Ưu đãi cần có địa chỉ và tiêu chí đo lường
Tại phiên thảo luận ở hội trường sáng 20/11 về dự án Bộ luật Hàng hải và Đường thủy Việt Nam (sửa đổi), chính sách ưu đãi và thu hút đầu tư là một trong những nội dung được nhiều đại biểu quan tâm.
Đại biểu Lê Đào An Xuân (Đắk Lắk) cho rằng, chính sách ưu đãi đối với cảng cạn hiện chủ yếu gắn với cơ chế nhà đầu tư chiến lược, đặt nặng quy mô vốn và công suất. Cách tiếp cận này có thể bỏ sót những cảng cạn, trung tâm logistics tại vùng sản xuất tập trung, miền núi xa cảng biển, nơi chi phí vận chuyển cao, thị trường logistics chưa phát triển và khả năng thu hồi vốn thấp.
Đại biểu dẫn thực tế khu vực phía Tây Đắk Lắk có vùng sản xuất cà phê, sầu riêng và nông sản quy mô lớn. Các khu vực Buôn Ma Thuột, Krông Búk, Krông Pắc được định hướng phát triển cảng cạn ICD kết nối với các khu công nghiệp ven biển phía Đông, cảng Vũng Rô, khu bến Bãi Gốc và các đầu mối logistics trong khu vực. Tuy nhiên, chuỗi logistics này vẫn chưa hình thành, hạ tầng cảng Vũng Rô còn hạn chế, các đầu mối phía Tây gặp khó trong thu hút đầu tư.
Theo đại biểu, những dự án cảng cạn, đầu mối logistics ở khu vực này có thể không lớn về vốn, khó đáp ứng tiêu chí nhà đầu tư chiến lược nhưng lại có vai trò mở đường, kết nối kinh tế vùng.
Vì vậy, cần bổ sung cơ chế khuyến khích đối với cảng cạn, cảng thủy nội địa tại địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn, có vai trò kết nối vùng sản xuất tập trung với hệ thống vận tải quốc gia và quốc tế.
Một vấn đề khác được đại biểu Lê Đào An Xuân lưu ý là quy định tại khoản 3 Điều 19 về khuyến khích doanh nghiệp tự đầu tư hạ tầng công cộng rồi bàn giao cho Nhà nước mà không được hoàn trả.
Đại biểu cho rằng, doanh nghiệp có thể đầu tư cảng, kho bãi, thiết bị trong phạm vi dự án, nhưng khó có thể gánh thêm chi phí xây dựng cầu đường, luồng và các công trình kết nối phục vụ chung cho cả khu vực.
"Nếu phải tự đầu tư phần hạ tầng này, dự án sẽ kém hấp dẫn; ngược lại, thiếu hạ tầng kết nối thì cảng hiện đại cũng khó phát huy hiệu quả", bà An Xuân nói.
Đại biểu đề nghị bổ sung nguyên tắc Nhà nước ưu tiên đầu tư, hỗ trợ đầu tư hạ tầng kết nối công cộng phục vụ các cảng có vai trò quan trọng đối với phát triển vùng và liên vùng, phù hợp quy hoạch và khả năng cân đối nguồn lực; đồng thời phân định rõ hạ tầng công cộng do Nhà nước đầu tư và hạ tầng chuyên dùng thuộc trách nhiệm doanh nghiệp.
Ở góc độ ưu đãi thuế, phí và tín dụng, đại biểu Dương Khắc Mai (Lâm Đồng) đồng tình cần có chính sách đủ mạnh để phát triển công nghiệp hàng hải, đội tàu và chuyển đổi xanh.
| |
Đại biểu Dương Khắc Mai (Lâm Đồng) |
Tuy nhiên, đại biểu cho rằng quy định giảm 50% thuế thu nhập doanh nghiệp đối với vận tải đa phương thức có phương thức vận tải biển hoặc đường thủy, cũng như miễn thuế thu nhập doanh nghiệp 5 năm cho dự án chuyển đổi xanh, cần được làm rõ về đối tượng, điều kiện, thời điểm và phương pháp hạch toán thu nhập.
Nếu thiếu các tiêu chí xác định hoạt động được ưu đãi, nguyên tắc xác nhận dự án xanh và cơ chế thu hồi ưu đãi, việc thực hiện có thể thiếu thống nhất, thậm chí phát sinh tình trạng lợi dụng chính sách.
Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (Hải Phòng) nhìn nhận chính sách ưu đãi trong dự thảo còn một số điểm cần rà soát để bảo đảm đúng trọng tâm. Theo đại biểu, hãng tàu nước ngoài hiện chiếm trên 95% thị phần container.
Trong khi điểm d khoản 1 Điều 2 ưu tiên áp dụng Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp đối với vận tải biển, Chương II lại chưa có ưu đãi tương ứng; khoản 2 Điều 12 chỉ ưu đãi vận tải đa phương thức mà không đặt ra tỷ trọng tối thiểu của chặng vận tải thủy.
| |
Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (Hải Phòng) |
Ở chiều ngược lại, dự thảo quy định các dự án xây mới, nâng cấp, kể cả khai thác cảng theo tiêu chí xanh, thông minh, được miễn tiền thuê đất, mặt nước, khu vực biển không thời hạn và miễn thuế 5 năm, trong khi tiêu chí xanh, thông minh chưa được định nghĩa cụ thể. Nhà đầu tư chiến lược cũng được miễn tiền thuê không thời hạn.
