Danh mục IPO đang dày thêm
Tháng 5, giới đầu tư toàn cầu đang đổ dồn sự chú ý về thương vụ IPO của SpaceX, OpenAI và Anthropic - những thương vụ mở ra cuộc đua gọi vốn lớn nhất trong lịch sử ngành công nghệ. Vấn đề quan tâm không chỉ nằm ở định giá, mà là sức hút dòng tiền đổ vào AI.
Theo Goldman Sachs, thị trường chứng khoán Mỹ năm 2026 có thể chỉ ghi nhận khoảng 100 thương vụ IPO, thấp xa so với con số 457 thương vụ trong năm 1999, hay hơn 1.000 thương vụ trong giai đoạn bùng nổ SPAC (công ty mua lại có mục đích đặc biệt - “công ty vỏ bọc” được lập ra chỉ để huy động vốn qua IPO) năm 2021. Tuy nhiên, nếu xét về quy mô vốn huy động, câu chuyện lại khác.
Morningstar ước tính, riêng SpaceX, OpenAI và Anthropic có thể huy động tổng cộng hơn 100 tỷ USD, vượt tổng giá trị IPO của các startup được quỹ đầu tư mạo hiểm hậu thuẫn tại Mỹ kể từ năm 2000. Theo The Hill và Business Insider, điều này khiến nhiều quỹ đầu tư xem IPO AI là cơ hội hiếm hoi để tiếp cận những doanh nghiệp công nghệ nhiều năm chỉ tồn tại trong thị trường tư nhân.
Tại Việt Nam, làn sóng IPO tiếp tục chứng kiến nhiều “bom tấn” đổ bộ. Mới nhất, Công ty cổ phần Đầu tư Điện Máy Xanh (DMX) đã được Ủy ban Chứng khoán Nhà nước chấp thuận kế hoạch chào bán gần 180 triệu cổ phiếu với giá 80.000 đồng/cổ phiếu. Với quy mô huy động khoảng 14.360 tỷ đồng, đây là thương vụ IPO lớn nhất thị trường trong nhiều năm trở lại đây.
Sau IPO, vốn điều lệ của DMX sẽ tăng từ 11.013 tỷ đồng lên 12.808 tỷ đồng, định giá tương ứng hơn 102.460 tỷ đồng. Với mức vốn hóa này, DMX có khả năng gia nhập rổ VN30 sau khi niêm yết (dự kiến vào tháng 8/2026). Giới đầu tư nhìn nhận, thương vụ IPO quy mô lớn như DMX sẽ thu hút sự quan tâm của nhà đầu tư tổ chức nước ngoài. Nhưng đặt trong bối cảnh khối ngoại rút ròng trên thị trường chứng khoán và xu hướng hút tiền vào các thương vụ IPO công nghệ/AI nói trên, cũng có những e ngại về ảnh hưởng tới khả năng thu hút vốn ngoại của thương vụ này.
Bên cạnh DMX, nhiều thương vụ IPO với quy mô lớn được công bố như thương vụ IPO Công ty Chứng khoán VPBank (LPBS) - dự kiến huy động gần 4.300 tỷ đồng; Chứng khoán Kafi dự kiến chào bán 125 triệu cổ phiếu ra công chúng; Chứng khoán HD (HDS) IPO với quy mô 164 triệu cổ phiếu. Một số doanh nghiệp chưa công bố thời gian cụ thể nhưng những động thái cho thấy đang rốt ráo chuẩn bị IPO như DatVietVAC, Highlands Coffee, Long Châu, Golden Gate… Ngoài ra, còn có thông tin doanh nghiệp kinh doanh vàng bạc Bảo Tín Mạnh Hải đang chuẩn bị IPO trong quý IV/2026 và dự kiến bán ít nhất 15% cổ phần.
E ngại về khả năng hấp thụ
Ông Nguyễn Thế Minh, Giám đốc Khối Ngân hàng đầu tư CTCP Chứng khoán An Bình nhận định, làn sóng IPO tăng tốc kể từ cuối năm 2025 và thị trường có thể đón nhận khoảng 50 tỷ USD giá trị doanh nghiệp IPO trong giai đoạn 2026 - 2028. Điểm tích cực là, nhiều doanh nghiệp tư nhân đã mạnh dạn bước lên sàn chứng khoán, góp phần bổ sung thêm nhiều nhóm cổ phiếu mới, giúp gia tăng quy mô vốn hóa thị trường, sớm đạt mục tiêu vốn hóa/GDP trên 100%, đồng thời hỗ trợ thị trường chứng khoán Việt Nam cải thiện khả năng trụ hạng và hướng tới nâng hạng lên nhóm thị trường mới nổi của MSCI. Nhưng trong ngắn hạn, việc ồ ạt IPO khiến bài toán hấp thụ trở thành vấn đề. Mối lo ngại này càng tăng lên đặt trong bối cảnh thị trường chứng khoán đang có sự suy giảm thanh khoản, chỉ số tăng nhưng đà tăng không lan tỏa, dòng tiền chỉ tập trung ở một nhóm cổ phiếu.
“Nhiều cổ phiếu tốt đã giảm về vùng định giá rất hấp dẫn để đầu tư, P/E chỉ quanh 10 - 11x, nhưng dòng tiền đang bỏ quên các cổ phiếu có nền tảng cơ bản, tập trung vào nhóm cổ phiếu Vingroup rất rõ. Mặt bằng định giá P/E toàn thị trường về vùng thấp, quanh 12-13x, cũng là yếu tố bất lợi cho các thương vụ IPO”, ông Minh chia sẻ góc nhìn.
