Những đồng tiền “mọc lên” từ cát trắng và gió biển
Ở Lý Sơn, người ta trồng tỏi trên cát. Không phải thứ cát vàng của những bãi biển du lịch, mà là lớp cát san hô được người dân cào từ biển lên, phủ lên những thửa ruộng nằm chen giữa nham thạch núi lửa và đất đỏ bazan. Người dân trên đảo bảo rằng nếu thiếu lớp cát ấy, tỏi sẽ không còn vị ngọt thanh rất riêng của Lý Sơn.
Buổi sáng ở đảo bắt đầu rất sớm. Khi nắng còn chưa lên khỏi miệng núi lửa Thới Lới, nhiều người dân đã ra đồng, chỉnh lại từng luống đất, chuẩn bị cho một vụ mùa mới. Ở nơi diện tích tự nhiên chỉ khoảng 10 km2, đất sản xuất nông nghiệp chưa đầy 314 ha và nước ngọt luôn thiếu, việc tạo ra sinh kế chưa bao giờ dễ dàng. Nhưng chính trên vùng đất khô cằn ấy lại hình thành một thương hiệu nông sản nổi tiếng cả nước: hành, tỏi Lý Sơn.
Anh Nguyễn Văn Nhật, Giám đốc Công ty TNHH Thương mại và Dịch vụ Phú Sinh vẫn nhớ rất rõ quyết định trở về đảo lập nghiệp bằng chính cây tỏi quê hương: “Trước kia, tôi làm việc tại các tỉnh phía Nam nhưng thấy nông nghiệp quê mình có tiềm năng nên quyết định bỏ hết để về làm”.
Khởi nghiệp năm 2021, đúng thời điểm dịch Covid-19 còn nhiều khó khăn, doanh nghiệp của anh Nhật bắt đầu với khoản vay khoảng 1 tỷ đồng từ Agribank để thử nghiệm vùng nguyên liệu và phát triển các sản phẩm chế biến từ tỏi. Đến nay, doanh nghiệp đã liên kết với khoảng 85 hộ dân, xây dựng hơn 39 ha vùng nguyên liệu theo hướng giảm thuốc hóa học, tăng sử dụng chế phẩm sinh học và kiểm soát quy trình canh tác.
Theo anh Nhật, cái khó của làm nông nghiệp trên đảo không chỉ nằm ở điều kiện thiên nhiên khắc nghiệt, mà còn ở việc tổ chức sản xuất và giữ thương hiệu tỏi Lý Sơn. Vì vậy, doanh nghiệp lựa chọn liên kết với nông dân, hỗ trợ kỹ thuật, bao tiêu đầu ra. Tuy nhiên, để làm được điều này, doanh nghiệp phải duy trì nguồn vốn đủ lớn để thu mua ngay đầu mùa vụ, bởi sau nhiều tháng lao động, điều người dân cần nhất là được thanh toán ngay khi thu hoạch.
Anh Nhật chia sẻ: “Người dân không thể chờ doanh nghiệp xoay vốn quá lâu, do đó, nếu không có sẵn dòng tiền thì rất khó liên kết bền vững. Bởi vậy, nguồn vốn từ Agribank đóng vai trò rất quan trọng trong việc duy trì hoạt động thu mua, bao tiêu và vận hành cả chuỗi sản xuất ngay trong mùa vụ”.
Được biết, doanh nghiệp hiện duy trì dư nợ tại Agribank khoảng 3 tỷ đồng, chủ yếu dùng để đầu tư thiết bị, mở rộng sản xuất và thu mua nguyên liệu. Nhưng điều anh nhắc nhiều không hẳn là lãi suất, mà vẫn nhấn mạnh về tốc độ xử lý hồ sơ và khả năng đồng hành của ngân hàng với doanh nghiệp địa phương.
| |
Nhờ dịch vụ ngân hàng số phát triển mà người dân trên đảo như anh Nguyễn Ngọc Hiệp thuận tiện trong thanh toán, thu tiền hàng từ các tỉnh xa |
“Ở đảo, cơ hội đến nhanh nhưng nếu vốn chậm thì cơ hội cũng trôi đi rất nhanh”, anh Nhật nói.
