Theo PGS-TS. Đặng Văn Thanh, nguyên Phó chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Ngân sách của Quốc hội, cải cách không thể chỉ dừng ở việc bỏ bớt các điều kiện kinh doanh, quan trọng hơn là phải bảo đảm chất lượng thông tin tài chính, tránh tạo ra khoảng trống pháp lý.
Thưa ông, vì sao việc sửa đổi Luật Kế toán năm 2015 vào thời điểm này là cần thiết?
Mô hình tăng trưởng và không gian phát triển kinh tế của đất nước đang có những thay đổi. Nhiều cơ chế, chính sách mới được ban hành, khu vực kinh tế tư nhân tiếp tục phát triển, thị trường dịch vụ kế toán, kiểm toán từng bước hình thành và mở rộng. Đối tượng cần được phục vụ bởi hoạt động kế toán, kiểm toán cũng ngày càng đa dạng.
Hội nhập kinh tế quốc tế đặt ra yêu cầu cao hơn về tính minh bạch, khả năng so sánh và mức độ tin cậy của thông tin tài chính. Việt Nam phải tiếp tục tiếp cận các nguyên tắc, thông lệ và chuẩn mực quốc tế về kế toán, kiểm toán, đặc biệt là việc lập, trình bày và công bố báo cáo tài chính.
Một thay đổi rất lớn khác đến từ cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư. Trí tuệ nhân tạo, điện toán đám mây, dữ liệu lớn và các công nghệ số đang làm thay đổi căn bản cách thu thập, xử lý, lưu trữ và cung cấp thông tin kinh tế - tài chính. Nhiều loại tài sản vô hình, nguồn lực và nguồn vốn mới cũng xuất hiện, đòi hỏi tư duy quản lý và phương pháp kế toán phải thích ứng.
Vì vậy, sửa đổi Luật Kế toán là cần thiết. Vấn đề là phải xác định đúng phạm vi và mục tiêu của lần sửa đổi này, đồng thời có tầm nhìn cho giai đoạn phát triển tiếp theo.
| |
Luật Kế toán năm 2015 đã phát huy tác dụng tích cực trong nền kinh tế thị trường, mở cửa và hội nhập của Việt Nam. Ảnh: S.T |
Việc sửa đổi, bổ sung Luật Kế toán lần này chủ yếu tập trung vào thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh dịch vụ kế toán, kiểm toán. Theo ông, phạm vi sửa đổi như vậy đã đáp ứng yêu cầu thực tiễn chưa?
Nếu mục tiêu trước mắt là tháo gỡ những điểm nghẽn về cơ chế, giảm bớt thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh, mở rộng đối tượng cung cấp dịch vụ kế toán, kiểm toán, thì phạm vi sửa đổi như Dự thảo đang được các đại biểu Quốc hội thảo luận, cho ý kiến là phù hợp. Tuy nhiên, nếu mục tiêu còn bao gồm việc bảo đảm tính ổn định lâu dài, sự đồng bộ và thống nhất của hệ thống pháp luật, thì phạm vi này chưa đáp ứng đầy đủ.
Luật Kế toán còn nhiều nội dung cần được nghiên cứu, điều chỉnh để phù hợp hơn với thực tế các quan hệ kinh tế đang diễn ra. Chẳng hạn, những quy định về chứng từ kế toán, việc lập, ký, luân chuyển và lưu trữ chứng từ; tổ chức sổ sách, ghi sổ kế toán; lập, trình bày và công bố báo cáo tài chính; quy trình, phương pháp kế toán, kiểm toán đều cần được xem xét trong bối cảnh công nghệ và phương thức kinh doanh thay đổi nhanh chóng. Đó không phải những vấn đề có thể giải quyết đầy đủ chỉ bằng việc sửa một số điều về điều kiện kinh doanh dịch vụ kế toán.
Dẫu vậy, tôi cho rằng, có thể chấp nhận phạm vi sửa đổi lần này để xử lý những vấn đề cấp thiết trước mắt, với điều kiện phải tiếp tục chuẩn bị cho việc sửa đổi toàn diện hơn. Làm luật cần nhìn thấy xu hướng phát triển của ngành, lĩnh vực, chứ không chỉ phản ánh những gì đang diễn ra ở thời điểm hiện tại.
Việc sửa đổi Luật Kế toán lần này tập trung vào việc giảm điều kiện kinh doanh dịch vụ kế toán. Theo ông, làm thế nào để vừa tạo thuận lợi cho thị trường, vừa bảo đảm chất lượng dịch vụ?
Trước hết, cần nhận thức đúng bản chất của kế toán và dịch vụ kế toán. Kế toán không đơn thuần là việc ghi chép các khoản thu, chi, hay tổng hợp hóa đơn, chứng từ, mà còn tổ chức, xử lý và cung cấp thông tin kinh tế - tài chính để phục vụ quản lý, điều hành, đầu tư và những quyết định có liên quan đến lợi ích của nhiều tổ chức, cá nhân.
Trong khi đó, người cung cấp dịch vụ kế toán thực hiện công việc cho một tổ chức, cá nhân khác trên cơ sở thỏa thuận và hợp đồng. Đây vừa là hoạt động chuyên môn, vừa là hoạt động kinh doanh dịch vụ. Do đó, người cung cấp dịch vụ kế toán phải đáp ứng các yêu cầu về chuyên môn, đạo đức nghề nghiệp và trách nhiệm đối với công việc thực hiện. Họ không chỉ chịu trách nhiệm với khách hàng theo hợp đồng, mà còn có trách nhiệm đối với chất lượng thông tin tài chính được tạo lập và cung cấp.