Đại biểu đề nghị tập trung ưu đãi thuế vào đội tàu mang cờ Việt Nam, đặt giới hạn thời gian ưu đãi đất đai, đồng thời quy định tiêu chí xanh tối thiểu, cơ quan xác nhận và cơ chế thu hồi ưu đãi.
Rõ đầu mối quản lý để giảm chi phí cho doanh nghiệp
Bên cạnh chính sách ưu đãi, nhiều ý kiến tại phiên thảo luận đề nghị rà soát phạm vi điều chỉnh và phân định thẩm quyền quản lý trong dự thảo, tránh tình trạng một hoạt động hoặc một công trình phải tuân thủ nhiều cơ chế kiểm tra khác nhau.
Đại biểu Tô Ái Vang (Cần Thơ) cảnh báo nguy cơ chồng chéo giữa dự thảo Bộ luật với các luật chuyên ngành như Luật Dầu khí, Luật Điện lực và Luật Xây dựng khi quy định về kiểm tra, đăng kiểm đối với công trình dầu khí và năng lượng tái tạo trên biển.
Nếu không phân định rõ, một dự án có thể phải chịu sự kiểm tra của nhiều cơ quan, kéo dài thời gian và làm tăng chi phí, đặc biệt với các dự án điện gió ngoài khơi.
| |
Đại biểu Tô Ái Vang (Cần Thơ) |
Đại biểu đề nghị phân biệt công trình cố định trên biển với các công trình, phương tiện nổi. Đối với công trình năng lượng tái tạo và công trình dầu khí cố định, việc kiểm tra chất lượng, an toàn kỹ thuật nên thực hiện theo pháp luật chuyên ngành tương ứng; cơ quan hàng hải tập trung vào an toàn hàng hải, an ninh, phòng ngừa ô nhiễm và thông báo hàng hải.
Trong khi đó, kho chứa nổi, giàn khoan di động và phương tiện nổi phục vụ hoạt động dầu khí, năng lượng trên biển cần được quản lý đăng kiểm theo Bộ luật và các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.
Một nhóm ý kiến khác tập trung vào việc quy định các loại hình bến, cảng và phương tiện phù hợp với thực tiễn hoạt động. Đại biểu Nguyễn Thị Sửu (Huế) cho rằng dự thảo mới ghi nhận một số loại bến như bến tạm, bến phà, bến khách ngang sông nhưng chưa đề cập rõ bến khách du lịch.
Nếu áp dụng yêu cầu chuyển đổi thành cảng đối với các bến đang hoạt động hợp pháp, doanh nghiệp và địa phương có thể phải gánh thêm chi phí về đất đai, hạ tầng, vốn và thủ tục, không tương xứng với quy mô khai thác.
| |
Đại biểu Nguyễn Thị Sửu (Huế) |
Đại biểu đề nghị bổ sung loại hình bến khách du lịch, phân loại theo công năng, quy mô, lượng khách, loại phương tiện, tần suất hoạt động và mức độ rủi ro để áp dụng tiêu chuẩn an toàn tương ứng. Những bến hiện hữu đáp ứng điều kiện nên được tiếp tục hoạt động và có lộ trình nâng cấp; các bến không bảo đảm an toàn cần được xử lý.
Với hoạt động du lịch đường thủy, đại biểu Nguyễn Thị Thu Hà (Quảng Ninh) đề nghị bổ sung quy định riêng đối với tàu du lịch, tàu lưu trú qua đêm, trong đó chú trọng yêu cầu về phòng cháy, chữa cháy, thoát hiểm và hoạt động khi thời tiết xấu.
Đối với quy định lắp thiết bị ghi hình trong khoang hành khách, đại biểu đề nghị giới hạn phạm vi tại buồng lái, khu vực công cộng và lối thoát hiểm, tránh xâm phạm quyền riêng tư của du khách.
Chính phủ sẽ làm rõ đối tượng, điều kiện và thời hạn hưởng ưu đãi
Làm rõ các ý kiến của đại biểu Quốc hội, Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu cho biết, dự án Bộ luật Hàng hải và Đường thủy Việt Nam (sửa đổi) được xây dựng nhằm thể chế hóa Nghị quyết số 20 ngày 28/7/2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh, cùng chỉ đạo của lãnh đạo chủ chốt về phát triển công nghiệp hàng hải quốc gia trong bối cảnh mới.
| |
Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu |
Về chính sách ưu đãi, Phó Thủ tướng cho biết Đảng ủy Chính phủ đang báo cáo cấp có thẩm quyền về các chính sách ưu đãi tại dự thảo theo quy định. Chính phủ thống nhất quan điểm, chính sách ưu đãi chỉ đi vào thực chất khi có tiêu chí định lượng, cam kết rõ ràng và cơ chế kiểm soát chặt chẽ.
Trên cơ sở đó, dự thảo Bộ luật sẽ tiếp tục được hoàn thiện theo hướng quy định rõ đối tượng, điều kiện, thời hạn, mức hưởng và cơ chế giám sát, hậu kiểm. Đồng thời, Chính phủ sẽ bổ sung đánh giá tác động đối với ngân sách nhà nước, bảo đảm phù hợp với khả năng huy động nguồn lực của đất nước trong từng giai đoạn.