Không xa những cánh đồng tỏi là khu vực nuôi cá lồng bè ở phía Tây Nam đảo. Giữa mặt biển xanh thẫm, các lồng bè nhấp nhô theo những con sóng. Nghề nuôi hải sản nhiều năm qua đã trở thành sinh kế quan trọng với nhiều hộ dân ở Lý Sơn, trong đó có anh Huỳnh Ngọc Thảo (thôn Đông An Hải). Ban đầu, anh Thảo nuôi tôm hùm, sau chuyển sang nuôi cá bớp và hiện hai bè cá của gia đình anh có 75 ô lồng. Tổng vốn đầu tư của anh Thảo vào khoảng 2 tỷ đồng, trong đó một nửa là vốn vay Agribank.
Anh Thảo cho biết, một vụ cá kéo dài gần một năm. Cá giống phải mua từ Nha Trang, thức ăn chủ yếu là cá biển tươi nên chi phí rất cao. Chỉ riêng tiền thức ăn mỗi tháng đã lên tới 200 - 300 triệu đồng.
“Nuôi cá lồng mà không có vốn vay gần như không thể duy trì”, anh Thảo nói.
Theo anh Thảo, nghề nuôi trồng hải sản giống như một cuộc đánh cược với thời tiết và môi trường nước. Người nuôi có thể thắng lớn trong vài vụ liên tiếp, nhưng cũng có thể trắng tay chỉ sau một đợt cá chết hàng loạt. Như đợt dịch vừa qua, bè cá bớp 5.000 con của anh Thảo chỉ có khoảng 1.000 con sống sót.
Nhưng dù khó khăn, bà con vẫn bám trụ với nghề nuôi cá, bởi họ gần như không có lựa chọn sinh kế khác. Ở Lý Sơn, cuộc sống dường như luôn gắn với biển theo cách như vậy. Biển cho sinh kế. Biển cũng mang đến rủi ro. Và để tiếp tục bám biển, người dân cần thêm một thứ khác ngoài sự cần cù, chịu khó, đó là dòng vốn.
| |
Anh Nguyễn Văn Nhật, Giám đốc Công ty TNHH Thương mại và Dịch vụ Phú Sinh (áo trắng) cùng cán bộ Agribank đi thăm các ruộng hành Lý Sơn |
Cán bộ tín dụng giữa mùa gió, “mùa” vốn của đảo
Chiều muộn, khi nhiều cơ quan trên đất liền đã tắt điện, phòng giao dịch nhỏ của Agribank Chi nhánh Lý Sơn vẫn sáng đèn. Có hôm, cán bộ ngân hàng rời cơ quan lúc 9 - 10 giờ đêm sau khi hoàn tất hồ sơ giải ngân cho người dân vào vụ hành, vụ tỏi, hoặc kịp dòng tiền mua thức ăn cho những bè cá ngoài biển.
Bà Lê Thị Của, Giám đốc Agribank Chi nhánh Lý Sơn cho biết, toàn Chi nhánh hiện chỉ có 11 cán bộ, nhân viên nhưng đang phục vụ hơn 1.200 khách hàng với tổng nguồn vốn huy động khoảng 664 tỷ đồng và dư nợ cho vay khoảng 702 tỷ đồng. Con số ấy phản ánh khá rõ đặc thù của một huyện đảo xa bờ: nhu cầu vốn cho sản xuất luôn rất lớn, nhưng khả năng huy động tại chỗ còn hạn chế và dòng vốn cho vay vẫn được điều tiết từ đất liền ra đảo.
“Phần lớn cán bộ Agribank ở đây đều là người địa phương, lớn lên cùng những cánh đồng hành, tỏi và những mùa biển động. Cán bộ nhớ từng con đường nhỏ dẫn ra ruộng, biết nhà nào vừa mất mùa vì thiếu nước, bè cá nào mới bị dịch bệnh hay hộ nào đang cần vốn để kịp xuống giống vụ mới”, bà Của chia sẻ.
