Những quyết định vay không còn dễ dàng
Chiếc điện thoại di động được anh Minh, nhân viên văn phòng tại TP.HCM sử dụng đã bước sang năm thứ tư. Màn hình đôi lúc bị đơ, pin xuống nhanh và bộ nhớ thường xuyên báo đầy.
Nếu như vài năm trước, có lẽ anh Minh đã thay máy mới từ lâu và với việc trả góp mỗi tháng vài trăm nghìn đồng, anh không thấy có áp lực gì. Còn bây giờ, anh quyết định tiếp tục sử dụng chiếc điện thoại cho tới khi không dùng được nữa.
“Chỉ là tôi thấy mình không còn thoải mái với việc phát sinh thêm một khoản phải trả hàng tháng như trước và quan trọng là giờ tôi thích để dành một khoản dự phòng hơn”, anh Minh nói.
Chị Mai, công nhân tại một khu công nghiệp ở Bắc Ninh cũng có tâm lý tương tự. Chiếc tủ lạnh của gia đình chị đã sử dụng được hơn chục năm và gần đây, thiết bị liên tục trục trặc. Nếu như trước kia, chị đã ra siêu thị điện máy để mua tủ mới và lựa chọn một chương trình trả góp, nhưng lần này, chị quyết định sửa dùng tạm và tích lũy tiền đến khi đủ thì mua theo hình thức thanh toán luôn một lần để tránh phát sinh khoản lãi trả góp cũng như áp lực phải trả góp hàng tháng.
“Giờ cứ nghĩ đến việc phát sinh thêm một khoản phải trả cố định hàng tháng là tôi cân nhắc kỹ hơn trước. Không biết thời gian tới, công việc của hai vợ chồng sẽ thế nào nên tôi muốn chủ động hơn về tài chính”, chị Mai chia sẻ.
Trong nhiều năm, tín dụng tiêu dùng đã trở thành một phần quen thuộc trong đời sống của người dân. Từ mua xe máy, điện thoại, đồ gia dụng đến các khoản chi tiêu cá nhân, nhiều nhu cầu của người dân được đáp ứng nhanh chóng thông qua hình thức vay trả góp hoặc vay tiêu dùng.
Đối với nhiều gia đình, tín dụng tiêu dùng cũng giúp rút ngắn khoảng cách giữa nhu cầu hiện tại và khả năng tích lũy trong tương lai. Thay vì phải chờ đợi nhiều năm để tích lũy đủ tiền mua một món đồ, người tiêu dùng có thể sở hữu ngay và thanh toán dần theo thời gian.
Nhưng những năm gần đây, tâm lý đó đã có sự thay đổi đáng kể. Nhiều gia đình phải tính toán kỹ hơn cho từng khoản chi tiêu khi thu nhập bị ảnh hưởng bởi những khó khăn chung của nền kinh tế. Có người bị cắt giảm giờ làm, có người chứng kiến doanh nghiệp nơi mình làm việc thu hẹp hoạt động.
Cũng có người đơn giản muốn duy trì một khoảng đệm tài chính an toàn hơn trong bối cảnh lạm phát gia tăng và xu hướng tinh giản lao động diễn ra không chỉ ở khu vực nhà nước, mà cả ở khu vực tư nhân.
Nếu như trước đây, câu hỏi phổ biến của nhiều người tiêu dùng khi mua sắm một món đồ vượt quá khả năng chi trả hiện tại là “có vay được hay không”, thì hiện nay, nhiều người lại quan tâm nhiều hơn tới việc “có thực sự cần vay hay không”.
Sau những biến động đã trải qua, người tiêu dùng dường như hiểu rõ hơn giá trị của sự an toàn tài chính. Họ vẫn có nhu cầu vay vốn để phục vụ cuộc sống, nhưng không còn dễ dàng đưa ra quyết định chỉ vì một chương trình trả góp hấp dẫn, hay một lời mời chào giải ngân nhanh.
Người tiêu dùng vẫn mua sắm, vẫn thay thế những tài sản đã cũ và vẫn có nhu cầu nâng cao chất lượng cuộc sống, nhưng họ dành nhiều thời gian hơn để cân nhắc khả năng trả nợ, tổng chi phí phải bỏ ra và những rủi ro có thể phát sinh nếu thu nhập thay đổi trong tương lai.
Thị trường tài chính tiêu dùng - một thị trường từng tăng trưởng dựa trên sự sẵn sàng vay mượn để chi tiêu đang chứng kiến sự xuất hiện của một thế hệ khách hàng thận trọng hơn với các khoản nợ.
