Báo động quá tải lưới điện
Theo Tổng công ty Điện lực miền Trung (EVNCPC), hiện tổng công suất đặt nguồn điện tại Gia Lai khoảng 5.062 MW, cao gấp 6,3 lần công suất cực đại (Pmax) 802,5 MW ghi nhận ngày 15/5/2026.
Đáng chú ý, khu vực phía Tây tỉnh có công suất đặt nguồn điện hơn 4.100 MW, chiếm 82% tổng công suất nguồn điện toàn tỉnh, trong khi phụ tải lại thấp hơn khu vực phía Đông.
Ông Phạm Anh Tuấn, Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai cho hay, nhu cầu tiêu thụ điện trên địa bàn hiện chỉ bằng khoảng 1/3 tổng công suất phát điện, phần lớn sản lượng phải truyền tải đến các địa phương khác. Vì vậy, tỉnh cần đầu tư đồng bộ hệ thống lưới điện truyền tải để khai thác hiệu quả tiềm năng nguồn điện.
Theo quy hoạch được cấp có thẩm quyền phê duyệt, đến tháng 7/2026, Gia Lai được bổ sung 5.516 MW công suất nguồn điện. Như vậy, tổng công suất đặt dự kiến đến năm 2030 khoảng 10.578 MW, gấp khoảng 9 lần Pmax dự kiến, ở mức 1.173 MW.
EVNCPC khuyến nghị, để giải tỏa lượng công suất nguồn điện dự kiến đến năm 2030 tại Gia Lai khoảng 9.400 MW và khu vực miền Trung khoảng 50.200 MW, cần quy hoạch đấu nối nguồn điện hợp lý vào lưới phân phối và đầu tư đồng bộ lưới truyền tải.
Việc quy hoạch nguồn điện cũng cần tính toán khả năng vận hành lưới, năng lực giải tỏa công suất, tốc độ tăng trưởng phụ tải từng khu vực và định hướng phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản, tự tiêu.
Trong giai đoạn 2021-2025, Gia Lai đã hoàn thành 13 dự án đường dây 110 kV, với tổng quy mô tăng thêm 185,25 km đường dây và 402 MVA công suất trạm biến áp, tổng mức đầu tư 1.410,36 tỷ đồng.
Giai đoạn 2026-2030, Tổng công ty Truyền tải điện quốc gia (EVNNPT) triển khai 13 dự án lưới điện truyền tải. Tuy nhiên, mới có 2 dự án đang thi công, gồm đường dây 220 kV Pleiku 2 - Krông Buk mạch 2 và đường dây 220 kV Phù Mỹ - rẽ Phước An - Quảng Ngãi mạch 2. Các dự án còn lại mới ở bước chuẩn bị đầu tư.
| |
Khi đấu nối gây quá tải
Hiện trên địa bàn tỉnh Gia Lai có 70 nhà máy điện với nhiều loại hình như thủy điện, điện gió, điện mặt trời, nhiệt điện, tổng công suất khoảng 1.860 MW đang vận hành và đấu nối vào lưới điện phân phối.
Theo Quy hoạch Điện VIII điều chỉnh và Quy hoạch tỉnh Gia Lai điều chỉnh, địa phương còn có 54 nhà máy điện với tổng công suất khoảng 1.228 MW được đấu nối vào lưới phân phối từ 110 kV trở xuống. Trong đó, 52 nhà máy với tổng công suất 1.112 MW dự kiến vận hành trong giai đoạn 2026-2030.
Như vậy, đến năm 2030, Gia Lai có 122 nhà máy điện, tổng công suất 2.972 MW đấu nối vào lưới phân phối, gấp 2,5 lần Pmax dự kiến. Trong khi đó, công suất cần giải tỏa trên lưới phân phối khoảng 1.800 MW, còn khả năng truyền tải tối đa của một mạch đường dây 110 kV chỉ khoảng 90-160 MW.
EVNCPC đánh giá, trong số 52 nhà máy nói trên, chỉ 38 nhà máy với tổng công suất 695 MW đáp ứng khả năng giải tỏa trên lưới phân phối trong điều kiện vận hành bình thường. Tuy nhiên, khả năng giải tỏa của nhóm này vẫn phụ thuộc vào tình trạng mang tải của lưới truyền tải. Trong một số chế độ vận hành đặc biệt, các nhà máy vẫn có thể phải điều chỉnh công suất phát theo quy định.
Đáng lo ngại hơn, 14 nhà máy còn lại với tổng công suất 418 MW khi đấu nối, đưa vào vận hành sẽ gây quá tải lưới phân phối. Đây chủ yếu là các nhà máy công suất lớn, đấu nối vào những tuyến lưới đang mang tải cao, đường dây độc đạo và chưa có liên kết với các trạm nguồn 220 kV.
EVNCPC cảnh báo, việc thỏa thuận đấu nối các nhà máy này theo quy hoạch có thể không bảo đảm vận hành ổn định, tin cậy của lưới phân phối. Khi đó, không chỉ các dự án mới, mà cả những nhà máy đang vận hành cũng có nguy cơ phải hạn chế công suất, làm giảm hiệu quả đầu tư và có thể phát sinh tranh chấp giữa các chủ đầu tư.