Có những buổi sáng, tàu cá vừa cập bến sau chuyến biển đêm, cán bộ ngân hàng đã đứng ở cầu cảng hỏi chuyện mùa cá, giá thu mua và khả năng xoay vốn cho vụ mới. Có hộ vừa trồng hành, tỏi, vừa nuôi hải sản, vừa làm thêm dịch vụ du lịch nên muốn thẩm định đúng, cán bộ tín dụng phải hiểu cả nhịp mùa vụ lẫn dòng tiền của từng gia đình. Bởi vậy, nhiều khoản vay ở Lý Sơn không chỉ được quyết định từ tài sản thế chấp, mà còn từ sự hiểu người, hiểu nghề và niềm tin tích cóp qua nhiều mùa biển. Với người dân nơi đây, cán bộ Agribank không đơn thuần là người cho vay, mà là những người đồng hành trong cuộc mưu sinh nơi đầu sóng ngọn gió.
Không chỉ là câu chuyện cho vay, Agribank Chi nhánh Lý Sơn đang đóng vai trò như một phần hạ tầng kinh tế của đảo. Những năm gần đây, Ngân hàng đẩy mạnh thanh toán không tiền mặt, ngân hàng số và mở rộng dịch vụ tài chính hiện đại cho người dân địa phương. Điều này đặc biệt có ý nghĩa trong bối cảnh du lịch tại đảo phát triển nhanh, nhu cầu giao dịch điện tử ngày càng lớn. Và sự thay đổi của đảo hôm nay không chỉ nằm ở những bè cá, hay ruộng tỏi…
Chợ cá buổi sáng tại cầu cảng Lý Sơn - một trong những phiên chợ đặc sắc nhất trên đảo thường họp rất sớm, từ khoảng 5 - 7 giờ sáng, khi các tàu thuyền đánh bắt gần bờ cập bến. Anh Nguyễn Ngọc Hiệp, chủ một quầy bán cá ở cầu cảng Lý Sơn hồ hởi chìa chiếc điện thoại đã cài sẵn mã QR tài khoản cá nhân tại Agribank và nói: “Các chị có nhu cầu mua hải sản, tối thứ 6 điện thoại cho tôi. Sáng thứ 7, tôi đóng hàng chuyển đi và sáng chủ nhật các chị sẽ nhận được tại bến xe Nước Ngầm ở Hà Nội. Tôi bao phí đóng hàng và vận chuyển. Nhận hàng, các chị chuyển khoản cho tôi”.
Ông Nguyễn Văn Huy, Chủ tịch UBND Đặc khu Lý Sơn nhận xét, Agribank nhiều năm qua giữ vai trò rất quan trọng trong phát triển kinh tế địa phương thông qua việc cung cấp vốn cho người dân, doanh nghiệp phát triển sản xuất - kinh doanh, đặc biệt trong lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn và kinh tế biển. Không chỉ cho vay vốn, Ngân hàng còn phối hợp cùng địa phương triển khai các chương trình giảm lãi suất, hỗ trợ người dân khắc phục thiệt hại do thiên tai, phát triển thanh toán số và mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ tài chính hiện đại trên đảo.
Giữ nhịp sống nơi “phên dậu” biển đảo
Đảo Lý Sơn mang một ý nghĩa đặc biệt trong lịch sử chủ quyền biển đảo Việt Nam. Đây là quê hương của Hải đội Hoàng Sa - những dân binh vượt biển ra Hoàng Sa, Trường Sa cắm mốc, dựng bia và xác lập chủ quyền cho đất nước từ hàng trăm năm trước.
Gia phả nhiều dòng họ trên đảo vẫn ghi chép tên tuổi của những dân binh trong Hải đội Hoàng Sa năm đó. Nhiều người đi rồi không trở về, chỉ còn lại những ngôi mộ gió nằm lặng dưới chân núi. Lễ khao lề thế lính Hoàng Sa vẫn được người dân duy trì hằng năm như một phần ký ức lịch sử chưa bao giờ đứt đoạn. Lý Sơn vì thế không chỉ là đảo tiền tiêu về quốc phòng, mà còn là một “bảo tàng sống” về chủ quyền biển đảo Việt Nam.
Ở nơi đầu sóng ấy, mỗi người dân bám biển hôm nay đang góp phần giữ gìn chủ quyền theo một cách rất đời thường. Nông dân trồng hành, tỏi giữ đất; ngư dân giữ biển; doanh nghiệp giữ sinh kế. Và dòng vốn ngân hàng góp phần không để sinh kế biển đảo bị đứt gãy. Bởi xét đến cùng, chủ quyền biển đảo không chỉ được khẳng định bằng những cột mốc hay tư liệu lịch sử, mà còn bằng chính sự hiện diện bền bỉ của doanh nghiệp, ngân hàng như Agribank và cộng đồng dân cư nơi đầu sóng.
