Tăng kỷ lục
Theo thống kê sơ bộ, trong vòng 11 tháng đầu năm 2007, tăng trưởng tín dụng ngoại tệ thường không vượt quá 4%/tháng. Nhưng riêng tháng 12/2007, tăng trưởng tín dụng ngoại tệ đã tăng cao hơn 6%, góp phần đưa tổng tăng trưởng tín dụng bằng USD vượt qua tín dụng nội tệ trong năm 2007. Đà tăng trưởng này tiếp tục được thể hiện trong những tháng đầu năm 2008, khi mà tỷ lệ tăng trưởng trong tháng 1/2008 cũng vượt quá 6%.
Theo một quan chức Ngân hàng Nhà nước (NHNN), một trong những lý do dẫn tới việc tín dụng ngoại tệ tăng cao trong những tháng gần đây là các doanh nghiệp tìm cách vay vốn ngân hàng bằng ngoại tệ do lãi suất “mềm” hơn lãi suất cho vay bằng tiền đồng, mặc dù không có nhu cầu thực sự về ngoại tệ.
Hiện nay, trên thị trường, lãi suất cho vay bằng đồng Việt Nam khá cao, thậm chí còn vượt mức 15%/năm do nguồn cung tiền đồng khan hiếm buộc các ngân hàng phải đẩy cao lãi suất huy động. Trong khi đó, lãi suất cho vay bằng USD chỉ khoảng 7 - 9% năm.
Bà Prakriti Sofat, chuyên gia kinh tế châu Á của Ngân hàng HSBC cho biết, tình trạng này cũng xuất hiện tại các nền kinh tế khác, khi mà vay bằng ngoại tệ “rẻ” hơn vay bằng nội tệ.
Ngoài ra theo bà Sofat, còn một lý do khác khiến các doanh nghiệp, dù không có nhu cầu thực sự về ngoại tệ vẫn vay là xu hướng lên giá của đồng Việt Nam so với đồng USD (tức là tỷ giá VND/USD giảm) do các doanh nghiệp trên thường đổi khoản vay bằng USD ra tiền đồng để sử dụng. Và khi đáo hạn, họ kỳ vọng có thể mua lại USD để hoàn trả ngân hàng với một tỷ giá thấp hơn.
Nhiều rủi ro...
Theo một quan chức NHNN, vay vốn bằng USD mà không có mục đích sử dụng, các doanh nghiệp thường phải bán lại USD cho ngân hàng để lấy về tiền đồng, qua đó tạo thêm sức ép về khan hiếm tiền đồng trong hệ thống ngân hàng, tiếp tục tạo thêm sức ép tăng giá đồng Việt Nam, mặc dù có thể giúp Việt Nam giảm bớt sức ép lạm phát từ nhập khẩu nhưng ít nhiều sẽ ảnh hưởng tới xuất khẩu.
Bên cạnh đó, cũng theo vị quan chức này, rủi ro về thanh khoản đối với các ngân hàng là rất rõ ràng khi nguồn ngoại tệ huy động được của các doanh nghiệp chủ yếu là ngắn hạn (phần lớn là không kỳ hạn), nhưng đầu tư tín dụng bằng ngoại tệ kỳ hạn thường dài hơn. Trong trường hợp các ngân hàng thương mại mất khả năng thanh khoản ngoại tệ thì NHNN cũng khó có khả năng hỗ trợ, với nguồn dự trữ ngoại tệ còn hạn hẹp.
Ngoài ra, còn có rủi ro về tỷ giá đối với các doanh nghiệp vay ngoại tệ. Trong trường hợp xảy ra việc đảo chiều dòng vốn ngoại, đồng Việt Nam sẽ mất giá, khi đó ảnh hưởng tới khả năng trả nợ của doanh nghiệp, có thể dẫn tới những bất ổn trong hệ thống ngân hàng.
Thêm vào đó, một rủi ro đáng lưu tâm khác là hiện tại, khi nhu cầu vay USD của doanh nghiệp tăng cao, khiến các ngân hàng thương mại đang có động thái nâng lãi suất huy động USD tới mức trên dưới 6%/năm cho kỳ hạn 6 - 12 tháng, trong khi lãi suất trên thị trường thế giới đang trên đà giảm có thể hướng một dòng vốn nước ngoài ngắn hạn gửi vào hệ thống ngân hàng Việt Nam.
“Với lãi suất cao gấp rưỡi, gấp đôi so với các thị trường khác, luồng vốn từ nước ngoài gửi vào hệ thống ngân hàng Việt Nam có thể sẽ rất lớn. Trong trường hợp dòng vốn này được rút ra ồ ạt có thể ảnh hưởng tới tính thanh khoản ngoại tệ của các ngân hàng”, vị quan chức này nhận định.
...nên sẽ thắt
Theo nguồn tin của ĐTCK, NHNN đang chuẩn bị hoàn tất dự thảo được nghiên cứu từ năm 2007 về thu hẹp đối tượng được vay bằng ngoại tệ quy định tại Quyết định 966/2003/QĐ-NHNN. Theo đó, các tổ chức tín dụng sẽ chỉ cho vay ngoại tệ phục vụ 3 mục đích: thanh toán cho nước ngoài tiền nhập khẩu hàng hoá, dịch vụ phục vụ sản xuất - kinh doanh; thực hiện các dự án đầu tư, phương án sản xuất - kinh doanh hàng hoá và dịch vụ xuất khẩu mà khách hàng vay có đủ nguồn thu ngoại tệ từ xuất khẩu để đảm bảo trả nợ vay và vốn lãi vay; và để trả nợ nước ngoài trước hạn, nếu khoản vay có đủ điều kiện.
Theo bà Sofat, việc thắt chặt tín dụng ngoại tệ sẽ là một mũi tên trúng hai đích, không chỉ giảm bớt rủi ro trong hệ thống ngân hàng, mà còn giúp giảm tăng trưởng tín dụng nói chung trên toàn hệ thống, giúp kiềm chế lạm phát.