Hướng tới hệ sinh thái công nghiệp kết nối chặt chẽ giữa DN FDI và DN Việt
Theo bà Thủy, từ Nghị quyết 50-NQ/TW năm 2019 của Bộ Chính trị về hoàn thiện thể chế, chính sách, nâng cao chất lượng, hiệu quả hợp tác đầu tư nước ngoài, đến Nghị quyết 10-NQ/TW và Nghị quyết 280/NQ-CP được ban hành thời gian gần đây, định hướng thu hút FDI đã có những thay đổi rõ rệt.
“Nếu như 40 năm trước, khi Việt Nam mới bắt đầu mở cửa nền kinh tế, chúng ta chưa có nhiều cơ hội để lựa chọn. Các nhà đầu tư chọn Việt Nam và chúng ta tiếp nhận dòng vốn một cách tương đối bị động. Nhưng đến nay, sau 40 năm phát triển, đã đến lúc chúng ta nhìn nhận lại để chủ động lựa chọn dòng vốn phù hợp”, bà Thủy nói.
Theo đó, Việt Nam không còn đặt mục tiêu thu hút FDI bằng mọi giá, mà hướng tới những dự án có công nghệ cao, chất lượng và khả năng tạo tác động lan tỏa. Từ Nghị quyết 50-NQ/TW, Nghị quyết 10-NQ/TW đến Nghị quyết 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân, định hướng chung là thông qua FDI không chỉ thu hút nguồn vốn mà còn thúc đẩy chuyển giao công nghệ, phát triển hệ sinh thái công nghiệp và nâng cao năng lực của doanh nghiệp trong nước.
 |
Bà Bùi Thu Thủy, Phó cục trưởng Cục Đầu tư nước ngoài, Bộ Tài chính chia sẻ tại toạ đàm do Báo Tài chính- Đầu tư tổ chức. Ảnh Chí Cường. |
Cụ thể hóa định hướng này, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết 280/NQ-CP về Chương trình hành động triển khai Nghị quyết 10-NQ/TW, với 19 nhiệm vụ chung cùng các nhiệm vụ chuyên biệt giao cho các bộ, ngành và địa phương. Phần lớn nhiệm vụ được đặt tiến độ hoàn thiện trong giai đoạn 2026-2027.
Cùng với đó, cơ quan quản lý đang nghiên cứu, báo cáo Chính phủ để trình Quốc hội dự thảo Luật Đầu tư sửa đổi, bổ sung. Một trong những định hướng lớn là định hình lại bản đồ thu hút đầu tư theo vùng và xây dựng các cơ chế ưu đãi đặc thù, qua đó tạo điều kiện để dòng vốn FDI gắn kết sâu hơn với nền kinh tế trong nước.
Theo bà Thủy, dự thảo Luật Đầu tư sửa đổi dự kiến thiết kế các cơ chế ưu đãi nhằm khuyến khích doanh nghiệp FDI dành nguồn lực cho hoạt động tư vấn, đào tạo kỹ thuật, chuyển giao công nghệ và hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam nâng cao năng lực, từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
Mục tiêu không dừng ở việc chuyển giao công nghệ, mà hướng tới hình thành một hệ sinh thái công nghiệp có sự kết nối chặt chẽ giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước. Đây cũng là bài toán được Chính phủ quan tâm trong nhiều năm qua khi tỷ trọng của khu vực FDI trong tổng kim ngạch xuất khẩu ngày càng lớn.
Theo lãnh đạo Cục Đầu tư nước ngoài, nếu không có giải pháp đột phá, khu vực FDI có thể tồn tại như những “ốc đảo” tăng trưởng riêng biệt, trong khi giá trị lan tỏa tới khu vực doanh nghiệp nội địa chưa tương xứng.
Thực tế, rào cản liên kết hiện đến từ cả hai phía. Các tập đoàn FDI khi vào Việt Nam thường mang theo hệ thống nhà cung ứng quen thuộc từ quốc gia sở tại, khiến doanh nghiệp Việt khó tham gia ngay vào chuỗi cung ứng. Ở chiều ngược lại, nhiều doanh nghiệp trong nước vẫn hạn chế về quy mô, công nghệ, chất lượng sản phẩm, tiến độ giao hàng và khả năng duy trì nguồn cung ổn định.
Tuy nhiên, bà Thủy cho biết thời gian gần đây, cách tiếp cận của các tập đoàn FDI cũng đang cởi mở hơn. Nhiều doanh nghiệp chủ động tìm kiếm sự phối hợp với Chính phủ nhằm xây dựng hệ sinh thái hỗ trợ và nâng cao năng lực cho doanh nghiệp Việt Nam.
Ưu đãi FDI gắn với kết quả đầu ra
Kinh nghiệm quốc tế cũng đang được cơ quan quản lý nghiên cứu để đưa vào chính sách mới. Malaysia hỗ trợ chi phí cho các tập đoàn FDI khi dành chuyên gia và nguồn lực đào tạo, tư vấn, nâng cấp doanh nghiệp nội địa. Thái Lan triển khai các chương trình kết nối công nghiệp giữa doanh nghiệp FDI và các SME trong nước, trong khi Singapore hỗ trợ ngân sách cho các dự án R&D chung giữa tập đoàn FDI và doanh nghiệp bản địa.
Trong bối cảnh này, Cục Đầu tư nước ngoài đang nghiên cứu tiếp thu các mô hình trên để đưa vào dự thảo Luật Đầu tư sửa đổi và các Nghị định hướng dẫn về hỗ trợ đầu tư. Trong đó đề xuất chuyển đổi phương thức ưu đãi từ hình thức đầu vào như miễn giảm thuế, tiền thuê đất sang hỗ trợ dựa trên kết quả đầu ra thực tế, tức là hỗ trợ chi phí dựa trên mức độ hoàn thành cam kết chuyển giao công nghệ và số lượng doanh nghiệp Việt Nam được đưa vào chuỗi cung ứng. Bên cạnh đó là áp dụng gói ưu đãi đặc thù, đơn cử như trong lĩnh vực công nghệ cao và bán dẫn, Chính phủ đang đàm phán các gói ưu đãi thiết kế riêng, trong khi đó, phía tập đoàn FDI phải cam kết cụ thể về lộ trình chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực và gia tăng tỷ lệ nội địa hóa cho doanh nghiệp Việt Nam…
Chính sách FDI đang đứng trước một bước chuyển quan trọng từ mục tiêu thu hút ngày càng nhiều vốn sang thu hút dòng vốn tạo ra nhiều giá trị hơn cho nền kinh tế. Khi các ưu đãi được gắn với kết quả chuyển giao công nghệ, phát triển nhà cung ứng và mức độ tham gia của doanh nghiệp Việt, FDI được kỳ vọng trở thành một mắt xích sâu hơn trong quá trình nâng cao năng lực của doanh nghiệp nội địa và tăng tính tự chủ của nền kinh tế.
