Xuất nhập khẩu tiến sát 250 tỷ USD
Nền kinh tế chịu áp lực lớn từ giá nhiên liệu thế giới tăng mạnh, làm gia tăng chi phí sản xuất và vận tải nội địa. Sản xuất, nhập khẩu nguyên liệu và xuất khẩu đơn hàng cho các đối tác tại hầu hết doanh nghiệp đều bị ảnh hưởng theo nhiều cấp độ. Trong bức tranh đó, những số liệu tăng trưởng về Chỉ số Sản xuất công nghiệp, thương mại quý đầu năm vừa được công bố cho thấy những tín hiệu tích cực của nền kinh tế.
Chia sẻ tại Hội nghị giao ban công tác quý I/2026, ông Bùi Huy Sơn, Vụ trưởng Vụ Kế hoạch, Tài chính và Quản lý doanh nghiệp (Bộ Công thương) cho biết, sản xuất công nghiệp ước tăng trên 10%, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa ước đạt gần 250 tỷ USD, tăng 22,5% so với cùng kỳ; thị trường trong nước tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng ước đạt 1.865.000 tỷ đồng, tăng khoảng 9%.
Đây là mức tăng ấn tượng, dù khoảng thời gian này tình hình thế giới biến động mạnh và sản xuất, xuất khẩu cũng ngắn lại do kỳ nghỉ Tết kéo dài.
Tuy nhiên, tình hình thế giới khó lường đang ảnh hưởng tới mục tiêu tăng trưởng của Việt Nam. Đặc biệt, xung đột Trung Đông kéo dài hơn 1 tháng qua, tác động mạnh tới giá dầu. Điều này gây áp lực lên lạm phát, chi phí sinh hoạt của người dân và sản xuất - kinh doanh của doanh nghiệp.
Không ngạc nhiên khi báo cáo Chỉ số Nhà quản trị mua hàng (PMI) ngành sản xuất Việt Nam tháng 3/2026 bộc lộ nốt trầm rõ hơn so với các tháng trước, khi chỉ đạt 51,2 điểm, giảm so với mức 54,3 điểm của tháng 2.
Khẩn trương đa dạng hóa thị trường xuất khẩu chính là “van an toàn” giúp giảm thiểu rủi ro khi một thị trường truyền thống gặp biến động.
“Dưới tác động của chiến sự tại Trung Đông, hoạt động sản xuất và thương mại đã biến động đáng kể. Nổi bật là chi phí đầu vào tăng mạnh khiến giá cả đầu ra tăng với tốc độ nhanh nhất trong 15 năm; tốc độ tăng sản lượng và số lượng đơn đặt hàng mới chậm lại; thời gian giao hàng bị kéo dài với mức độ lớn nhất trong 4 năm”, Báo cáo của S&P Global chỉ rõ.
Ông Andrew Harker, Giám đốc Kinh tế tại S&P Global Market Intelligence nhận xét, Chỉ số PMI ngành sản xuất Việt Nam đã cho thấy những ảnh hưởng ban đầu của chiến tranh Trung Đông đối với các doanh nghiệp. Đặc biệt, Việt Nam phụ thuộc vào dầu nhập khẩu từ khu vực chịu ảnh hưởng của chiến sự, nên tác động tới giá cả và chuỗi cung ứng khiến tốc độ tăng chi phí đầu vào nhanh hơn, kéo theo giá bán hàng tăng.
Đà sụt giảm xuất khẩu trong tháng 3 của ngành nông nghiệp cũng thấy rõ khi kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt 6,02 tỷ USD, giảm 1,5% so với cùng kỳ.
Bên cạnh một số ngành hàng vẫn duy trì tăng trưởng (rau quả tăng 32,1%, thủy sản tăng 13,3%, hồ tiêu tăng 28,8%), dấu hiệu suy giảm rõ hơn với gỗ và sản phẩm gỗ (giảm 3,5%), cà phê (giảm 6,4%), hạt điều (giảm 1,8%).
Sức ép dồn lên quý II
Quyền Bộ trưởng Bộ Công thương Lê Mạnh Hùng cho rằng, dù đã đạt được những kết quả nhất định trong quý đầu năm, song công nghiệp, thương mại vẫn đối mặt nhiều thách thức lớn. Chiến sự Trung Đông kéo dài từ ngày 28/2 tới nay đang đặt ra những thách thức không nhỏ trong công tác điều hành quý II/2026 và các tháng tiếp theo.
Để thực hiện mục tiêu tăng trưởng đã đề ra trong năm 2026, quý II và các quý còn lại của năm 2026, Chỉ số sản xuất công nghiệp quý II trở đi phải đạt tối thiểu từ 12,5% trở lên.
Đối với xuất nhập khẩu, ông Lê Mạnh Hùng yêu cầu, từ quý II trở đi cần tính toán để bình quân xuất siêu trên 8 tỷ USD mỗi quý. Có như vậy mới giúp Việt Nam về đích với mục tiêu thặng dư trên 20 tỷ USD.
Rõ ràng, để có thặng dư thương mại, xuất khẩu phải bứt tốc so với nhập khẩu, nhưng trong bối cảnh thị trường không thuận cả trong lẫn ngoài như hiện nay, lời giải cho câu hỏi này càng trở nên khó hơn. Nhất là, khi hết quý I/2026, cán cân thương mại hàng hóa đang thâm hụt trên 3 tỷ USD.
Ông Đinh Hồng Kỳ, Chủ tịch Secoin, đồng thời là Chủ tịch Hiệp hội Xây dựng và Vật liệu xây dựng TP.HCM (SACA) cho rằng, với Việt Nam, chiến sự Trung Đông không chỉ là một cú sốc năng lượng mà là một “cú sốc kép”. Khi năng lượng đắt hơn, không chỉ doanh nghiệp công nghiệp nặng chịu sức ép, mà mỗi nhà máy dệt may, gỗ, điện tử, hóa chất hay vật liệu xây dựng đều bị đẩy chi phí lên một nấc.
Lúc này, việc khẩn trương đa dạng hóa thị trường xuất khẩu tiếp tục được nhắc đến. Việc tận dụng 17 hiệp định thương mại tự do (FTA) đã ký, mở rộng sang các khu vực tiềm năng như Nam Á, châu Phi, Mỹ Latinh hay Đông Âu không còn là lựa chọn, mà là yêu cầu bắt buộc. Đây chính là “van an toàn” giúp giảm thiểu rủi ro khi một thị trường truyền thống gặp biến động.
Song song với đó, nâng cao tỷ lệ nội địa hóa cũng là chìa khóa quan trọng. Khi doanh nghiệp chủ động được nguồn nguyên liệu, không chỉ giảm phụ thuộc vào nhập khẩu, mà còn đáp ứng tốt hơn các quy định về xuất xứ, giúp các ngành hàng hưởng ưu đãi thuế quan tốt hơn trong các FTA hiện hành.