Đó cũng là lý do kinh tế biển ở Lý Sơn không thể nhìn đơn thuần dưới góc độ tăng trưởng, mà gắn với an ninh quốc phòng, với giữ dân, giữ đảo và duy trì sức sống cho vùng biển tiền tiêu của Tổ quốc.
Hiện nay, cơ cấu kinh tế của Đặc khu Lý Sơn vẫn dựa chủ yếu vào nông nghiệp và kinh tế biển. Nông nghiệp chiếm khoảng 43,92%; thương mại - dịch vụ khoảng 42,74%; còn công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp chỉ hơn 13%. Toàn đảo hiện có khoảng 57 hộ nuôi thủy sản với hơn 1.700 ô lồng trên biển, khoảng 500 tàu cá cùng hơn 5.500 lao động gắn với ngành thủy sản. Những con số ấy cho thấy biển không chỉ là không gian sinh tồn, mà còn là trụ cột kinh tế của đảo.
Chiều xuống rất nhanh ở Lý Sơn, khi những chiếc thuyền câu mực, đánh cá bắt đầu rời bến, ánh đèn hắt xuống mặt nước lấp loáng giữa tiếng sóng và tiếng máy tàu ì ì ngoài cửa biển. Trên những lồng cá, các chú chó nhổm dậy, chạy dọc mép bè, vẫy đuôi và sủa vang khi nhận ra những tàu quen đi ngang qua. Có con còn chồm xuống nước, bơi theo một quãng dài chỉ vì nghe tiếng người gọi từ tàu bạn. Trên những cánh đồng phủ cát trắng, người trồng hành, tỏi cũng lục tục về nhà, những chiếc xe máy chở theo cuốc xẻng, bao phân bón và cả mùi nồng đặc trưng của hành, tỏi chạy trên con đường nhỏ ven đảo. Sau một ngày dầm nắng giữa gió biển và cát nóng, lưng áo ai cũng bạc trắng muối biển.
Hơn ba thế kỷ trước, những dân binh Hoàng Sa cũng từ hòn đảo này vượt biển ra khơi. Hôm nay, người dân Lý Sơn vẫn tiếp tục bám biển theo cách của riêng mình. Và ở nơi đầu sóng ấy, đôi khi giữ cho một bè cá không phải bán tháo, một vụ tỏi không bị lỡ mùa hay một doanh nghiệp nhỏ còn đủ vốn để tiếp tục sản xuất… cũng là cách để những bè cá ngoài khơi vẫn còn sáng đèn và những cánh đồng tỏi trên đảo không vắng người.
“Phát triển bền vững kinh tế đảo phải có hạ tầng và dòng vốn đồng hành”
Ông Nguyễn Văn Huy - Chủ tịch UBND Đặc khu Lý Sơn
Kinh tế biển tại đặc khu Lý Sơn vẫn đối mặt với nhiều khó khăn do đặc thù đảo xa bờ. Chi phí sản xuất, vận chuyển và đầu tư đều cao hơn đất liền, trong khi hoạt động sản xuất phụ thuộc nhiều vào thời tiết, môi trường nước và biến động thị trường. Hạ tầng phục vụ nuôi hải sản, hậu cần nghề cá và logistics vẫn còn hạn chế. Nguồn giống thủy sản hiện chủ yếu phụ thuộc từ đất liền đưa ra đảo, khiến chi phí đội lên đáng kể.
Trong bối cảnh đó, vai trò của hệ thống ngân hàng, đặc biệt là Agribank, được xem là một trong những nguồn lực quan trọng đối với phát triển kinh tế địa phương. Nguồn vốn tín dụng hiện không chỉ hỗ trợ người dân đầu tư tàu thuyền, lồng bè, mở rộng sản xuất mà còn giúp duy trì dòng vốn lưu động cho các ngành nghề có chu kỳ sản xuất dài như nuôi biển, trồng hành tỏi hay dịch vụ hậu cần nghề cá.
