Chính quyền Nhật Bản đã chi gần 74 tỷ USD vào cuối tháng 4 để hỗ trợ đồng yên sau hai tháng giảm mạnh. Tuy nhiên, sự phục hồi chỉ diễn ra trong thời gian ngắn, và đến ngày 23/7, đồng yên đã tiếp tục trượt xuống mức thấp nhất so với đồng đô la kể từ năm 1986.
Điều này đã dẫn đến một trong những sự can thiệp mạnh mẽ nhất vào thị trường tiền tệ toàn cầu trong nhiều thập kỷ, với nỗ lực chung của Nhật Bản và Mỹ nhằm củng cố đồng yên, kèm theo lời cảnh báo chung rằng hai quốc gia sẽ không ngần ngại hành động một lần nữa nếu cần thiết.
Tại sao đồng yên lại suy yếu?
Có nhiều nguyên nhân gây áp lực lên đồng yên, trong đó nổi bật nhất là chênh lệch lãi suất giữa Nhật Bản và Mỹ cùng các nền kinh tế lớn khác. Mặt bằng lãi suất siêu thấp tại Nhật Bản đã thúc đẩy các nhà đầu tư vay đồng yên với chi phí rẻ để đầu tư vào các tài sản có lợi suất cao hơn ở nước ngoài.
Dòng vốn chảy ra ngoài đã gây áp lực liên tục lên đồng yên. Mặc dù Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) đã nâng lãi suất chuẩn lên mức cao nhất trong 31 năm vào tháng 6, nhưng mức lãi suất này vẫn còn thấp so với tiêu chuẩn quốc tế.
Thêm vào đó, các nhà đầu tư cũng lo ngại về triển vọng tài chính của Nhật Bản. Gánh nặng nợ nần vượt quá 200% GDP, mức cao nhất trong số các nền kinh tế lớn và thâm hụt ngân sách kéo dài đã làm dấy lên lo ngại rằng chính phủ Nhật Bản đang chi tiêu vượt quá khả năng. Điều đó có thể làm xói mòn niềm tin vào tài sản của Nhật Bản và đồng yên.
Cuộc xung đột Trung Đông cũng là một yếu tố gây sức ép lên đồng yên. Với việc gần như phải nhập khẩu toàn bộ nhu cầu năng lượng và phụ thuộc chủ yếu vào dầu thô từ Trung Đông, Nhật Bản đặc biệt nhạy cảm trước những gián đoạn nguồn cung tại khu vực này. Khi giá dầu tăng, Nhật Bản phải sử dụng nhiều đô la hơn để thanh toán nhập khẩu năng lượng, làm gia tăng nhu cầu ngoại tệ và khiến đồng yên suy yếu.
Lạm phát toàn cầu gia tăng do xung đột ở Trung Đông cũng làm thay đổi kỳ vọng về quỹ đạo lãi suất của Mỹ khiến các tài sản định giá bằng đô la trở nên hấp dẫn hơn, làm đồng yên thêm suy yếu.
Tại sao sự suy yếu của đồng yên lại là một vấn đề đáng lo ngại?
Sự trượt giá của đồng yên trong thập kỷ qua đã giúp Nhật Bản thành một điểm đến du lịch phải chăng cho hàng triệu khách du lịch nước ngoài, đồng thời thúc đẩy lợi nhuận của các nhà xuất khẩu lớn nhất nước này.
Nhưng trong một nền kinh tế phụ thuộc nhiều vào năng lượng và nguyên liệu thô nhập khẩu, đồng yên yếu cũng đã đẩy chi phí lên cao, gây ra lạm phát cho các hộ gia đình và làm giảm lợi nhuận của các doanh nghiệp tập trung vào thị trường nội địa.
Ngày càng có nhiều lo ngại rằng lạm phát trong nước đang trở nên trầm trọng hơn. Các quan chức Nhật Bản nhận thấy bằng chứng ngày càng tăng về việc các công ty đang chuyển chi phí cao hơn sang khách hàng nhanh hơn so với trước đây.
Tại sao sự suy yếu của đồng yên cũng là một vấn đề đối với Mỹ?
