Quan hệ Việt Nam - Liên bang Nga đang bước vào giai đoạn hợp tác mới với nền tảng chính trị vững chắc, sự tin cậy cao và những định hướng hợp tác dài hạn.
Trải qua hơn 75 năm kể từ khi thiết lập quan hệ ngoại giao, hai nước đã xây dựng quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện, đồng thời tiếp tục mở rộng hợp tác trên nhiều lĩnh vực.
Nền tảng hữu nghị hơn 75 năm
Việt Nam và Liên Xô chính thức thiết lập quan hệ ngoại giao ngày 30/1/1950. Sau khi Liên bang Nga thành lập, hai nước ký Hiệp ước về những nguyên tắc cơ bản của quan hệ hữu nghị năm 1994, tạo nền móng pháp lý cho giai đoạn phát triển mới.
Năm 2001, Việt Nam và Nga thiết lập quan hệ Đối tác chiến lược. Đến năm 2012, quan hệ được nâng lên Đối tác chiến lược toàn diện. Hai bên tiếp tục xác lập những định hướng quan trọng thông qua Tuyên bố chung về Tầm nhìn quan hệ Đối tác chiến lược đến năm 2030 năm 2021, Tuyên bố chung về làm sâu sắc hơn quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện năm 2024 và Tuyên bố chung về những định hướng lớn của quan hệ trong giai đoạn hợp tác mới vào tháng 5/2025.
Trao đổi đoàn cấp cao giữa hai nước được duy trì thường xuyên, tạo động lực quan trọng cho quan hệ song phương. Trong năm 2025, Tổng Bí thư Tô Lâm thăm chính thức Nga và dự Lễ kỷ niệm 80 năm Ngày Chiến thắng trong Chiến tranh Vệ quốc vĩ đại; hai bên thông qua Tuyên bố chung về những định hướng lớn của quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam - Nga trong giai đoạn hợp tác mới.
Năm 2026, các hoạt động trao đổi cấp cao tiếp tục được triển khai, trong đó có chuyến thăm Nga của Đặc phái viên của Tổng Bí thư, Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung; chuyến thăm chính thức Nga của Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính.
Hợp tác kinh tế, thương mại và đầu tư là một trong những trụ cột quan trọng của quan hệ song phương. Hai nước duy trì cơ chế Ủy ban liên Chính phủ về hợp tác kinh tế - thương mại và khoa học - kỹ thuật, được thành lập từ năm 1992 và nâng cấp lên cấp Phó thủ tướng từ năm 2011.
| |
Hiệu trưởng Học viện trao cho Tổng Bí thư Tô Lâm danh hiệu “Giáo sư danh dự” của Học viện Hành chính Công và Kinh tế quốc dân trực thuộc Tổng thống Liên bang Nga. (Ảnh: TTXVN) |
Kim ngạch thương mại hai chiều phục hồi và tăng trưởng trong những năm gần đây. Năm 2023, kim ngạch song phương đạt 3,63 tỷ USD; năm 2024 đạt 4,58 tỷ USD, tăng 26%; năm 2025 đạt gần 4,77 tỷ USD, tăng 4%.
Trong 7 tháng đầu năm 2026, kim ngạch thương mại Việt Nam - Nga đạt 3,24 tỷ USD, tăng 12% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, xuất khẩu của Việt Nam đạt 1,33 tỷ USD, còn nhập khẩu từ Nga đạt 1,91 tỷ USD.
Các mặt hàng xuất khẩu chủ yếu của Việt Nam sang Nga gồm điện thoại, điện tử, dệt may, giày dép, nông sản và thủy hải sản. Trong khi đó, Việt Nam nhập khẩu từ Nga các mặt hàng như than đá, lúa mì, sắt thép, phân bón, ô tô, máy móc và thiết bị.
Việc Hiệp định Thương mại tự do giữa Việt Nam và Liên minh Kinh tế Á - Âu, trong đó Nga là thành viên, có hiệu lực từ tháng 10/2016 tiếp tục tạo khuôn khổ thuận lợi cho việc thúc đẩy trao đổi thương mại giữa các bên.
