Thị trường token hóa tài sản đang trở thành một trong những xu hướng nóng nhất trong ngành tài chính số, với quy mô tăng trưởng ấn tượng từ 8,8 tỷ USD lên 29,9 tỷ USD chỉ trong vòng một năm (từ tháng 4/2025 đến tháng 4/2026), theo số liệu từ nền tảng phân tích RWA.xyz.
Con số này cho thấy sự quan tâm ngày càng tăng của các nhà đầu tư và tổ chức tài chính đối với việc chuyển đổi các tài sản truyền thống thành dạng token số trên blockchain. Tuy nhiên, bên cạnh những thế mạnh rõ ràng, thị trường này cũng đang đối mặt với không ít thách thức cần được nhìn nhận một cách thực tế.
Những điểm mạnh đáng chú ý
Một trong những lợi thế lớn nhất của token hóa là khả năng mở rộng quyền tiếp cận đối với các loại tài sản vốn chỉ dành cho số ít người. Trước đây, để đầu tư vào bất động sản cao cấp hay các quỹ tín dụng tư nhân, nhà đầu tư thường phải có nguồn vốn lớn và mối quan hệ đặc biệt. Giờ đây, công nghệ token hóa cho phép chia nhỏ quyền sở hữu, giúp nhiều người hơn có thể tham gia vào những thị trường này.
Ngân hàng Trung ương Châu Âu (ECB) mới đây đã ghi nhận những bước tiến đáng kể về mặt hiệu quả vận hành. Theo phân tích của ECB, token hóa có thể đơn giản hóa chuỗi quy trình từ phát hành đến thanh toán, giảm bớt sự phụ thuộc vào nhiều bên trung gian. Điều này không chỉ giúp cắt giảm chi phí mà còn tăng tốc độ xử lý giao dịch. Đặc biệt đối với thị trường trái phiếu token hóa, ECB đã tìm thấy bằng chứng cho thấy chúng có thể làm giảm chi phí đi vay và thu hẹp chênh lệch giữa giá mua và giá bán so với hình thức truyền thống.
Về mặt minh bạch, các tài sản token hóa cũng mang lại lợi thế đáng kể. Việc ghi chỉ thông tin trên blockchain giúp quá trình thanh toán và quản lý tài sản thế chấp trở nên rõ ràng hơn, đồng thời có thể lập trình các điều khoản tự động thực thi, giảm thiểu rủi ro tranh chấp. Các tài sản được giao dịch rộng rãi như trái phiếu kho bạc Mỹ và hàng hóa đã chiếm phần lớn thị phần trong năm qua, cho thấy sự chấp nhận ngày càng tăng từ thị trường đối với những sản phẩm token hóa có tính chuẩn hóa cao.
Chẳng phải phép màu
Song, bức tranh không chỉ có màu hồng. Điểm yếu lớn nhất của thị trường token hóa hiện nay là sự ngộ nhận về tính thanh khoản (khả năng mua bán tài sản dễ dàng, nhanh chóng mà không làm ảnh hưởng nhiều đến giá trị của nó). Tại Tuần lễ Blockchain Paris, các chuyên gia hàng đầu từ Ondo Finance và Tether đã thẳng thắn bác bỏ quan điểm cho rằng công nghệ này là một "phép màu", có thể tạo ra thanh khoản cho các loại tài sản khó giao dịch.
Việc đưa một tài sản lên môi trường onchain (đưa dữ liệu và giao dịch lên mạng lưới blockchain) không tự động tạo ra một thị trường thứ cấp (nơi các nhà đầu tư mua bán lại tài sản với nhau sau đợt phát hành đầu tiên) sôi động. Các tài sản vốn dĩ khó giao dịch ở thế giới thực như bất động sản hay tín dụng tư nhân thì khi được token hóa, chúng vẫn giữ nguyên bản chất kém thanh khoản đó. Dù bất động sản token hóa đã tăng trưởng lên mức 296 triệu USD hay vốn cổ phần tư nhân đạt 223 triệu USD, đây vẫn là những con số rất khiêm tốn so với tổng thể thị trường.
