1001 thủ thuật
“Tôi đặt lệnh mua một lô cổ phiếu trong khi đang đi công tác xa, lệnh được khớp thì nhân viên môi giới gọi điện thông báo tài khoản của tôi bị thiếu tiền. Do ở xa, tôi không có điều kiện nộp ngay, nhưng nhân viên này đã “nhanh trí” giúp tôi bằng cách lấy tiền từ tài khoản của người khác đập vào khoản thiếu hụt của tôi”, chị H - một NĐT kể lại với ĐTCK. “Trong trường hợp này, rõ ràng là tôi được lợi nhưng tài khoản của người khác lại bị ảnh hưởng. Tôi nghĩ, chắc chắn tài khoản của mình có thể bị xâm phạm tương tự”, chị H nói và cho hay, biết đâu có một ngày, nhân viên môi giới rút hết tiền của mình và bỏ trốn thì mọi việc sẽ rắc rối như thế nào.
Trên đây là cách chiếm dụng rất đơn giản, lấy tiền hoặc chứng khoán chỗ nhàn rỗi đập vào chỗ cần thiết. Vẫn có những cách chiếm dụng tài khoản tinh vi hơn, mà NĐT khó nhận ra. “Khi tôi đặt lệnh ATO bán đầu phiên và giá khớp tương đối cao. Nhưng nhân viên môi giới lại nói là lệnh của tôi không thực hiện được do bị treo, trong khi nhiều NĐT khác lại bán được cùng phiên. Đến cuối buổi, một người của CTCK gọi điện đến, xưng là nhân viên phòng IT và hỏi tôi lệnh bị treo nên bọn em huỷ lệnh anh nhé. Tôi bảo, công ty cứ theo quy định mà làm, chứ sao lại phải hỏi lại. Nhưng đến ngày hôm sau, tôi lại được thông báo là lệnh của mình đã được khớp”, NĐT tên Tuấn cho biết. Theo ông Tuấn, rõ ràng là có khuất tất ở đây. Bởi nếu ông xin huỷ thì rất có thể lệnh bán của ông đã được thế bởi một tài khoản giao dịch khác. Phần thiệt hại NĐT phải gánh chịu.
NĐT khi mở tài khoản tại CTCK sẽ được cấp một mã số giao dịch. Khi có tài khoản chứng khoán, NĐT nộp tiền và mua bán chứng khoán. Tuy nhiên, không phải NĐT nào cũng liên tục có giao dịch mua bán chứng khoán. Do đó, một số nhân viên CTCK có thể tự động lấy tiền của NĐT để thanh toán cho khách hàng hoặc trực tiếp kinh doanh chứng khoán (do bộ phận tự doanh thực hiện). Ngoài ra, CTCK cũng có thể lấy chứng khoán trên tài khoản của NĐT này để trả cho NĐT khác trong trường hợp hết thời hạn T+3 mà chứng khoán chưa về kịp. Thông thường, nhân viên CTCK làm việc này trên tài khoản của những NĐT không giao dịch thường xuyên do NĐT mua cổ phiếu và để đó một thời gian dài mới quay lại giao dịch. Hơn nữa, có NĐT lớn, mặc dù là khách VIP thường xuyên có giao dịch cũng bị xâm phạm tài khoản. Bởi chỉ chiếm dụng trong thời gian ngắn, với giá trị lớn cũng mang lại khoản lợi nhuận cao.
Trên thực tế, việc chiếm dụng tài khoản của NĐT tại một số CTCK diễn ra khá dễ dàng. Vấn đề là CTCK có tuân thủ các chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp và quyết tâm gây dựng uy tín hay không. Vì việc cung cấp thông tin giao dịch, sao kê tài khoản như thế nào hoàn toàn tùy thuộc ở phía CTCK và việc thay đổi thời gian giao dịch (ngày giờ mua - bán chứng khoán) cũng hoàn toàn nằm trong tầm tay họ. Hiện chỉ có một số CTCK gửi sao kê qua SMS hoặc email, trong khi nhiều NĐT không có điều kiện thường xuyên kiểm tra tài khoản.
Theo tìm hiểu của ĐTCK, việc chiếm dụng tài khoản của NĐT chỉ xảy ra ở một số cá nhân đơn lẻ tại các bộ phận môi giới (có thể thay đổi lệnh), kế toán (sửa bút toán), IT (thay đổi hệ thống). Khi một số nhân viên ở 3 bộ phận trên bắt tay nhau chiếm dụng tài khoản thì bản thân lãnh đạo CTCK cũng khó phát hiện ra, chứ chưa nói gì đến NĐT.
NĐT cần phải làm gì?
Theo một chuyên gia chứng khoán, để hạn chế việc bị chiếm dụng tài khoản, cần làm ít nhất 3 việc. Thứ nhất, tìm CTCK chặt chẽ trong việc kiểm soát giao dịch của khách hàng, được trang bị công nghệ tốt (thường xuyên gửi sao kê, số dư tài khoản). Thứ hai, thông qua việc tiếp xúc với các nhân viên môi giới để lựa chọn CTCK mở tài khoản giao dịch. Thứ ba, phải biết tự bảo vệ mình bằng cách thường xuyên kiểm tra số dư trên tài khoản và giao dịch chứng khoán.
Hiện nay, một số CTCK đã thực hiện các tiện ích để làm gia tăng giá trị dịch vụ, nhưng trong hợp đồng giữa họ và NĐT có ràng buộc một câu với nội dung rằng, khi công ty mang đến cho NĐT tiện ích này, trong quá trình giao dịch có sai sót gì thì NĐT phải chịu trách nhiệm. Đây cũng là điều NĐT phải lưu ý cân nhắc khi lựa chọn dịch vụ.
Luật sư Hoàng Huy Được, Phó chủ nhiệm Đoàn Luật sư TP. Hà Nội, người được nhiều NĐT tìm đến để tư vấn, thậm chí nhờ ông bảo vệ quyền lợi khi tài khoản bị xâm phạm cho rằng, TTCK Việt Nam vẫn còn mới mẻ, NĐT ở trình độ rất khác nhau nên ý thức pháp luật, ý thức bảo vệ tài sản của mình chưa cao. Khi giao dịch, NĐT lưu ý là phải lưu trữ toàn bộ giấy tờ, biên lai, nếu đặt lệnh qua điện thoại thì phải ghi âm chính xác. Điều này giúp NĐT hạch toán lỗ lãi một cách chính xác, mặt khác là căn cứ để bảo vệ mình khi có xảy ra tranh chấp.
Về phía CTCK, có thể hạn chế tình trạng vi phạm của nhân viên môi giới bằng cách xây dựng hệ thống kiểm soát chặt chẽ; xây dựng “bức tường lửa” để ngăn chặn việc “bắt tay” giữa nhân viên các bộ phận; đồng thời thường xuyên luân chuyển cán bộ, tránh việc vi phạm của nhân viên thành thói quen, leo thang từ thấp đến cao; việc xử lý vi phạm cũng cần hết sức nghiêm chỉnh.