Đây không chỉ là câu chuyện của thị trường hàng hóa, mà đang trở thành một biến số đáng chú ý đối với giới đầu tư.
Theo số liệu từ Ngân hàng Nhà nước, năm 2025, tăng trưởng tín dụng đạt khoảng 19%, trong khi tăng trưởng huy động chỉ quanh mức 15%. Chênh lệch này tương đương quy mô khoảng 40 tỷ USD, phản ánh thực tế rằng nền kinh tế đang sử dụng tín dụng với cường độ rất lớn để duy trì tăng trưởng. Với GDP tăng khoảng 8%, tỷ lệ sử dụng tín dụng cao hơn gấp đôi tốc độ tăng trưởng kinh tế, đặc điểm phổ biến của Việt Nam nhưng cũng là điểm yếu mang tính cấu trúc.
Trong khi đó, sự bùng nổ của các kênh tài sản càng góp phần làm chậm lại dòng tiền gửi ngân hàng. Năm 2025, thị trường chứng khoán tăng trên 40%, giá vàng tăng hơn 70%, Bitcoin tăng khoảng 35%. Khi kỳ vọng lợi suất ở các kênh này vượt trội so với lãi suất tiết kiệm, dòng tiền nhàn rỗi có xu hướng rời khỏi hệ thống ngân hàng để tìm kiếm lợi nhuận cao hơn. Hệ quả là tỷ lệ cho vay trên tiền gửi (LDR) trên thị trường 1 tăng thêm khoảng 5 điểm phần trăm, lên vùng 110%, cho thấy áp lực thanh khoản gia tăng.
Áp lực này đã phản ánh khá rõ lên mặt bằng lãi suất. Trong năm 2025, lãi suất tiền gửi kỳ hạn 12 tháng tăng khoảng 100 điểm cơ bản, duy trì quanh 5,5 - 6%/năm. Bước sang năm 2026, lãi suất tiền gửi 12 tháng tiệm cận 8%/năm, thậm chí một số nhà băng đã chào 9%/năm, vượt mốc mà nhiều nhà đầu tư thường bắt đầu cân nhắc điều chỉnh danh mục khỏi thị trường chứng khoán.
Đối với cơ quan điều hành, đây là bài toán cân bằng quen thuộc nhưng không dễ giữa mục tiêu hỗ trợ tăng trưởng và yêu cầu ổn định vĩ mô. Mặt bằng lãi suất thấp giúp kích thích đầu tư và tiêu dùng, nhưng lại gây áp lực lên tỷ giá trong bối cảnh dự trữ ngoại hối chưa dồi dào. Ngược lại, lãi suất cao hơn giúp giảm áp lực mất giá VND và giữ ổn định dòng vốn, nhưng có thể làm chậm nhịp tăng trưởng.
Thực tế cho thấy Ngân hàng Nhà nước điều hành theo hướng thận trọng và linh hoạt. Cuối năm 2025, cơ quan này đã bơm thanh khoản có chọn lọc qua kênh thị trường mở, đồng thời nâng lãi suất OMO thêm 50 điểm cơ bản, lên 4,5%/năm. Bên cạnh đó, việc mở rộng bảng cân đối của Ngân hàng Nhà nước và sử dụng một phần tiền nhàn rỗi của Kho bạc Nhà nước gửi vào hệ thống ngân hàng được xem là các “van an toàn” để xử lý áp lực thanh khoản nếu cần thiết.
Giá vàng tăng mạnh, trong bối cảnh này, vừa là hệ quả của bất ổn toàn cầu, vừa phản ánh tâm lý phòng thủ của dòng tiền. Tuy nhiên, việc dòng vốn tiếp tục rời khỏi hệ thống ngân hàng một cách nhanh mạnh có thể tạo ra những hệ lụy gián tiếp cho thị trường tài chính, đặc biệt là thông qua kênh lãi suất.
Vậy nhà đầu tư có thể lưu ý gì? Môi trường lãi suất cao hơn các kịch bản trước đây sẽ làm gia tăng sự phân hóa. Những doanh nghiệp phụ thuộc nhiều vào vốn vay ngắn hạn hoặc đòn bẩy cao sẽ chịu áp lực lớn hơn, trong khi các doanh nghiệp có dòng tiền ổn định, ít nợ vay sẽ có lợi thế.
Vàng tăng giá mạnh, dòng tiền dịch chuyển, có thể tạo ra những phản ứng chính sách. Đây chính là những biến số ảnh hưởng đáng kể tới thị trường trong giai đoạn tới.