Thị trường tín dụng thích nghi với “khẩu vị” vay mới
Hành vi của người tiêu dùng luôn là tấm gương phản chiếu những chuyển động của thị trường tín dụng. Khi người dân sẵn sàng vay mượn để chi tiêu, các tổ chức tài chính có xu hướng mở rộng cho vay, đẩy nhanh tốc độ giải ngân và cạnh tranh bằng quy mô. Nhưng khi người vay trở nên thận trọng hơn, “cuộc chơi” cũng thay đổi theo.
Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa nhu cầu tín dụng tiêu dùng suy giảm. Theo đánh giá của Công ty Chứng khoán Rồng Việt (VDSC), nhiều công ty tài chính tiêu dùng như FE Credit, VietCredit hay EVNFinance đã quay trở lại quỹ đạo tăng trưởng trong năm 2025 sau quá trình tái cơ cấu danh mục cho vay và tăng cường kiểm soát rủi ro.
Báo cáo Thị trường Tài chính tiêu dùng Việt Nam 2025 của FiinGroup vừa công bố cho thấy những tín hiệu phục hồi rõ nét hơn của thị trường. Theo báo cáo, tổng dư nợ tín dụng bán lẻ năm 2025 đạt khoảng 8,58 triệu tỷ đồng, tăng 11,5% so với năm trước.
Trong đó, tín dụng tiêu dùng chiếm khoảng 49% tổng dư nợ bán lẻ, tăng từ mức 43,5% của năm 2024. Đáng chú ý, khối ngân hàng tiếp tục là động lực tăng trưởng chính của thị trường. C
hất lượng tài sản của nhóm công ty tài chính tiêu dùng cũng ghi nhận sự cải thiện đáng kể. Tỷ lệ nợ xấu giảm từ 11,2% xuống còn 7,2%, trong khi chi phí tín dụng giảm từ 14,5% xuống 11,5%, phản ánh quá trình tái cơ cấu và kiểm soát rủi ro đang phát huy hiệu quả.
Trong bối cảnh thị trường tín dụng tiêu dùng dần hồi phục, các cơ quan quản lý cũng đang nghiên cứu những giải pháp nhằm mở rộng khả năng tiếp cận tín dụng chính thức cho người dân.
Tại phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 2/2026, Thủ tướng Chính phủ đã giao Ngân hàng Nhà nước nghiên cứu kéo dài thời hạn cho vay tiêu dùng từ tối đa 12 tháng lên 24 tháng, đồng thời xem xét cơ chế ân hạn phù hợp đối với một số khoản vay.
Song song với đó, Ngân hàng Nhà nước đang lấy ý kiến dự thảo sửa đổi Thông tư 39/2016/TT-NHNN về hoạt động cho vay của các tổ chức tín dụng. Một trong những nội dung đáng chú ý là đề xuất nâng hạn mức khoản vay nhỏ từ 100 triệu đồng lên 400 triệu đồng, đồng thời bỏ giới hạn 100 triệu đồng đối với các khoản vay được thực hiện hoàn toàn trên môi trường số.
Theo giới chuyên môn, việc kéo dài kỳ hạn vay và mở rộng quy mô khoản vay có thể giúp giảm áp lực trả nợ hàng tháng, qua đó, tạo điều kiện cho nhiều người dân tiếp cận tín dụng chính thức thuận lợi hơn. Tuy nhiên, dù chính sách có thay đổi đến đâu, yếu tố quyết định cuối cùng vẫn là tâm lý của người đi vay.
Sau những biến động đã trải qua, người tiêu dùng dường như hiểu rõ hơn giá trị của sự an toàn tài chính. Họ vẫn có nhu cầu vay vốn để phục vụ cuộc sống, nhưng không còn dễ dàng đưa ra quyết định chỉ vì một chương trình trả góp hấp dẫn, hay một lời mời chào giải ngân nhanh.
Có thể chiếc điện thoại mới sẽ được mua muộn hơn vài tháng, chiếc tủ lạnh cũ sẽ tiếp tục được sử dụng thêm một thời gian, một kế hoạch mua sắm nào đó có thể phải lùi lại tới cuối năm.
Nhưng đằng sau những quyết định tưởng như rất nhỏ ấy là sự thay đổi đáng kể trong cách người Việt nhìn về nợ vay và quản lý tài chính cá nhân. Chính những thay đổi đó đang buộc thị trường tín dụng tiêu dùng phải thích nghi với một thế hệ khách hàng khác trước.