Lợi thế vẫn được duy trì
Từ ngày 24/7/2026, Mỹ áp dụng thuế bổ sung theo Mục 301 Đạo luật Thương mại năm 1974 đối với hàng hóa từ 60 nền kinh tế. Trong đó, Việt Nam thuộc nhóm chịu mức thuế 12,5%, trừ các dòng hàng được miễn trừ hoặc có trường hợp pháp lý cụ thể.
Trong ngắn hạn, mức thuế mới tạo áp lực lên một số ngành xuất khẩu, nhất là các lĩnh vực có biên lợi nhuận thấp hoặc phụ thuộc lớn vào thị trường Mỹ. Tác động chủ yếu thể hiện ở chi phí gia tăng và tâm lý thị trường, nhưng chưa đủ lớn để làm thay đổi dòng vốn đầu tư hay cấu trúc xuất khẩu. Doanh nghiệp vẫn có thể điều chỉnh giá bán hoặc phân bổ lại đơn hàng mà không gây gián đoạn đáng kể đến chuỗi cung ứng.
Việt Nam tiếp tục duy trì lợi thế trong xu hướng “China + 1” nhờ vị trí địa lý thuận lợi, chi phí cạnh tranh và mạng lưới hiệp định thương mại tự do (FTA) rộng mở. Quyết định dịch chuyển sản xuất của các tập đoàn đa quốc gia hiện phụ thuộc nhiều hơn vào sự ổn định chính trị, hạ tầng, năng lực logistics, hệ sinh thái công nghiệp và chất lượng nguồn nhân lực - thay vì chỉ dựa vào chênh lệch thuế quan. Trong bối cảnh bất ổn địa chính trị gia tăng ở nhiều nơi, Việt Nam vẫn là điểm đến an toàn và ổn định.
Đặc biệt, quyết tâm cải cách bộ máy theo hướng chuyên nghiệp, minh bạch, cùng định hướng hỗ trợ mạnh mẽ khu vực doanh nghiệp tư nhân và mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số đang củng cố niềm tin của các nhà đầu tư. Nền tảng hạ tầng khu công nghiệp ngày càng mở rộng và khả năng thu hút FDI công nghệ cao sẽ tiếp tục hỗ trợ triển vọng tăng trưởng trong trung và dài hạn.
Đa dạng hóa thị trường và chủ động tái cơ cấu
Rủi ro lớn nhất không nằm ở mức thuế hiện tại, mà ở khả năng Mỹ mở rộng các công cụ chính sách thương mại trong thời gian tới. Có thể phân thành 3 kịch bản chính:
Kịch bản rủi ro ngắn hạn (0-12 tháng): Điều chỉnh thuế nhập khẩu theo từng ngành và xuất hiện biến động chính sách theo chu kỳ đàm phán. Tác động chủ yếu là biến động đơn hàng và tâm lý thị trường, với mức độ ảnh hưởng ở mức trung bình.
Kịch bản trung hạn (1-3 năm): Mở rộng điều tra và áp thuế theo Mục 301 đối với các hành vi thương mại, đồng thời siết chặt biện pháp phòng vệ theo ngành. Kịch bản này ảnh hưởng trực tiếp đến một số ngành xuất khẩu chủ lực, làm tăng chi phí tuân thủ và rủi ro pháp lý.
Kịch bản dài hạn (trên 3 năm): Có thể áp dụng hoặc mở rộng Mục 232 (liên quan đến an ninh quốc gia) đối với các ngành chiến lược, siết chặt quy định về xuất xứ hàng hóa và chống chuyển tải bất hợp pháp (transshipment). Đây là kịch bản tác động mạnh nhất, có thể làm thay đổi cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu, buộc doanh nghiệp phải nâng tỷ lệ nội địa hóa hoặc tái cấu trúc hoạt động sản xuất.
Trước những kịch bản trên, Việt Nam cần chủ động tái cơ cấu nền kinh tế và đa dạng hóa thị trường xuất khẩu để giảm thiểu rủi ro.
Từ năm 2024, việc duy trì mức xuất siêu lớn sang Mỹ đã làm gia tăng nguy cơ Việt Nam bị áp dụng các biện pháp thuế quan. Dù quan hệ ngoại giao hai nước vẫn tích cực và Mỹ đang áp mức thuế tương đối thấp, nhưng về lâu dài, Việt Nam cần quyết liệt tái cơ cấu nền kinh tế để nâng cao năng lực cạnh tranh.
Hiện doanh nghiệp Việt Nam đang theo dõi rất sát tiến trình đàm phán thương mại do hoạt động doanh nghiệp gắn liền với thu hút FDI và xuất khẩu. Mỹ vẫn là thị trường lớn nhất, nhưng Việt Nam sẽ phải đa dạng hóa thị trường xuất khẩu. Thời gian qua, KBC đã tổ chức nhiều chương trình xúc tiến đầu tư tại châu Âu để tiếp cận các quỹ lớn. Bên cạnh đó, tại Nam Mỹ và châu Phi, nhiều sản phẩm Việt Nam cũng có thế mạnh về giá, tuy nhiên doanh nghiệp trong nước còn e ngại rủi ro. Do đó, Bộ Công Thương cần đẩy mạnh xúc tiến thương mại và có cơ chế hỗ trợ ban đầu để hỗ trợ doanh nghiệp thâm nhập các thị trường mới.
Tóm lại, thuế mới của Mỹ chưa làm suy giảm sức hấp dẫn của Việt Nam đối với dòng vốn đầu tư trong ngắn hạn. Tuy nhiên, rủi ro đang chuyển dần từ các mức thuế đơn lẻ sang hệ thống biện pháp đa tầng (thuế quan, phòng vệ thương mại, quy tắc xuất xứ). Nếu tiếp tục cải thiện hạ tầng, chất lượng nguồn nhân lực và năng lực chuỗi cung ứng nội địa, Việt Nam vẫn có thể duy trì triển vọng tích cực về thu hút FDI và tăng trưởng xuất khẩu, dù mức độ phân hóa giữa các ngành sẽ ngày càng rõ nét.