Một ví dụ là Nhà máy điện mặt trời Trang Đức, công suất 39,2 MW. Theo quy hoạch, dự án được đấu nối chuyển tiếp trên đường dây 110 kV Krông Pa - Thủy điện Đăk Srông 3B và sẽ chuyển đấu nối về Trạm biến áp 220 kV Krông Pa khi trạm này được đầu tư. Nhưng khu vực hiện chỉ có đường dây 110 kV độc đạo Ayunpa - Nhà máy Thủy điện Đăk Srông 3B - Krông Pa, trong khi đã có 8 nhà máy điện mặt trời đấu nối với tổng công suất 187 MW.
Theo quy hoạch, tuyến đường dây này còn phải tiếp nhận thêm 5 nhà máy điện mặt trời với tổng công suất 122 MW trong giai đoạn 2026-2030. Khi đó, tổng công suất nguồn điện trên trục sẽ vượt 300 MW, làm gia tăng nguy cơ quá tải đường dây 110 kV và gây áp lực lên tuyến Ayunpa - Ea H’leo - Krông Buk 220, vốn cũng đang vận hành đầy tải nếu Trạm biến áp 220 kV Krông Pa chưa được đưa vào vận hành.
Ngoài Trang Đức, 4 dự án điện mặt trời khác gồm Chư Ngọc - Giai đoạn 2, Ia Rsươm - Bitexco - TôNa, Ayun Pa và Krông Pa 2 cũng được EVNCPC lưu ý về nguy cơ quá tải.
Theo EVNCPC, nếu chưa có Trạm biến áp 220 kV Krông Pa, mà tiếp tục đưa thêm nhà máy điện vào vận hành, công suất phát của 8 nhà máy đang hoạt động có thể bị ảnh hưởng. Việc truyền tải công suất qua một số đoạn đường dây còn phải có sự thống nhất của chủ đầu tư đang sở hữu tài sản, làm tăng nguy cơ phát sinh tranh chấp, khiếu nại.
Đây là lý do UBND tỉnh Gia Lai kiến nghị Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) và EVNNPT đẩy nhanh tiến độ Trạm biến áp 220 kV Krông Pa và đường dây 220 kV Krông Pa - Chư Sê, nhằm giải tỏa tuyến lưới 110 kV đang đầy tải và hạn chế nguy cơ quá tải cục bộ.
EVNCPC đề xuất xây dựng Trạm biến áp 220 kV bằng nguồn xã hội hóa để gom công suất các nhà máy hoặc bảo đảm tiến độ đưa các nhà máy điện vào vận hành đồng bộ với trạm biến áp này.
Ngoài nhóm dự án trên, EVNCPC còn xác định 9 dự án trong quy hoạch có nguy cơ gây quá tải đường dây 110 kV, trong đó có các dự án điện gió Vĩnh Thuận, Vân Canh Bình Định, Chư Pưh, Chư Pơng và các dự án điện mặt trời hồ Núi Một, Hoài Thanh, Phú Thiện, Kanak.
Một vấn đề đáng chú ý khác, EVNCPC cho biết, trong quá trình xem xét giải tỏa công suất để cấp chủ trương đầu tư, các sở, ngành của tỉnh Gia Lai chưa lấy ý kiến về khả năng giải tỏa công suất trước khi cấp chủ trương đầu tư dự án.
Cần đồng bộ nguồn và lưới
Tại buổi làm việc với EVN mới đây, ông Phạm Anh Tuấn kiến nghị ưu tiên nguồn lực đầu tư hệ thống lưới điện truyền tải 220-500 kV, hình thành trục hạ tầng năng lượng đồng bộ, đáp ứng yêu cầu giải tỏa công suất cho các dự án đang và sẽ triển khai.
Từ thực tiễn triển khai dự án, Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai đề xuất nghiên cứu cơ chế cho phép nhà đầu tư tham gia xây dựng các công trình truyền tải như trạm biến áp, đường dây đấu nối, sau đó bàn giao cho ngành điện quản lý, vận hành. Theo ông Tuấn, nếu có cơ chế phù hợp, nguồn lực xã hội có thể được huy động để đẩy nhanh đầu tư hạ tầng truyền tải, hạn chế tình trạng quá tải và chậm giải tỏa công suất.
Trước những vướng mắc về hạ tầng truyền tải, ông Ngô Sơn Hải, Phó tổng giám đốc EVN thông tin, EVN đang chỉ đạo các đơn vị đẩy nhanh tiến độ các dự án lưới điện truyền tải, đáp ứng yêu cầu giải tỏa công suất và bảo đảm cung ứng điện an toàn, ổn định.
Đối với các công trình truyền tải quy mô lớn, EVN yêu cầu tăng cường quản lý đầu tư, kiểm soát tiến độ, chất lượng công trình và hiệu quả sử dụng vốn.
Liên quan đề xuất xã hội hóa đầu tư hạ tầng truyền tải, ông Hải cho biết, EVN đang nghiên cứu các cơ chế phù hợp theo quy định pháp luật. Với trường hợp chủ đầu tư tự đầu tư đường dây, trạm biến áp đấu nối, EVN sẽ xem xét hạch toán các chi phí hợp lý vào tổng mức đầu tư của dự án theo quy định hiện hành, bảo đảm hài hòa lợi ích giữa các bên.