Ông Mickaël Driol, CEO Mekong Partners
Thưa ông, để bảo đảm quá trình chuyển dịch từ thiết kế chính sách sang triển khai hiệu quả IFC, Việt Nam cần ưu tiên những nội dung gì trong thời gian tới?
Theo tôi, giai đoạn tiếp theo cần được dẫn dắt bởi kỷ luật thực thi, thay vì tiếp tục mở rộng chính sách. Rủi ro lớn nhất hiện nay không nằm ở thiếu tham vọng, mà ở sự phân tán trọng tâm. Nhiều mô hình tài phán đã thất bại khi triển khai quá nhiều sáng kiến cùng lúc, trước khi chứng minh được hệ thống cốt lõi có thể vận hành hiệu quả trong điều kiện thị trường thực tế. Một khi uy tín ban đầu bị xói mòn, chi phí phục hồi về thời gian và danh tiếng sẽ rất lớn.
Vì vậy, ưu tiên hàng đầu là tính đồng bộ trong vận hành. Một IFC cần hoạt động như một hệ sinh thái thống nhất, nơi các quy trình về cấp phép, giám sát, ngoại hối, thuế, quản trị dữ liệu, giải quyết tranh chấp và nhập cư phối hợp nhịp nhàng trong thực tiễn, thay vì chỉ tồn tại trên văn bản. Với các định chế tài chính toàn cầu, niềm tin được hình thành từ trải nghiệm thực tế; chỉ một điểm nghẽn thủ tục hay cách diễn giải chính sách thiếu nhất quán cũng có thể làm lu mờ các ưu đãi được thiết kế tốt.
Ưu tiên tiếp theo là trình tự triển khai. TP.HCM nên tập trung giai đoạn đầu vào một số hoạt động tài chính có chọn lọc, nơi nhu cầu thị trường đã hiện hữu và Việt Nam có lợi thế cấu trúc, thay vì theo đuổi mô hình “đầy đủ dịch vụ” ngay từ đầu. Uy tín cần được xây dựng từ phạm vi hẹp, sau đó từng bước mở rộng.
Cuối cùng là tính dự báo. Các tổ chức tài chính toàn cầu coi trọng sự rõ ràng và ổn định của khung pháp lý hơn các ưu đãi mang tính linh hoạt. Năng lực thể chế, vì vậy, trở thành rào cản quyết định và hiệu quả lãnh đạo được đo lường không phải bằng số lượng sáng kiến, mà bằng khả năng vận hành bền bỉ của những sáng kiến đó trong thực tiễn.
 |
TP.HCM có thể tạo khác biệt ở mảng tài chính cho giai đoạn tăng trưởng mới |
Dựa trên kinh nghiệm quốc tế, đâu là những điều kiện then chốt TP.HCM cần sớm hoàn thiện để xây dựng niềm tin thực chất với các định chế tài chính toàn cầu?
Niềm tin đối với một IFC được xây dựng trên những nền tảng cốt lõi mang tính không thể thỏa hiệp, trong đó tính chắc chắn pháp lý giữ vai trò then chốt. Các định chế tài chính cần tin tưởng rằng hợp đồng được thực thi hiệu quả, quy định được diễn giải nhất quán và tranh chấp được giải quyết độc lập, nhanh chóng, minh bạch, bao gồm cả cơ chế trọng tài, phá sản và các cấu trúc tài chính xuyên biên giới.
Bên cạnh đó, chức năng của thị trường vốn là điều kiện thiết yếu. Một IFC không thể chỉ dựa vào ngân hàng, mà cần hỗ trợ huy động vốn thông qua thị trường nợ, vốn cổ phần và thị trường tư nhân. Uy tín ban đầu đến từ độ sâu, tính minh bạch và chuẩn mực công bố thông tin, hơn là việc phát triển các công cụ tài chính phức tạp ngay từ đầu.
Hạ tầng số và hạ tầng tài chính cũng đã trở thành yêu cầu nền tảng. Các hệ thống thanh toán an toàn, cơ chế bù trừ - thanh toán có khả năng chống chịu cao, an ninh mạng và định danh số liên thông là điều kiện tiên quyết cho hoạt động tài chính hiện đại. Thiếu những yếu tố này, ngay cả các chính sách được thiết kế tốt cũng khó tạo ra quy mô thực chất.
Cuối cùng là nguồn nhân lực - yếu tố mang tính quyết định nhưng thường bị đánh giá thấp. TP.HCM cần các khung chính sách đủ cởi mở để thu hút chuyên gia quốc tế trong những lĩnh vực then chốt, đồng thời xây dựng năng lực nội địa bền vững, bởi hệ sinh thái nhân lực không thể hình thành trong thời gian ngắn. Niềm tin chỉ được củng cố khi các trụ cột này phát triển đồng thời và bổ trợ lẫn nhau.
Trong bối cảnh cạnh tranh gay gắt với các IFC đã định hình, TP.HCM cần được định vị ra sao để tạo giá trị khác biệt thực chất?
TP.HCM không nên tìm cách sao chép các IFC hiện hữu, bởi cạnh tranh về quy mô hay bề dày lịch sử vừa không thực tế, vừa không cần thiết. Cách tiếp cận hiệu quả hơn là định vị thành phố như một trung tâm tài chính chuyên biệt, gắn chặt với nền kinh tế thực của Việt Nam và Đông Nam Á.
