Hoàn thiện chính sách, nâng cấp hạ tầng và siết chặt an toàn thanh toán
Thời gian qua, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) liên tục hoàn thiện cơ chế, chính sách nhằm tạo lập khuôn khổ pháp lý đồng bộ cho TTKDTM. Trọng tâm là thúc đẩy ngân hàng số, đồng thời đảm bảo an ninh, an toàn trong hoạt động thanh toán. Qua đó, tạo điều kiện để người dân, doanh nghiệp tiếp cận các dịch vụ, phương thức thanh toán mới, tiện ích, hiện đại.
Cụ thể, NHNN triển khai đồng thời nhiều nhiệm vụ. Bao gồm nghiên cứu xây dựng Nghị định sửa đổi, bổ sung Nghị định số 52/2024/NĐ-CP về TTKDTM; xây dựng dự thảo Thông tư sửa đổi, bổ sung Thông tư số 41/2024/TT-NHNN về giám sát các hệ thống thanh toán quan trọng và cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán; đồng thời theo dõi, tổ chức triển khai các nghị định, thông tư liên quan.
Song song đó, các đề án, chương trình, kế hoạch lớn tiếp tục được đẩy mạnh. Ngành Ngân hàng triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; các Nghị quyết của Chính phủ liên quan; Kế hoạch triển khai Đề án 06; Kế hoạch 01/KHPH-BCA-NHNN nhằm thực hiện các nhiệm vụ của Đề án 06, tạo thuận lợi cho các tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán và trung gian thanh toán cung cấp sản phẩm, dịch vụ an toàn, bảo mật, tiện ích; Kế hoạch triển khai Nghị định 368/2025/NĐ-CP về dịch vụ Tiền di động. Đồng thời, NHNN tiếp tục tăng cường giám sát các hệ thống thanh toán quan trọng và hoạt động trung gian thanh toán nhằm đảm bảo an ninh, an toàn.
Hạ tầng thanh toán và chuyển đổi số ngành ngân hàng được đầu tư, nâng cấp liên tục. Hệ thống Thanh toán điện tử liên ngân hàng vận hành thông suốt, an toàn, hiệu quả. Hệ thống chuyển mạch tài chính và bù trừ điện tử do Napas vận hành tiếp tục mở rộng kết nối, tích hợp với các ngành, lĩnh vực để cung cấp dịch vụ công qua Cổng dịch vụ công Quốc gia, tập trung vào y tế, giáo dục, giao thông. Mạng lưới ATM, POS phủ rộng trên toàn quốc.
Công tác đảm bảo an ninh, an toàn hệ thống và phòng, chống tội phạm công nghệ cao tiếp tục được chú trọng. NHNN thường xuyên theo dõi, chỉ đạo các tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán và trung gian thanh toán tăng cường các biện pháp bảo mật. Đồng thời, phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chức năng trong phòng, chống tội phạm công nghệ cao trong lĩnh vực ngân hàng.
Điểm nhấn là việc triển khai Hệ thống thông tin hỗ trợ quản lý, giám sát và phòng ngừa rủi ro gian lận trong hoạt động thanh toán (SIMO). Tính đến ngày 23/3/2026, hệ thống đã kết nối 149 đơn vị, gồm 99 tổ chức tín dụng và 50 tổ chức trung gian thanh toán, với hơn 688 nghìn bản ghi tài khoản thanh toán, ví điện tử, thẻ ngân hàng, đơn vị chấp nhận thanh toán có dấu hiệu nghi ngờ gian lận, lừa đảo, vi phạm pháp luật. Hệ thống đã cảnh báo tới 3,5 triệu lượt khách hàng, trong đó hơn 1,1 triệu lượt đã tạm dừng hoặc hủy giao dịch, tương ứng tổng giá trị hơn 3,99 nghìn tỷ đồng.
SIMO cho phép các thành viên báo cáo, chia sẻ thông tin tài khoản đáng ngờ theo thời gian thực. Trên cơ sở dữ liệu tập trung, các tổ chức tín dụng có thể chủ động ngăn chặn giao dịch hoặc yêu cầu xác thực, định danh trước khi thực hiện giao dịch trực tuyến. Qua đó, góp phần giảm thiểu gian lận, lừa đảo, bảo vệ tài khoản khách hàng. NHNN đồng thời yêu cầu triển khai đồng bộ dịch vụ cảnh báo trên tất cả các kênh như Mobile Banking, Internet Banking, quầy và ATM nhằm đảm bảo trải nghiệm thống nhất.
Trên cơ sở kết quả đạt được, NHNN cho biết, trong thời gian tới sẽ tiếp tục đẩy mạnh thu thập dữ liệu các tài khoản, ví điện tử, thẻ ngân hàng, đơn vị chấp nhận thanh toán có dấu hiệu nghi ngờ gian lận. Đồng thời, nâng cấp hạ tầng kỹ thuật để mở rộng dịch vụ truy vấn trạng thái nghi ngờ cho các tổ chức tín dụng và trung gian thanh toán có nhu cầu.
