệp không chỉ cần tuyển người “biết AI”, mà ngày càng cần những người có thể kết hợp AI với chuyên môn và năng lực con người.
“Công nghệ và yêu cầu kỹ năng mới đang thay đổi cả cách doanh nghiệp phát triển lẫn cách người lao động xây dựng sự nghiệp. Những tổ chức có khả năng kết hợp công nghệ với năng lực con người sẽ thích ứng tốt hơn, mở rộng cơ hội việc làm và giúp người lao động tạo ra giá trị trong những vai trò mới”, Jonas Prising, Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc ManpowerGroup nhận định.
| |
Theo Nghiên cứu Global AI Jobs Barometer 2026 của PwC, dựa trên hơn 1 tỷ tin tuyển dụng tại 6 châu lục, các kỹ năng cần thiết đối với những công việc chịu tác động mạnh của AI đang thay đổi nhanh hơn đáng kể so với các công việc ít chịu tác động. Các nhiệm vụ mới được bổ sung vào những công việc này cũng có xu hướng đòi hỏi nhiều hơn những kỹ năng như đồng cảm, phán đoán và sáng tạo. Đáng chú ý, tại Mỹ, những vị trí đầu vào chịu tác động mạnh của AI có khả năng yêu cầu các kỹ năng vốn thường gắn với cấp độ giàu kinh nghiệm hơn, như lãnh đạo, sáng tạo và tương tác trực tiếp, cao gấp 7 lần so với những vị trí đầu vào ít chịu tác động bởi AI.
“Giúp mọi người tìm được công việc ý nghĩa là một trong những cách thiết thực nhất để thay đổi cuộc sống. Trong bối cảnh AI đang định hình lại công việc, ưu tiên của chúng tôi là giúp người lao động có kỹ năng, sự tự tin và cơ hội cần thiết để thích ứng, đồng thời ứng dụng công nghệ để nâng cao năng lực con người thay vì thay thế họ”, Ruth Harper, Giám đốc Marketing & Phát triển Bền vững của ManpowerGroup chia sẻ.
Điều đó cho thấy AI có thể đang làm “nén” một phần con đường nghề nghiệp truyền thống. Những kỹ năng từng được tích lũy sau nhiều năm kinh nghiệm có thể được yêu cầu sớm hơn ở những nhân sự trẻ, khi AI đã đảm nhiệm một phần công việc mang tính kỹ thuật hoặc lặp lại.
Với doanh nghiệp, bài toán vì thế không còn dừng ở việc mua công nghệ nào. Câu hỏi lớn hơn là đầu tư vào con người như thế nào để lực lượng lao động có thể khai thác hiệu quả những công nghệ mới.
Công nghệ càng sâu, quản trị càng chặt
Một hệ thống AI có thể hỗ trợ xử lý công việc, nhưng kết quả do hệ thống tạo ra vẫn cần được đánh giá trong bối cảnh cụ thể. Điều này đặc biệt quan trọng với những hoạt động liên quan trực tiếp tới con người, dữ liệu và các quyết định của doanh nghiệp. Báo cáo của ManpowerGroup cho biết tập đoàn đã phát triển hoạt động của Ủy ban Đạo đức AI và thiết lập AIDA - khung quản trị chung đối với AI, dữ liệu, phân tích và đổi mới. Các công nghệ mới được đánh giá, thử nghiệm trước khi mở rộng ứng dụng. Tập đoàn cũng cho biết đã xây dựng cơ chế giám sát liên phòng ban đối với AI, dữ liệu và các công nghệ mới, bao gồm đánh giá, thử nghiệm và kiểm soát trước khi mở rộng áp dụng.
Đằng sau câu chuyện này là một thay đổi lớn hơn trong quản trị doanh nghiệp. Khi AI trở thành một phần của quy trình kinh doanh, quản trị công nghệ không còn chỉ là vấn đề của bộ phận công nghệ thông tin mà liên quan tới nhân sự, pháp lý, vận hành, dữ liệu và trách nhiệm của người ra quyết định.
Đây cũng là nơi câu chuyện AI gặp ESG. Nếu yếu tố E tiếp tục được thể hiện qua những mục tiêu về môi trường, thì sự phát triển của AI đang khiến hai yếu tố S và G có thêm những nội dung mới: doanh nghiệp phải chuẩn bị kỹ năng cho người lao động, đồng thời thiết lập cách thức sử dụng và kiểm soát công nghệ có trách nhiệm.
Trong báo cáo, ManpowerGroup cho biết tổng lượng phát thải khí nhà kính của Tập đoàn đã giảm 24% trong giai đoạn 2019 - 2025, trong khi điện tái tạo chiếm 44% tổng lượng điện sử dụng trên toàn cầu. Tập đoàn đặt mục tiêu giảm phát thải dựa trên cơ sở khoa học đến năm 2030 và đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2045 hoặc sớm hơn.
Những số liệu này cho thấy ESG vẫn bao gồm bài toán môi trường, nhưng trong bối cảnh AI, tính bền vững của doanh nghiệp ngày càng phải được nhìn rộng hơn. Một doanh nghiệp có thể đầu tư vào công nghệ hiện đại, nhưng nếu lực lượng lao động không theo kịp hoặc các cơ chế kiểm soát công nghệ không đủ chặt, lợi ích từ số hóa sẽ đi kèm những rủi ro mới.
Với người lao động, điều đó đồng nghĩa với việc học một công cụ mới có thể chưa đủ. Khả năng học lại, thích ứng, tư duy phản biện và kết hợp công nghệ với chuyên môn sẽ ngày càng quan trọng. Với doanh nghiệp, điều này đặt ra yêu cầu phải nhìn lại cách tuyển dụng, đào tạo và phát triển nhân sự. Công nghệ chỉ tạo ra giá trị khi người lao động có đủ năng lực để sử dụng, kiểm chứng và đưa kết quả công nghệ vào đúng bối cảnh công việc.
AI đang làm thay đổi cách công việc được thực hiện, nhưng đồng thời cũng làm thay đổi cách thị trường định giá năng lực của con người. Trong cuộc chuyển dịch này, kỹ năng không còn chỉ là yêu cầu để có được một công việc; đó đang trở thành một dạng “vốn” quyết định khả năng thích ứng của cả người lao động và doanh nghiệp.