Còn theo ước tính của FDIT, quy mô IPO giai đoạn 2026 - 2028 có thể lên tới khoảng 40 tỷ USD, gấp gần 15 lần con số 2,6 tỷ USD trong năm 2018.
Điểm khác biệt cốt lõi của làn sóng IPO thứ 3 là nền kinh tế thiếu vốn cấu trúc và lãi suất khó hạ - điều chưa từng xảy ra ở hai sóng trước.
Lãi suất huy động neo ở mức cao đang tạo áp lực lớn lên mặt bằng lãi suất cho vay, kéo theo lo ngại gia tăng nợ xấu. Theo ghi nhận trên thị trường, nhiều ngân hàng vẫn duy trì mức lãi suất huy động từ 8 - 9%/năm cho các kỳ hạn từ 6 tháng trở lên nhằm cạnh tranh hút vốn. Điều này khiến chi phí đầu vào của các nhà băng duy trì ở mức cao, gây khó khăn cho nỗ lực giảm lãi suất cho vay.
VIS Rating phân tích, áp lực thanh khoản hệ thống chưa có dấu hiệu giảm nhiệt. Tỷ lệ tiền gửi không kỳ hạn (CASA) trên tổng dư nợ cho vay toàn ngành quý I/2026 giảm còn 18%, thấp hơn 2 điểm phần trăm so với quý trước đó. Dòng tiền gửi sụt giảm diễn ra ở cả khách hàng cá nhân lẫn doanh nghiệp, buộc nhiều ngân hàng phải đẩy mạnh huy động kỳ hạn dài với lãi suất cao. Cạnh tranh huy động vốn ngày càng gay gắt cũng khiến nhiều ngân hàng phụ thuộc nhiều hơn vào nguồn vốn ngắn hạn trên thị trường liên ngân hàng. Điều này khiến chi phí vốn khó giảm trong ngắn hạn và tiếp tục tạo áp lực lên mặt bằng lãi suất cho vay.
Sự thay đổi của lãi suất có thể đồng thời ảnh hưởng tới chi phí vốn của doanh nghiệp, định giá cổ phiếu, dòng tiền đầu tư và thanh khoản của thị trường. Môi trường lãi suất cao thường không có lợi cho diễn biến của thị trường vốn nói chung, thị trường chứng khoán nói riêng. Có thể nhìn nhận điều này qua bức tranh lịch sử từng xảy ra với VN-Index.
Có một câu chuyện lớn, để khiến các thương vụ IPO trở nên sôi động hơn. Thị trường chứng khoán Việt Nam đã được FTSE Russell xác nhận nâng hạng lên thị trường mới nổi thứ cấp. Điều này được đánh giá sẽ thúc đẩy các doanh nghiệp triển khai kế hoạch IPO khi thị trường có thể hấp thụ các giao dịch lớn. Ngoài ra, sự thay đổi mạnh mẽ của khung pháp lý, đặc biệt là Nghị định 245/2025/NĐ-CP được đánh giá là “cuộc cách mạng thủ tục” trong lĩnh vực chào bán và niêm yết cổ phiếu. Với quy định mới, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước gắn chặt hai hoạt động IPO và niêm yết của doanh nghiệp, giúp rút ngắn đáng kể thời gian thực hiện. Cụ thể, thời gian từ khi IPO và niêm yết chỉ còn 30 ngày, thay vì kéo dài 90 - 120 ngày như trước.
Lịch sử của các thị trường mới nổi khác cho thấy, khi quá trình nâng hạng diễn ra, khoảng cách định giá sẽ được được lấp đầy khá nhanh. Indonesia (năm 2010), Philippines (năm 2013) đều trải qua giai đoạn thị trường được định giá lại, tức là nhà đầu tư toàn cầu bắt đầu sẵn sàng trả mức giá cao hơn cho cùng 1 đồng lợi nhuận.
Từ góc nhìn của một nhà đầu tư đi cùng thị trường hơn 15 năm, “sóng nào cũng có rủi ro, lịch sử đã chứng minh rằng sóng IPO lớn nếu đến quá nhanh và thiếu chọn lọc, có thể biến thành bẫy cho các nhà đầu tư thiếu kinh nghiệm”.
Năm 2025, hàng loạt tên tuổi như Vinpearl, TCBS, VPBankS, VPS, GELEX Infra đã mở màn cho làn sóng IPO. Ghi nhận thực tế, trong số 8 thương vụ IPO quy mô lớn gắn với niêm yết, chỉ có 3 trường hợp còn giao dịch với giá cao hơn giá chào sàn, gồm F88 hay DCV… nhưng thanh khoản của các cổ phiếu trên khá thấp. TCX được xem là trường hợp hiếm hoi duy trì được cả giá lẫn sức hút dòng tiền. Trong quá khứ, đa phần các thương vụ IPO/niêm yết mang đến những “cảm nhận tệ” cho nhà đầu tư, khi mức giá tham gia IPO so với mức giá sau niêm yết có sự suy giảm.
Ông Nguyễn Thế Minh nhận xét, hầu hết các trường hợp nhà đầu tư không duy trì được lãi sau khi cổ phiếu được “mở khóa”.
Điều này tạo nên định kiến của nhiều nhà đầu tư với các thương vụ IPO và đây là rào cản trong việc tham gia các đợt IPO, đặc biệt ở những giai đoạn thị trường chứng khoán kém thuận lợi.