Số liệu từ RWA.xyz cũng cho thấy sự mất cân đối rõ rệt trong thị trường. Trong khi bất động sản token hóa tăng từ 35 triệu USD lên 296 triệu USD và vốn cổ phần tư nhân tăng từ 60 triệu USD lên 223 triệu USD trong một năm, những con số này vẫn còn khá khiêm tốn so với tổng quy mô thị trường 29,9 tỷ USD. Điều này phản ánh một thực tế quan trọng mà ông Francesco Ranieri Fabracci từ Tether đã nhấn mạnh, đó là chỉ có một nhóm hẹp các công cụ tài chính như trái phiếu, quỹ thị trường tiền tệ và stablecoin mới thực sự đạt được tính thanh khoản ổn định.
Một điểm yếu khác nằm ở tính phân mảnh của hạ tầng công nghệ. ECB đã cảnh báo rằng lợi ích của token hóa chỉ có thể được khai thác tối đa nếu tránh được tình trạng các nền tảng không tương thích với nhau. Hiện tại, nhiều dự án token hóa đang hoạt động độc lập trên các blockchain khác nhau, gây khó khăn cho việc chuyển đổi và thanh toán liên nền tảng. ECB cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc sử dụng tiền của ngân hàng trung ương thay vì chỉ dựa vào tiền của ngân hàng thương mại hay token tư nhân để đảm bảo sự ổn định của hệ thống.
Thách thức về quy định và rủi ro mới
Bên cạnh những vấn đề về công nghệ và thanh khoản, thị trường token hóa còn phải đối mặt với những rủi ro mới về mặt pháp lý và vận hành. ECB trong phân tích về quỹ thị trường tiền tệ token hóa đã chỉ ra rằng chúng không chỉ mang theo những rủi ro truyền thống như nguy cơ rút vốn ồ ạt, mà còn thêm những lỗ hổng vận hành mới do tính chất công nghệ của chúng. Câu hỏi về cách thức các công cụ này sẽ phản ứng trong điều kiện thị trường căng thẳng vẫn chưa có lời giải đáp rõ ràng.
Đối với stablecoin định giá bằng đồng euro, mặc dù đã có khung pháp lý MiCA (Đạo luật Quản lý Thị trường Tài sản Mã hóa của Liên minh châu Âu), ECB vẫn lo ngại về tác động của chúng đối với nhu cầu trái phiếu chính phủ. Tùy thuộc vào cách các tổ chức phát hành quản lý dự trữ và tiền gửi, stablecoin có thể trở thành công cụ hỗ trợ thanh khoản hoặc ngược lại, trở thành kênh lây lan rủi ro trong hệ thống ngân hàng.
ECB đã đưa ra lập trường rất rõ ràng. Token hóa có thể đóng góp vào việc xây dựng một thị trường vốn tích hợp hơn cho Châu Âu, nhưng điều này chỉ khả thi khi các chính sách, quy tắc thận trọng và hạ tầng ngân hàng trung ương phát triển đồng bộ. Nói cách khác, công nghệ phải đi cùng với quản lý, không thể để một bên chạy quá nhanh so với bên kia.
Một điểm đáng lưu ý nữa là sự tăng trưởng về giá trị thị trường không đồng nghĩa với sự phát triển của hoạt động giao dịch. Như dữ liệu từ RWA.xyz cho thấy, quy mô thị trường có thể tăng lên đơn giản vì có nhiều tài sản được phát hành hơn, trong khi giao dịch trên thị trường thứ cấp (nơi các nhà đầu tư mua bán lại tài sản với nhau sau khi phát hành ban đầu) vẫn còn khá hạn chế. Đây là dấu hiệu cho thấy thị trường vẫn đang trong giai đoạn tích lũy tài sản hơn là tạo ra tính thanh khoản thực sự.