Thời gian qua, Agribank Chi nhánh Lý Sơn đã phối hợp khá chặt chẽ với chính quyền địa phương trong triển khai các chương trình tín dụng ưu đãi cho nông nghiệp, nông thôn và kinh tế biển. Trong những giai đoạn khó khăn do thiên tai, bão lũ hay đợt cá chết vừa qua, ngân hàng đã thực hiện giảm lãi suất, cơ cấu thời hạn trả nợ và tiếp tục hỗ trợ vốn cho người dân có khả năng phục hồi sản xuất.
Với địa bàn đặc thù như Lý Sơn, tín dụng không đơn thuần là câu chuyện cho vay mà còn gắn với an sinh xã hội, ổn định sinh kế và giữ dân bám biển. Nhiều hộ dân, doanh nghiệp địa phương nếu không có nguồn vốn ngân hàng sẽ rất khó duy trì hoạt động sản xuất do khả năng tích lũy còn hạn chế trong khi nhu cầu đầu tư ngày càng lớn.
“Không chỉ cho vay mà còn phải đi cùng sinh kế của người dân”
| |
| Ông Huỳnh Tấn Lực - Giám đốc Agribank Quảng Ngãi |
Agribank Chi nhánh Quảng Ngãi hiện quản lý dư nợ khoảng 17.000 tỷ đồng, trong đó hơn 70% tập trung tại khu vực nông nghiệp, nông thôn và các lĩnh vực sản xuất - kinh doanh địa phương. Đặc thù của Quảng Ngãi là địa bàn trải dài từ miền núi, đồng bằng đến hải đảo, nên hoạt động tín dụng không đơn thuần chỉ là cung ứng vốn mà còn gắn với câu chuyện ổn định sinh kế và phát triển kinh tế địa phương.
Tại huyện đảo Lý Sơn, dư nợ hiện đạt khoảng 2.038 tỷ đồng, tăng trưởng gần 9% so với cuối năm trước, với hơn 6.000 khách hàng còn dư nợ. Trong đó, khoảng 72% dư nợ tập trung vào lĩnh vực nông nghiệp và thủy sản. Đây cũng là một trong những địa bàn đặc thù nhất của Agribank Quảng Ngãi do hoạt động sản xuất phụ thuộc lớn vào thời tiết, thị trường và điều kiện tự nhiên.
Nguồn vốn tín dụng hiện tập trung chủ yếu vào các lĩnh vực như trồng tỏi, hành, nuôi trồng thủy sản, dịch vụ hậu cần nghề cá và các mô hình sản xuất - kinh doanh phục vụ du lịch biển đảo. Theo đánh giá của Chi nhánh, nhu cầu vốn tại địa bàn này rất lớn, trong khi khả năng tích lũy của người dân và doanh nghiệp còn hạn chế, khiến vai trò của tín dụng ngân hàng trở nên đặc biệt quan trọng.
Với các hộ nuôi trồng thủy sản, đặc biệt là nuôi cá lồng bè, ngân hàng không chỉ cho vay phục vụ đầu tư ban đầu mà còn cấp vốn lưu động để người dân mua thức ăn, duy trì sản xuất trong suốt chu kỳ nuôi kéo dài gần một năm. Đây là lĩnh vực có rủi ro cao do phụ thuộc vào môi trường nước, thời tiết và dịch bệnh, nhưng cũng là sinh kế chính của nhiều hộ dân trên đảo.
Quan điểm của Chi nhánh là ở những địa bàn khó khăn như miền núi và hải đảo, ngân hàng không thể chỉ nhìn vào tài sản bảo đảm mà phải nhìn vào phương án sản xuất, khả năng phục hồi và nhu cầu thực tế của người dân. Nhiều khách hàng vay vốn là hộ sản xuất nhỏ, doanh nghiệp siêu nhỏ hoặc các mô hình khởi nghiệp địa phương nên rất cần sự đồng hành dài hạn.
Ngoài lĩnh vực nông nghiệp và thủy sản, Agribank Quảng Ngãi hiện cũng đẩy mạnh tín dụng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp OCOP, các mô hình chế biến nông sản, du lịch cộng đồng và kinh tế biển. Một số doanh nghiệp địa phương sau khi được tiếp cận vốn đã mạnh dạn đầu tư nhà xưởng, chế biến sâu và từng bước đưa sản phẩm ra thị trường xuất khẩu.