Chi phí năng lượng và vận tải gia tăng
Trong báo cáo với chủ đề “Góc nhìn tín nhiệm: Các cuộc tấn công của Mỹ và Israel vào Iran gia tăng áp lực về chi phí năng lượng, tỷ giá và tình hình tài chính đối với các doanh nghiệp”, VIS Rating cho rằng, các cuộc tấn công của Mỹ và Israel vào Iran kể từ ngày 28/02/2026, cùng những động thái đáp trả từ phía Iran, đã đẩy giá dầu và khí đốt toàn cầu tăng mạnh. Diễn biến này đồng thời làm gia tăng nguy cơ gián đoạn hoạt động vận tải tại eo biển Hormuz và thúc đẩy tâm lý né tránh rủi ro của nhà đầu tư.
Theo Báo cáo, trong kịch bản căng thẳng leo thang và kéo dài, tác động đối với môi trường kinh doanh của Việt Nam chủ yếu thể hiện qua chi phí năng lượng và vận tải gia tăng, áp lực lạm phát và tỷ giá, cũng như khả năng điều kiện tài chính bị thắt chặt hơn, thay vì sự gián đoạn trực tiếp của các tuyến xuất khẩu hàng hóa.
| |
VIS Rating nhận định, Việt Nam phụ thuộc đáng kể vào nguồn nhiên liệu nhập khẩu, với kim ngạch khoảng 20 tỷ USD mỗi năm đối với dầu thô, xăng dầu và các sản phẩm liên quan. Đáng chú ý, khoảng 80% dầu thô và 15% khí hóa lỏng nhập khẩu đến từ Trung Đông, khiến chuỗi cung ứng năng lượng dễ bị tổn thương trước các cú sốc giá.
“Nếu xung đột vũ trang tại khu vực Trung Đông kéo dài, các nhà máy lọc dầu nội địa có thể đối mặt với rủi ro thiếu hụt nguồn cung dầu đầu vào. Nhà máy lọc dầu Nghi Sơn phụ thuộc phần lớn vào dầu thô nhập khẩu, trong khi Nhà máy lọc dầu Dung Quất cũng nhập khoảng 30 - 35% nguyên liệu đầu vào. Do đó, các nhà máy này cần chủ động tìm kiếm nguồn cung thay thế trong trường hợp nguồn cung từ Trung Đông bị gián đoạn kéo dài”, Báo cáo nhận định.
Cũng theo Báo cáo, chi phí nhiên liệu tăng cao cũng sẽ lan tỏa sang vận tải, sản xuất công nghiệp và phát điện, làm gia tăng lạm phát do chi phí đẩy và gây áp lực lên biên lợi nhuận của các ngành tiêu thụ nhiều năng lượng, trong khi khả năng tăng giá bán để bù đắp chi phí còn hạn chế.
Ở góc độ thương mại, Việt Nam ít đối mặt với nguy cơ gián đoạn trực tiếp hoạt động vận tải hàng hóa, do các tuyến xuất khẩu chính sang Mỹ và EU không đi qua khu vực xung đột, còn các tuyến vận tải trong khu vực Đông Nam Á và Đông Á vẫn được duy trì. Tuy nhiên, việc giá cước tàu biển, chi phí bảo hiểm và thời gian vận chuyển gia tăng đang khiến chi phí vận tải toàn cầu tăng lên.
“Rủi ro tín nhiệm vì vậy tập trung vào các doanh nghiệp xuất khẩu có giá trị đơn vị hàng hóa thấp như dệt may, thủy sản và đồ gỗ, khi chi phí vận tải chiếm tỷ trọng đáng kể trong giá trị đơn hàng. Chi phí vận tải đường biển ước tính chiếm khoảng 10% giá trị đơn hàng xuất khẩu dệt may và lên tới 20 - 30% đối với đồ gỗ. Khi chi phí vận chuyển tăng mạnh, giá bán sản phẩm đến tay người tiêu dùng cuối cùng sẽ bị đẩy lên, qua đó gây sức ép lên nhu cầu, triển vọng đơn hàng và doanh thu của doanh nghiệp xuất khẩu trong ngắn hạn”, Báo cáo cho biết.
Áp lực tỷ giá và rủi ro tài chính
Theo các chuyên gia VIS Rating, giá năng lượng và chi phí vận tải toàn cầu tăng cũng có thể đẩy lạm phát tại Mỹ lên cao, khiến Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) trì hoãn việc nới lỏng tiền tệ, qua đó hỗ trợ sức mạnh của đồng USD. Diễn biến này có thể gây áp lực mất giá kéo dài đối với VND, làm gia tăng rủi ro tỷ giá đối với các doanh nghiệp Việt Nam có dư nợ bằng USD.
Những doanh nghiệp chịu tác động lớn nhất, theo VIS Rating, bao gồm nhóm sản xuất điện và cung cấp nước sạch như PGV, PC1, BGE và BWE, cùng các hãng vận tải hàng không như HVN và VJC. Các doanh nghiệp này vừa có tỷ trọng nợ vay bằng USD đáng kể, vừa phát sinh nhiều chi phí hoạt động bằng USD như nhiên liệu, thuê máy bay và bảo dưỡng.
“Biến động tỷ giá kéo dài có thể làm suy yếu khả năng trả nợ và hồ sơ tín nhiệm của các doanh nghiệp này, đặc biệt đối với những đơn vị có mức độ phòng ngừa rủi ro hạn chế”, Báo cáo nhận định.
Song song đó, rủi ro lạm phát và tỷ giá gia tăng có thể khiến chính sách tiền tệ trong nước thắt chặt hơn, kéo theo lãi suất tăng và việc quản lý thanh khoản chặt chẽ hơn. Điều này làm gia tăng chi phí vốn và rủi ro tái cấp vốn, đặc biệt đối với các doanh nghiệp bất động sản và hạ tầng có đòn bẩy cao, khả năng chi trả lãi vay hạn chế và áp lực đáo hạn nợ lớn trong ngắn hạn.
VIS Rating cho rằng, nếu gián đoạn nguồn cung năng lượng toàn cầu kéo dài, triển vọng kinh tế vĩ mô của Việt Nam có thể bớt tích cực hơn và việc đạt mục tiêu tăng trưởng năm 2026 sẽ trở nên khó khăn hơn, trong bối cảnh chi phí năng lượng gia tăng, nhu cầu bên ngoài suy yếu và điều kiện tài chính thắt chặt.
Tuy vậy, vị thế của Việt Nam như một trung tâm sản xuất cùng nền chính trị ổn định có thể phần nào giảm bớt các áp lực này nhờ khả năng tiếp tục thu hút dòng vốn FDI, qua đó hỗ trợ ổn định tỷ giá trong trung hạn.
“Tựu chung, xung đột vũ trang giữa Mỹ, Israel và Iran đang tác động tiêu cực đến triển vọng tín nhiệm của các doanh nghiệp dầu khí hạ nguồn, các ngành tiêu thụ nhiều năng lượng, nhóm doanh nghiệp xuất khẩu và những công ty có tỷ lệ nợ vay cao. Trong đó, thời gian và mức độ nghiêm trọng của các gián đoạn trên thị trường năng lượng sẽ là rủi ro then chốt đối với triển vọng tín nhiệm của doanh nghiệp”, VIS Rating nhận định.