Lợi thế khác biệt lớn nhất của TP.HCM nằm ở vị trí gần kề một trong những hệ sinh thái sản xuất và thương mại tăng trưởng nhanh nhất thế giới. Từ đó, Thành phố có thể tập trung vào các lĩnh vực như tài trợ thương mại, tài trợ chuỗi cung ứng, tài trợ dự án, tín dụng tư nhân và vốn tăng trưởng - những mảng gắn trực tiếp với mở rộng công nghiệp, phát triển hạ tầng và dòng vốn khu vực, tạo ra nhu cầu giao dịch dài hạn thay vì hoạt động đầu cơ ngắn hạn.
Bên cạnh đó, TP.HCM có thể tạo khác biệt ở mảng tài chính cho giai đoạn tăng trưởng, bao gồm thị trường tư nhân, tài chính chuyển dịch năng lượng và các sản phẩm cấu trúc gắn với tài sản thực. Đây là những lĩnh vực ngày càng được các định chế tài chính toàn cầu quan tâm khi tìm kiếm các nền tảng kết nối trực tiếp vốn với tăng trưởng.
Nếu kết hợp được chi phí vận hành cạnh tranh với môi trường pháp lý rõ ràng và hạ tầng hiện đại, TP.HCM sẽ có sức hút lớn đối với các trụ sở khu vực và đơn vị phụ trách thị trường mới nổi. Tuy nhiên, rủi ro cần tránh là trở thành trung tâm ghi nhận giao dịch mà không có quyền ra quyết định thực chất, bởi giá trị chỉ được tạo ra ở nơi quyết định được đưa ra.
Để hình thành hệ sinh thái tài chính ngay từ giai đoạn đầu, TP.HCM cần những bước đi nào?
Hệ sinh thái tài chính không tự nhiên hình thành, mà cần được chủ động kiến tạo, bắt đầu từ việc tạo lập các “điểm neo”. TP.HCM nên ưu tiên thu hút một số định chế tài chính trụ cột có chất lượng cao trong lĩnh vực ngân hàng, quản lý tài sản và dịch vụ tài chính, những tổ chức sẵn sàng triển khai vốn và cam kết hiện diện dài hạn. Các định chế này sẽ tạo ra nhu cầu thực chất đối với dịch vụ pháp lý, tư vấn, kiểm toán và công nghệ.
Song song đó, khung pháp lý cần đủ cởi mở để thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Fintech, ngân hàng số và các mô hình quản lý tài sản thay thế thường đóng vai trò tạo xung lực ban đầu. Cơ chế sandbox rõ ràng, lộ trình cấp phép minh bạch và giám sát mang tính xây dựng sẽ khuyến khích đổi mới trong khi vẫn bảo đảm ổn định thị trường.
Các dịch vụ chuyên nghiệp là nền tảng thể chế của một IFC. Sự hiện diện sớm của các hãng luật quốc tế, mạng lưới kiểm toán - kế toán, chuyên gia tuân thủ và cơ chế trọng tài sẽ giúp giảm rủi ro gia nhập cho nhà đầu tư toàn cầu, đồng thời phát đi tín hiệu rõ ràng về chuẩn mực thị trường.
Bên cạnh đó, mật độ và tính kết nối của hệ sinh thái cũng mang tính quyết định. Các khu tài chính chuyên biệt, trung tâm đổi mới và diễn đàn ngành giúp tăng tương tác giữa các định chế, cơ quan quản lý và nguồn nhân lực, thúc đẩy dòng chảy thông tin, niềm tin và hợp tác. Cuối cùng, đối thoại công - tư cần được thể chế hóa nhằm kịp thời tháo gỡ điểm nghẽn và củng cố niềm tin vào năng lực điều hành chính sách.
Những cột mốc nào cho thấy TP.HCM đã thực sự bước vào quỹ đạo của một IFC?
Trong trung hạn, tín hiệu xác thực nhất không đến từ tuyên bố, mà từ hành vi thị trường. Khi các định chế tài chính quốc tế thiết lập trụ sở khu vực, triển khai bảng cân đối kế toán tại chỗ và trao quyền ra quyết định thực chất cho đội ngũ tại TP.HCM, quỹ đạo IFC sẽ dần rõ nét.
Một dấu mốc quan trọng khác là mức độ trưởng thành của sản phẩm, thể hiện qua thị trường vốn tư nhân, tài trợ dự án, tín dụng cấu trúc và các công cụ quản trị rủi ro gắn với dòng chảy thương mại - đầu tư. Sự gia tăng các giao dịch xuyên biên giới và xu hướng đặt trụ sở hoặc quỹ khu vực tại TP.HCM sẽ củng cố tín hiệu này.
Ít được chú ý hơn, nhưng mang tính quyết định là mức độ cam kết của các định chế quốc tế trong giai đoạn biến động. Một IFC trưởng thành không chỉ thể hiện khi điều kiện thuận lợi, mà cả khi đối mặt với căng thẳng. Khi các tổ chức toàn cầu duy trì thanh toán, cấp tín dụng, quản trị rủi ro và hiện diện lãnh đạo cấp cao tại chỗ trong những giai đoạn gián đoạn, điều đó phản ánh niềm tin thể chế sâu sắc.
Cột mốc mạnh mẽ nhất là tính phụ thuộc theo lộ trình. Khi các định chế đã đầu tư sâu vào hệ thống, nhân sự và chiến lược khu vực đến mức việc rút lui trở nên tốn kém, TP.HCM đã vượt qua ranh giới từ tham vọng sang tính bền vững. Khi đó, vai trò IFC không cần được định vị bằng lời nói, mà tự thân được khẳng định qua hành vi của thị trường.
