Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công thương) Nguyễn Anh Sơn khẳng định, trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu đang tái cấu trúc mạnh mẽ, hợp tác logistics giữa Việt Nam và các quốc gia ASEAN sẽ góp phần mạnh mẽ cho tăng trưởng thương mại hàng hóa, dịch vụ song phương.
Mặc dù ASEAN là một trong những khu vực có tốc độ tăng trưởng thương mại năng động nhất thế giới, tuy nhiên thương mại nội khối hiện nay vẫn chưa tương xứng với tiềm năng.
Một trong những nguyên nhân quan trọng chính là chi phí logistics còn cao và mức độ kết nối logistics trong khu vực chưa đồng đều.
Kim ngạch thương mại Việt Nam – ASEAN năm 2025 đạt xấp xỉ 91 tỷ USD, tăng thêm 7 tỷ USD so với năm trước, trong đó Việt Nam xuất khẩu sang ASEAN 38,4 tỷ USD, tăng 3,8%; nhập khẩu từ ASEAN 52,5 tỷ USD, tăng 12%.
Nhập siêu của Việt Nam từ ASEAN 14,19 tỷ USD, tăng khoảng 4 tỷ USD so với năm 2024.
Nếu so với mức trao đổi thương mại trên 3 tỷ USD ở thời kỳ đầu mới gia nhập ASEAN, quy mô thương mại đã tăng gần 30 lần.
"Việc bắt tay với các nước ASEAN phát triển logistics là cơ hội để Việt Nam từng bước trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng khu vực, qua đó thúc đẩy thương mại nội khối, khai thác các FTA hiện hành, mang lại lợi thế cạnh tranh cho hàng hóa xuất khẩu", ông Sơn nói.
Với quy mô dân số khoảng 700 triệu người, ASEAN đang chuyển mình trở thành một trong những khối kinh tế năng động nhất thế giới. Với việc các chuỗi cung ứng toàn cầu có xu hướng dịch chuyển và đa dạng hóa (chiến lược "ASEAN+1"), khu vực này trở thành trung tâm sản xuất và tiêu thụ quan trọng.
Riêng đối với Việt Nam, kim ngạch xuất nhập khẩu với ASEAN luôn nằm trong top đầu. Điều này đặt ra yêu cầu cấp bách nhưng cũng là cơ hội vàng để tối ưu hóa hạ tầng, chi phí và dịch vụ logistics xuyên biên giới.
Theo Bộ Công thương, hợp tác logistics với ASEAN tập trung vào nhiều hướng. Thứ nhất, kết nối hạ tầng và hành lang vận tải xuyên biên giới, đặc biệt trong khuôn khổ ASEAN và các hành lang kinh tế Đông - Tây. Thúc đẩy tuyến vận tải đường bộ xuyên quốc gia nối Việt Nam - Lào - Đông Bắc Thái Lan nhằm giảm thời gian, chi phí vận chuyển hàng hóa nội khối.
Thứ hai, hợp tác phát triển logistics xanh, logistics thông minh, chia sẻ dữ liệu và ứng dụng công nghệ số trong quản lý chuỗi cung ứng.
Thứ ba, thu hút đầu tư, chuyển giao kinh nghiệm quản trị từ các tập đoàn logistics lớn trong khu vực vào Việt Nam, qua đó nâng cao năng lực doanh nghiệp logistics trong nước.
Ông Nguyễn Anh Sơn khẳng định, dư địa hợp tác tới đây sẽ không chỉ dừng ở vận tải hay kho bãi, mà sẽ mở rộng sang các dịch vụ giá trị gia tăng như trung tâm phân phối khu vực, logistics thương mại điện tử xuyên biên giới, logistics lạnh, logistics phục vụ bán dẫn, năng lượng và kinh tế xanh.
Đây cũng là định hướng phù hợp với tinh thần của Quyết định số 2229/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về Chiến lược phát triển dịch vụ logistics Việt Nam thời kỳ 2025 - 2035, tầm nhìn đến năm 2050 (Chiến lược logistics), trong đó nhấn mạnh yêu cầu tăng cường liên kết quốc tế, phát triển logistics hiện đại, nâng cao vai trò của Việt Nam trong chuỗi cung ứng khu vực và toàn cầu.
Bối cảnh ASEAN đang hướng tới xây dựng một hệ sinh thái logistics có tính kết nối cao, vận hành trên nền tảng dữ liệu số và giảm phát thải carbon, Việt Nam có nhiều điều kiện thuận lợi để tham gia sâu hơn vào hệ sinh thái logistics thông minh của khu vực nhờ quy mô thương mại lớn, tốc độ phát triển thương mại điện tử nhanh và vị trí kết nối quan trọng trong chuỗi cung ứng châu Á.
Theo đánh giá, khả năng hợp tác giữa Việt Nam với các nước ASEAN tiếp tục mở rộng theo chiều hướng số hóa. Thứ nhất là kết nối dữ liệu và số hóa chuỗi logistics.
Các nước ASEAN hoàn toàn có thể thúc đẩy chia sẻ dữ liệu hải quan, vận tải, cảng biển, kho vận và truy xuất nguồn gốc trên nền tảng số chung hoặc các cơ chế kết nối liên thông. Điều này sẽ giúp giảm đáng kể thời gian thông quan, hạn chế chi phí giấy tờ, nâng cao khả năng theo dõi dòng hàng theo thời gian thực và tối ưu vận hành chuỗi cung ứng xuyên biên giới.
Tiếp đến là hợp tác phát triển logistics thông minh. Một số quốc gia như Singapore và Malaysia đang đi đầu về cảng thông minh, ứng dụng AI, IoT, blockchain và dữ liệu lớn trong điều phối logistics, là cơ hội để Việt Nam tăng cường hợp tác trong đào tạo nhân lực, chuyển giao công nghệ, xây dựng cảng thông minh, trung tâm logistics số và hệ thống quản trị chuỗi cung ứng hiện đại.
"Nếu tận dụng tốt, doanh nghiệp logistics Việt Nam sẽ nâng cao đáng kể năng suất và giảm chi phí vận hành", ông Sơn kỳ vọng.
Ngoài ra, hợp tác phát triển logistics xanh và chuỗi cung ứng bền vững cũng là nội dung lớn nhằm đáp ứng cắt giảm phát thải carbon, truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn ESG. Trong đó, ASEAN cần phối hợp xây dựng tiêu chuẩn chung về logistics xanh, vận tải xanh, kho bãi xanh cũng như cơ chế đo lường phát thải trong chuỗi logistics.