Thanh toán số lan rộng, tiền mặt tiếp tục thu hẹp vai trò
Thanh toán dịch vụ công qua ngân hàng tiếp tục được đẩy mạnh. Các ngân hàng thương mại và tổ chức trung gian thanh toán tăng tốc đầu tư công nghệ, chủ động kết nối với Cổng dịch vụ công Quốc gia để triển khai thanh toán trực tuyến cho các dịch vụ đã tích hợp. Thanh toán điện tử trong khu vực chính phủ, dịch vụ hành chính ghi nhận kết quả tích cực. Thu ngân sách Nhà nước qua phương thức không dùng tiền mặt được tăng cường và cải thiện rõ rệt.
Trong lĩnh vực giáo dục, 100% cơ sở giáo dục đại học tại khu vực đô thị đã chấp nhận thanh toán học phí qua ngân hàng. Hầu hết cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông đã sẵn sàng hạ tầng phục vụ thanh toán không dùng tiền mặt, đồng thời chủ động thông báo, khuyến khích phụ huynh và học sinh sử dụng phương thức này. Ở lĩnh vực an sinh, 82% người hưởng lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội, trợ cấp thất nghiệp tại đô thị đã nhận chi trả qua kênh không dùng tiền mặt.
Tại khu vực nông thôn, vùng sâu, vùng xa, bên cạnh dịch vụ đại lý thanh toán, Tiền di động (Mobile Money) tiếp tục phát huy hiệu quả. Đến cuối năm 2025, số tài khoản đăng ký và sử dụng đạt hơn 11,17 triệu, trong đó khoảng 7,64 triệu tài khoản tại khu vực nông thôn, miền núi, vùng sâu, vùng xa, biên giới và hải đảo, chiếm 68%. Tổng giao dịch đạt hơn 326,75 triệu, với giá trị khoảng 9.259 tỷ đồng.
Ở góc độ quốc tế, Ngân hàng Nhà nước đã triển khai thanh toán bán lẻ song phương qua mã QR với Thái Lan, Lào, Campuchia, Trung Quốc, Hàn Quốc, Singapore và đang tiếp tục mở rộng sang các thị trường khác.
Đà tăng trưởng của thanh toán không dùng tiền mặt tiếp tục duy trì trong những tháng đầu năm 2026. Trong 2 tháng đầu năm, giao dịch tăng 40,74% về số lượng và 13,41% về giá trị so với cùng kỳ 2025. Giao dịch qua Internet tăng 73,09% về số lượng và 28,11% về giá trị; qua điện thoại di động tăng 34,37% và 10,51%; qua QR Code tăng 20,22% và 12,59%. Giao dịch qua Hệ thống thanh toán điện tử liên ngân hàng tăng 9,5% về số lượng nhưng tăng mạnh 69,07% về giá trị. Hệ thống chuyển mạch tài chính và bù trừ điện tử tăng 43,74% về số lượng và 11,66% về giá trị.
Đến cuối tháng 2/2026, toàn thị trường có 20.772 ATM, giảm 2,68%; và 761.793 POS, tăng 1,36% so với cùng kỳ 2025. Giao dịch qua ATM giảm 6,40% về số lượng nhưng tăng 3,03% về giá trị, cho thấy xu hướng giảm sử dụng tiền mặt tiếp tục rõ nét, nhường chỗ cho các phương thức thanh toán số.
Song song với đó, triển khai Kế hoạch 01/KHPH-BCA-NHNN trong khuôn khổ Đề án 06 đạt nhiều kết quả cụ thể. Tính đến 20/3/2026, toàn ngành đã có hơn 151,4 triệu hồ sơ khách hàng cá nhân và hơn 1,82 triệu hồ sơ khách hàng tổ chức có tài khoản thanh toán được đối chiếu sinh trắc học qua căn cước công dân gắn chip hoặc ứng dụng VNeID. Khoảng 29,44 triệu khách hàng cá nhân và 471 khách hàng tổ chức có ví điện tử đang hoạt động đã được đối chiếu sinh trắc học.
Trong công tác làm sạch dữ liệu qua C06, đã có 29 tổ chức tín dụng ký kết triển khai, trong đó 27 đơn vị đã gửi dữ liệu để làm sạch. Với khối trung gian thanh toán, 11 đơn vị đã ký kết và 4 đơn vị đã gửi dữ liệu xử lý.
Đồng thời, 28 ngân hàng và 4 tổ chức trung gian thanh toán đã triển khai liên kết tài khoản an sinh xã hội với tài khoản ngân hàng qua ứng dụng VNeID, phục vụ chi trả an sinh. Trung tâm Thông tin tín dụng Quốc gia Việt Nam đã phối hợp với C06 đối soát khoảng 57 triệu hồ sơ và làm sạch khoảng 44,5 triệu hồ sơ trong cơ sở dữ liệu tín dụng.
Trên cơ sở đó, Ngân hàng Nhà nước tiếp tục định hướng hoàn thiện thể chế, trong đó tập trung sửa đổi Nghị định 52/2024/NĐ-CP; đồng thời nâng cấp hạ tầng thanh toán, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, phát triển sản phẩm, dịch vụ mới và xây dựng hệ sinh thái số thông minh.
Cùng với đó là tăng cường đảm bảo an ninh, an toàn, bảo mật trong hoạt động thanh toán; yêu cầu các tổ chức cung ứng dịch vụ triển khai các giải pháp bảo mật trong thanh toán trực tuyến, thanh toán thẻ; bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của khách hàng. Đồng thời, đẩy mạnh truyền thông, giáo dục tài chính nhằm nâng cao kiến thức, kỹ năng sử dụng dịch vụ tài chính - ngân hàng của người dân.
