Tiếp tục Kỳ họp không thường lệ lần thứ nhất, sáng 20/8 Quốc hội thảo luận tại hội trường về việc tích hợp 4 chương trình Mục tiêu Quốc gia thành 1 chương trình.
Việc tích hợp, theo Chính phủ sẽ giảm đầu mối trung gian, phân cấp mạnh hơn cho địa phương và gắn phân cấp với trách nhiệm. Các bộ quản lý ngành tập trung xây dựng chính sách, mục tiêu, tiêu chí chuyên ngành và đánh giá kết quả, không làm trung gian trong phân bổ, quyết toán.
Địa phương chủ động lựa chọn danh mục, thứ tự ưu tiên, phân bổ, điều chỉnh và tổ chức thực hiện, đồng thời chịu trách nhiệm về hiệu quả trên địa bàn. Bộ Tài chính thực hiện vai trò đầu mối ở trung ương, tập trung vào thể chế, mục tiêu, tiêu chí, kiểm tra và giám sát.
Việc tích hợp 4 chương trình Mục tiêu Quốc gia thành một chương trình tổng thể của giai đoạn 2026 - 2035 là mong mỏi của cấp cơ sở và người dân, theo đại biểu Nguyễn Xuân Nghiêm (Đà Nẵng).
Tán thành quan điểm địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm, tuy nhiên, từ thực tiễn các xã miền núi ở Đà Nẵng, đại biểu Nghiêm cho rằng cần đặt câu hỏi là cấp được phân cấp có đủ khả năng thực hiện thẩm quyền được giao hay chưa?
Đại biểu nêu thực tế xã miền núi có diện tích rộng lớn nhưng dân cư phân tán nhiều thôn bản, giao thông khó khăn, số lượng dự án lớn, trong khi bộ máy chuyên môn lại mỏng, biên chế ít. Nếu thiết kế một cơ chế phân cấp giống nhau cho tất cả các xã mà không tính đến diện tích, dân số, mức độ phân tán, số lượng dự án và năng lực thì cùng một thẩm quyền được giao nhưng khả năng thực hiện sẽ khác nhau.
Do đó, đại biểu đề nghị xác định nguyên tắc phân cấp đi đôi với năng lực, nguồn lực, thẩm quyền và giao Chính phủ quy định cụ thể tiêu chí để đánh giá năng lực, cơ chế hỗ trợ và lộ trình phân cấp.
Đề nghị làm rõ hơn nguyên tắc phân cấp phải gắn với năng lực thực thi, đại biểu Thạch Phước Bình (Vĩnh Long) phân tích, trong điều kiện chính quyền địa phương hai cấp, cấp xã sẽ trực tiếp thực hiện nhiều nhiệm vụ hơn trong khi năng lực giữa các địa bàn còn rất khác nhau. Nếu phân cấp đồng loạt mà không đánh giá khả năng thực hiện có thể dẫn đến tình trạng nhiệm vụ đã giao nhưng triển khai chậm, cán bộ e ngại trách nhiệm hoặc địa phương chỉ lựa chọn những nội dung dễ thực hiện, dễ giải ngân.
Vì vậy, đại biểu Bình đề nghị quy định theo hướng: việc phân bổ nguồn lực và phân cấp tổ chức thực hiện phải căn cứ mức độ sẵn sàng, năng lực thực thi và điều kiện thực tế của địa phương, đồng thời có cơ chế hỗ trợ kỹ thuật phù hợp đối với địa bàn còn hạn chế về năng lực, nhất là xã đặc biệt khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Đồng thời bổ sung yêu cầu định kỳ đánh giá năng lực thực thi của cấp xã làm căn cứ xác định phạm vi phân cấp và mức độ hỗ trợ.
Phân cấp chỉ thực sự hiệu quả khi quyền hạn, trách nhiệm được giao tương xứng với năng lực và điều kiện bảo đảm thực hiện, ông Bình nhấn mạnh.
Bên cạnh phân cấp, nguyên tắc phân bổ ngân sách nhà nước cho chương trình cũng được đại biểu quan tâm thảo luận.
Dự kiến tổng nguồn lực của 4 chương trình là 808.558 tỷ đồng, trong đó ngân sách trung ương là 345.000 tỷ đồng, ngân sách địa phương là 395.392 tỷ đồng và các nguồn vốn khác.
Đại biểu Bùi Văn Dũng (Thanh Hóa) lưu ý, phạm vi chương trình rất rộng, tổng nguồn lực dự kiến giai đoạn 2026 - 2030 lên tới 808.558 tỷ đồng, cần chuyển căn bản từ quản lý nguồn lực sang quản trị kết quả phát triển.
“Quốc hội không chỉ cần biết bao nhiêu vốn được phân bổ và giải ngân, mà quan trọng hơn là sau 5 năm, 10 năm, đời sống người dân thay đổi thế nào, khoảng cách phát triển được thu hẹp bao nhiêu, chất lượng giáo dục, y tế, văn hóa được nâng lên ra sao. Do đó, cần lựa chọn một số chỉ tiêu tác động cốt lõi đo lường được sự thay đổi thực chất của đời sống nhân dân. Giải ngân là điều kiện cần, sự phát triển của con người và chất lượng cuộc sống của nhân dân mới là thước đo cuối cùng”, đại biểu Dũng nêu quan điểm.
Đại biểu Nguyễn Hữu Toàn (Lai Châu), Phó chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội đề nghị bổ sung một nội dung là trên cơ sở các nguyên tắc, tiêu chí, định mức phân bổ và đánh giá kết quả thực hiện hàng năm, Trung ương hỗ trợ cho địa phương tổng mức vốn, giao Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương trình Hội đồng nhân dân cùng cấp quyết định phân bổ để đảm bảo sát thực tiễn, đúng quy định, trên tinh thần là đẩy mạnh phân cấp để địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm, Trung ương sẽ thực hiện hậu kiểm để bảo đảm chương trình được thực hiện đúng mục tiêu, có hiệu quả.