Về đầu tư, tính đến tháng 7/2026, Nga có 223 dự án còn hiệu lực tại Việt Nam với tổng vốn đăng ký khoảng 996,4 triệu USD, đứng thứ 28 trong số 153 quốc gia và vùng lãnh thổ đầu tư vào Việt Nam.
Ở chiều ngược lại, Việt Nam có 19 dự án đầu tư còn hiệu lực tại Nga với tổng vốn đăng ký 1,64 tỷ USD, đứng thứ 4 trong số 88 quốc gia và vùng lãnh thổ mà Việt Nam có đầu tư. Một số dự án tiêu biểu gồm Liên doanh dầu khí Rusvietpetro và dự án chăn nuôi bò sữa, nông nghiệp của Tập đoàn TH.
Mở rộng hợp tác khoa học, giáo dục và công nghệ
Bên cạnh hợp tác kinh tế, khoa học - công nghệ và giáo dục - đào tạo tiếp tục là những lĩnh vực có nền tảng truyền thống và nhiều tiềm năng phát triển.
Trong lĩnh vực giáo dục, Liên Xô trước đây đã hỗ trợ đào tạo gần 40.000 cán bộ và chuyên gia của Việt Nam. Từ năm 2019, Nga tăng số học bổng dành cho sinh viên Việt Nam lên khoảng 1.000 suất mỗi năm. Hiện có hơn 3.000 sinh viên Việt Nam đang học tập tại Nga.
Hai nước tiếp tục duy trì hợp tác nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ, trong đó hợp tác trong khuôn khổ Trung tâm Nhiệt đới Việt - Nga đạt nhiều kết quả tích cực. Hai bên cũng đang triển khai dự án Trung tâm Nghiên cứu khoa học và công nghệ hạt nhân, đồng thời tổ chức các hoạt động trong khuôn khổ Năm chéo Việt - Nga về khoa học và giáo dục năm 2026.
Trong lĩnh vực hợp tác địa phương, khoảng 20 cặp quan hệ giữa các địa phương hai nước đã được thiết lập, trong đó có các mối quan hệ giữa Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh với Mát-xcơ-va và Xanh Pê-téc-bua.
Giao lưu văn hóa và du lịch cũng là điểm sáng trong quan hệ hai nước. Hai bên thường xuyên tổ chức Những Ngày Văn hóa tại Việt Nam và Nga, góp phần tăng cường hiểu biết và tình hữu nghị giữa nhân dân hai nước.
Đáng chú ý, du lịch đang phục hồi mạnh. Trong 6 tháng đầu năm 2026, Việt Nam đón 742.000 lượt khách Nga, gấp 2,8 lần so với cùng kỳ năm 2025. Các hãng hàng không của hai nước cũng đã nối lại các đường bay thẳng giữa các thành phố.
Cộng đồng gần 80.000 người Việt Nam tại Nga tiếp tục là cầu nối quan trọng, có những đóng góp đáng kể cho sự phát triển của hai nước và quan hệ song phương.
| |
Các tiết mục nghệ thuật ca ngợi chủ nghĩa anh hùng cách mạng, tình yêu đất nước do các nghệ sỹ và học sinh hai nước Việt Nam-Nga thể hiện. (Ảnh: Thanh Tùng/TTXVN) |
Với nền tảng hữu nghị truyền thống, quan hệ chính trị có độ tin cậy cao và các cơ chế hợp tác được duy trì thường xuyên, Việt Nam và Nga đang tiếp tục thúc đẩy quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện theo hướng thực chất và hiệu quả hơn.
Trong giai đoạn mới, thương mại và đầu tư, khoa học - công nghệ, giáo dục - đào tạo, năng lượng, văn hóa, du lịch và hợp tác giữa các địa phương được xem là những lĩnh vực tiếp tục có nhiều dư địa. Năm chéo Việt Nam - Nga về khoa học và giáo dục năm 2026 cũng mở ra thêm cơ hội làm sâu sắc quan hệ hợp tác giữa hai nước trên những lĩnh vực hướng tới tương lai.
Quan hệ Việt Nam - Nga vì vậy không chỉ được củng cố bởi nền tảng lịch sử hơn 75 năm, mà đang được tiếp tục làm giàu bằng những chương trình, dự án và lĩnh vực hợp tác mới, hướng tới giai đoạn phát triển thực chất, hiệu quả và lâu dài.