Mặc dù thuế quan và sự bất định phủ bóng suốt năm qua, nhưng theo HSBC, thương mại vẫn bền bỉ, không chỉ ở Đông Nam Á mà trên toàn châu Á và thế giới. Riêng ở ASEAN, xuất khẩu tăng trưởng với tốc độ đáng ngạc nhiên khoảng 12% so với cùng kỳ năm trước từ tháng 1 tới tháng 11 năm 2025.
Việc đẩy nhanh đơn hàng đặt trước do lo ngại vấn đề thuế quan là một trong những nguyên nhân chính khiến nghịch lý này bớt mâu thuẫn. Tuy nhiên, như nhà Kinh tế trưởng Toàn cầu của HSBC, Janet Henry, đã từng nhiều lần nhận định, thương mại chủ yếu được hỗ trợ bởi ngành Trí tuệ Nhân tạo (AI) đang nở rộ. Sự phát triển này không chỉ làm gia tăng nhu cầu về phần cứng, phần mềm và dịch vụ liên quan đến AI, mà cả tài sản tạo ra nhờ nắm giữ cổ phiếu AI qua đó hỗ trợ thúc đẩy chi tiêu của người tiêu dùng ở Mỹ.
| |
Xuất khẩu của ASEAN tăng lên sau “Ngày giải phóng”… |
Sang năm 2026, dù sự bất định đã giảm bớt, nhưng sự sụt giảm nhu cầu đẩy nhanh đơn hàng đặt trước cũng bắt đầu hiển hiện. Điều này khiến xuất khẩu từ ASEAN sang Mỹ bắt đầu giảm nhẹ sau đợt tăng vọt trong nửa đầu năm 2025.
“Tuy nhiên, chúng tôi vẫn tin rằng thương mại ở ASEAN sẽ duy trì bền bỉ. Tăng trưởng thương mại có thể không nhanh như năm 2025, nhưng vẫn đủ ấn tượng để thu hút sự chú ý”, các chuyên gia của HSBC nhận định.
| |
Thị phần xuất khẩu toàn cầu của ASEAN tăng đáng kể giai đoạn 2024-2025 trong khi nhập khẩu không tăng nhiều |
Theo HSBC, trong bối cảnh thương mại gia tăng, ASEAN chứng kiến thị phần xuất khẩu toàn cầu tăng 2 điểm phần trăm, từ khoảng 7,4% trong năm 2023 lên khoảng 9,4% trong năm 2025, là minh chứng cho thấy kết quả vượt trội về thương mại của ASEAN không hoàn toàn nhờ nhu cầu đẩy nhanh đơn hàng đặt trước. Bởi nếu vì nguyên nhân đó thì thương mại toàn cầu đã phải tăng đều giúp thị phần xuất khẩu tương đối ổn định.
“Nếu đào sâu hơn vào các dữ kiện chi tiết, chúng ta sẽ hiểu rõ hơn về “miếng bánh” thương mại toàn cầu lớn hơn này”, các chuyên gia HSBC nhận định và cho biết, sự bùng nổ xuất khẩu của ASEAN khá đa dạng xét về điểm đến của xuất khẩu.
Về các hành lang thương mại đã thúc đẩy sự gia tăng thị phần toàn cầu của ASEAN, theo HSBC, đó là tất cả các hành lang, ngoại từ Trung Quốc đại lục. Xuất khẩu từ Đông Nam Á sang Mỹ, Ấn Độ, Mexico, nội khối ASEAN và đến các nước khác trên thế giới đang chiếm một phần lớn trong xuất khẩu toàn cầu - một minh chứng cho tầm quan trọng ngày càng gia tăng của ASEAN trong thương mại.
Bối cảnh và chính sách toàn cầu nhiều khả năng sẽ càng củng cố vị thế này của ASEAN, đồng thời gia tăng sự bền bỉ của Đông Nam Á trước bất kỳ tình huống sụt giảm nhu cầu đẩy nhanh đơn hàng đặt trước nào.
Theo đánh giá của HSBC, lợi thế về thuế quan của ASEAN so với Trung Quốc (và cả Ấn Độ) trong một số lĩnh vực nhất định không giúp chỉ gia tăng thị phần của ASEAN ở Mỹ, mà còn tiếp tục thu hút nhà đầu tư nước ngoài vào khu vực này, bao gồm chính những nhà đầu tư Trung Quốc. Trên thực tế, dữ liệu cán cân thanh toán cho thấy đầu tư trực tiếp ròng vào khu vực này tiếp tục gia tăng cho dù với tốc độ có chậm lại so với năm 2024.
Dữ liệu cho thấy, FDI vào ASEAN trong ba quý đầu năm 2025 đã tăng 8,5% so với cùng kỳ năm trước, tuy chậm hơn mức gia tăng 18,2% trong năm 2024, nhưng vẫn là một kết quả ấn tượng. Do vậy, năng lực xuất khẩu của ASEAN vẫn có khả năng mở rộng thêm. Phần lớn các khoản FDI này đang chảy vào những doanh nghiệp thương mại lớn của Việt Nam và Malaysia.
Bên cạnh đó, ASEAN hội đủ điều kiện để nắm bắt những thuận lợi từ sự bùng nổ AI đang diễn ra, có thể thấy một phần ba xuất khẩu ASEAN thuộc lĩnh vực điện tử.
| |
Theo HSBC, dù nhu cầu tương lai gần đây đã suy giảm trên toàn cầu, nhưng vẫn đang mạnh mẽ ở ASEAN. Năm trên sáu nền kinh tế ASEAN có chỉ số đơn hàng xuất khẩu mới PMI trong quý cuối năm 2025 cao trên mức bình quân trong quá khứ, ngược lại với tình hình ở Trung Quốc đại lục và các nền kinh tế đã phát triển như Mỹ, Anh và Nhật Bản.
HSBC nhận định: “Thương mại có khả năng sẽ trở thành một lực cản trong năm 2026 bởi hoạt động đẩy nhanh đơn hàng đặt trước sẽ sụt giảm. Tuy nhiên, từ chỗ chỉ là một chú ngựa ô, ASEAN sẽ cho thấy tầm vóc của mình trên trường quốc tế về thương mại khi bền bỉ vượt qua các thử thách thương mại phía trước”.