Tổng thống Donald Trump đã nhiều lần chỉ trích đồng yên yếu, cho rằng điều này mang lại lợi thế thương mại không công bằng cho các nhà sản xuất Nhật Bản. Vấn đề tỷ giá cũng là một trong những nội dung được đưa ra trong các cuộc đàm phán thương mại giữa hai nước.
Đối với Mỹ, đồng yên yếu không chỉ là điều tiêu cực về mặt thương mại. Nhật Bản cũng là nước nắm giữ trái phiếu kho bạc Mỹ lớn nhất.
Việc Nhật Bản bán trái phiếu kho bạc để tạo nguồn vốn hỗ trợ đồng yên đang gặp khó khăn có nguy cơ đẩy giá trái phiếu Mỹ xuống và làm tăng chi phí vay vốn vốn đã chịu áp lực do lạm phát bùng phát liên quan đến xung đột Trung Đông.
"Mức độ mà cả hai chính phủ thể hiện lập trường thống nhất là đáng chú ý, cả trong việc nhấn mạnh sức mạnh tiềm tàng đằng sau sự can thiệp mua đồng yên của Nhật Bản và trong việc hạn chế bất kỳ tác động tiêu cực nào đối với thị trường trái phiếu kho bạc Mỹ”, Shusuke Yamada, chiến lược gia ngoại hối của Bank of America nhận định.
Chính phủ Nhật Bản đã làm gì để hỗ trợ đồng yên?
Nhật Bản đã sử dụng một số biện pháp để làm chậm sự suy giảm của đồng yên, trong đó can thiệp trực tiếp là công cụ được triển khai ngay lập tức.
Can thiệp ngoại hối là việc nhà chức trách trực tiếp mua hoặc bán đồng nội tệ trên thị trường để tác động đến tỷ giá. Động thái này nhằm phát đi thông điệp rằng chính phủ và ngân hàng trung ương sẽ không để tỷ giá biến động quá mạnh, đồng thời hạn chế các hoạt động đầu cơ có thể khiến đồng tiền giảm giá hoặc tăng giá đột biến.
Trong nhiều năm qua, Nhật Bản thường xuyên can thiệp vào thị trường ngoại hối để định hướng diễn biến của đồng yên. Nếu trước đây Nhật Bản chủ yếu tìm cách kiềm chế đà tăng của đồng yên, thì những đợt can thiệp gần đây lại tập trung vào việc hỗ trợ đồng tiền này phục hồi sau giai đoạn mất giá kéo dài.
Trước những can thiệp liên tiếp trong năm nay, lần can thiệp gần nhất diễn ra vào năm 2024, khi chính phủ chi gần 100 tỷ USD để mua yên nhằm hỗ trợ đồng tiền này. Cả bốn lần can thiệp trong năm đó đều diễn ra khi tỷ giá hối đoái ở mức khoảng 160 yên/đô la, cho thấy mức giá đó như một ranh giới không chính thức cho thời điểm các nhà hoạch định chính sách sẽ can thiệp.
Các nhà chức trách không nhất thiết phải trực tiếp mua hoặc bán đồng yên để tác động đến tỷ giá. Trong nhiều trường hợp, họ lựa chọn "can thiệp bằng lời nói", tức đưa ra các cảnh báo công khai nhằm kiềm chế hoạt động đầu cơ và phát tín hiệu sẽ không dung thứ cho những biến động tỷ giá quá mức.
Khi Nhật Bản can thiệp vào thị trường tiền tệ, tác động tức thời thường rất mạnh. Các trường hợp trong quá khứ cho thấy đồng yên mạnh lên khoảng 2 yên so với đô la trong vòng vài giây và từ 4 - 5 yên trong vòng vài giờ. Tuy nhiên, tác động thường chỉ là tạm thời trừ khi các yếu tố kinh tế cơ bản thúc đẩy xu hướng cũng được giải quyết.
Dự trữ ngoại hối nhằm mục đích bảo vệ nền kinh tế trong các cú sốc tài chính lớn hoặc các sự kiện bất ngờ, chứ không phải để hỗ trợ đồng tiền vô thời hạn. Mặc dù can thiệp có thể mua thời gian cho đến khi động lực thị trường thay đổi, nhưng can thiệp đơn phương khó có thể đảo ngược xu hướng thị trường chung.