Tôi ủng hộ chủ trương cắt giảm thủ tục hành chính, loại bỏ những điều kiện kinh doanh không cần thiết. Nhưng phải phân biệt điều kiện kinh doanh với tiêu chuẩn năng lực nghề nghiệp. Có những thủ tục có thể đơn giản hóa, có những yêu cầu hành chính có thể bãi bỏ; song điều đó không có nghĩa là chúng ta được hạ thấp yêu cầu chuyên môn đối với người hành nghề.
Nhưng loại bỏ điều kiện kinh doanh liệu có dẫn đến tình trạng báo cáo kế toán giảm chất lượng, thiếu độ tin cậy không, thưa ông?
Thông tin kế toán phải trung thực, khách quan, đầy đủ và kịp thời. Đó là những yêu cầu cốt lõi, không thể thay đổi chỉ vì phương thức cung cấp dịch vụ thay đổi. Thông tin kế toán là căn cứ để nhà đầu tư quyết định có bỏ vốn hay không, để doanh nghiệp đánh giá hiệu quả kinh doanh, để các bên liên quan xác định quyền và nghĩa vụ của mình. Nếu thông tin không đáng tin cậy, thiệt hại không chỉ thuộc về một khách hàng sử dụng dịch vụ, mà có thể ảnh hưởng đến nhiều chủ thể khác.
Vì vậy, nguyên tắc cần quán triệt là giảm điều kiện kinh doanh không đồng nghĩa với giảm trách nhiệm nghề nghiệp. Ngược lại, khi mở rộng cơ hội tham gia thị trường, pháp luật càng phải quy định rõ ai chịu trách nhiệm, chịu trách nhiệm về vấn đề gì và cơ chế nào được sử dụng để kiểm tra, xử lý khi có sai sót.
Nếu điều kiện kinh doanh được cắt giảm, theo ông, cơ chế quản lý người cung cấp dịch vụ kế toán cần thay đổi theo hướng nào để tránh phát sinh rủi ro?
Tôi cho rằng, cần chuyển trọng tâm từ việc chỉ chú ý đến điều kiện gia nhập thị trường sang việc bảo đảm năng lực chuyên môn, trách nhiệm nghề nghiệp và chất lượng dịch vụ trong suốt quá trình hành nghề.
Dự thảo đã đề cập một số yêu cầu đối với cá nhân kinh doanh dịch vụ kế toán, như chứng chỉ năng lực đối với người ký báo cáo tài chính, cập nhật kiến thức, khai báo và công khai thông tin, kiểm tra trực tiếp hoạt động cung cấp dịch vụ và đình chỉ khi có vi phạm. Đây là những nội dung cần được thiết kế đồng bộ để hình thành một cơ chế quản lý có hiệu quả.
Tuy nhiên, trách nhiệm nghề nghiệp cần được quy định cụ thể hơn. Chẳng hạn, phải xác định rõ người trực tiếp thực hiện dịch vụ và người chịu trách nhiệm chuyên môn; trách nhiệm lập, quản lý và lưu giữ hồ sơ dịch vụ; bảo mật, bảo vệ và bàn giao dữ liệu; trách nhiệm giải trình, thông báo và phối hợp khắc phục sai sót.
Cùng với đó, cần quy định đầy đủ về trách nhiệm bồi thường khi gây thiệt hại, trách nhiệm bảo vệ quyền lợi của khách hàng và bên thứ ba, cũng như cơ chế hậu kiểm.
Mục tiêu cuối cùng là tạo môi trường kinh doanh thuận lợi, đồng thời bảo đảm dịch vụ kế toán được cung cấp bởi những người có năng lực và chịu trách nhiệm về chất lượng công việc của mình.
Dịch vụ kế toán xuyên biên giới phát triển rất mạnh mẽ, ông lưu ý điều gì để pháp luật vừa tạo thuận lợi cho doanh nghiệp, vừa đáp ứng yêu cầu hội nhập?
Hội nhập quốc tế là xu hướng không thể đảo ngược. Khi doanh nghiệp Việt Nam đầu tư, kinh doanh ở nước ngoài và doanh nghiệp nước ngoài hoạt động tại Việt Nam, nhu cầu sử dụng dịch vụ kế toán xuyên biên giới sẽ ngày càng rõ hơn. Vì vậy, quy định pháp luật cần được thiết kế theo hướng tạo thuận lợi cho hoạt động cung cấp dịch vụ, nhưng phải bảo đảm tính thống nhất với các quy định liên quan về đầu tư, kinh doanh, thương mại và dịch vụ.
Đối với dịch vụ kế toán qua biên giới, Dự thảo đề cập hoạt động cung cấp dịch vụ từ nước ngoài vào Việt Nam và giao Chính phủ quy định chi tiết. Theo tôi, cần nghiên cứu bổ sung cả trường hợp cung cấp dịch vụ kế toán từ Việt Nam ra nước ngoài để phục vụ chính những doanh nghiệp Việt Nam đầu tư hoặc hoạt động ở nước ngoài.
Theo tôi, mục tiêu là xây dựng một khung khổ pháp lý đủ mở để thị trường phát triển, đủ rõ để doanh nghiệp và người hành nghề có thể tuân thủ, và đủ chặt chẽ để bảo đảm độ tin cậy của thông tin tài chính.