Khi xung đột Iran bùng nổ vào ngày 28/2/2026, thị trường tài chính toàn cầu lập tức rơi vào trạng thái hỗn loạn. Các hành động quân sự leo thang kèm theo mối đe dọa phong tỏa Eo biển Hormuz - tuyến đường thủy mà theo ước tính của các tổ chức năng lượng quốc tế, khoảng 20% lượng dầu mỏ thế giới phải đi qua - đã thổi bùng lo ngại về khủng hoảng năng lượng toàn diện.
Giá dầu tăng vọt, chỉ số chứng khoán trên toàn thế giới lao dốc và các nhà đầu tư bắt đầu cuộc chạy đua tìm kiếm nơi trú ẩn an toàn cho tài sản của mình. Nhưng điều gây bất ngờ là: không phải tất cả "bến đỗ" đều phản ứng như kỳ vọng.
Trước cuộc khủng hoảng, vàng đã có một hành trình ấn tượng. Ba năm mua vào liên tục từ các ngân hàng trung ương toàn cầu đã đẩy kim loại quý này lên mức cao lịch sử gần 5.600 USD/ounce vào tháng 1/2026. Tuy nhiên, khi xung đột Iran nổ ra, kịch bản diễn ra theo một chiều hướng không mấy bằng phẳng. Vàng ban đầu tăng đúng theo phản xạ truyền thống của thị trường trong khủng hoảng, nhưng sau đó lại giảm mạnh xuống vùng 4.497 USD/ounce khi đồng đô la Mỹ tăng giá và lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ leo thang. Có thời điểm, vàng giảm hơn 1% ngay cả khi căng thẳng địa chính trị chưa hề hạ nhiệt.
Điều này không hoàn toàn khó hiểu nếu nhìn vào bản chất của thị trường trong khủng hoảng cấp tính. Khi nỗi sợ hãi lên đến đỉnh điểm, các nhà đầu tư thường không ưu tiên tìm kiếm tài sản an toàn - họ ưu tiên tiền mặt. Nhu cầu thanh khoản tức thì, nhu cầu đáp ứng các lệnh gọi ký quỹ và việc tái cơ cấu danh mục đã tạm thời lấn át sức hút của vàng như một kho lưu trữ giá trị. Đây là một thực tế thị trường đã từng quan sát được trong nhiều cuộc khủng hoảng trước đây, chứ không phải điều gì mới mẻ với xung đột Iran lần này.
Bitcoin: Phao cứu sinh thời hiện đại hay tài sản rủi ro?
Trong khi vàng đang chật vật tìm lại chỗ đứng, Bitcoin lại đi theo một quỹ đạo khác. Ngay khi xung đột nổ ra, Bitcoin cũng không tránh khỏi đợt bán tháo chung của thị trường và chạm đáy ở mức 63.106 USD vào ngày 28/2. Tuy nhiên, theo dữ liệu được Cointelegraph ghi nhận, chỉ một tuần sau, đến ngày 5/3, giá Bitcoin đã bật lên 73.156 USD, rồi ổn định ở mức 71.226 USD vào ngày 10/3.
Theo nhận định của ông Stephen Coltman từ 21Shares, sự phục hồi này phản ánh một đặc tính riêng biệt của Bitcoin so với vàng. Trong khi vàng chủ yếu được các ngân hàng trung ương và tổ chức nhà nước tích lũy như một tài sản chiến lược địa chính trị, Bitcoin lại có vai trò thực tiễn hơn đối với người dân thường.
Ông Coltman dẫn một ví dụ cụ thể. Ngay sau khi xung đột bắt đầu, cả hai sàn giao dịch lớn ở Dubai và Abu Dhabi đều bị đóng cửa do các cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái. Trong bối cảnh đó, khả năng giao dịch Bitcoin liên tục 24/7 mà không phụ thuộc vào bất kỳ cơ sở hạ tầng vật lý nào trở thành một lợi thế thực sự, không phải lý thuyết.
Tuy nhiên, cần nhìn nhận trung thực rằng hành vi của Bitcoin trong cuộc khủng hoảng này vẫn chưa hoàn toàn tương đồng với một tài sản trú ẩn cổ điển. Giá Bitcoin vẫn phụ thuộc nhiều vào tâm lý thị trường chung và điều kiện thanh khoản tổng thể, hơn là phản ứng độc lập với yếu tố địa chính trị. Cũng có thể lập luận rằng đợt phục hồi nhanh của Bitcoin phản ánh sự tăng tốc của dòng tiền đầu cơ quay trở lại sau khi nỗi hoảng loạn ban đầu qua đi.
Hai tài sản, hai tầng người dùng khác nhau
Điều thú vị nhất từ cuộc khủng hoảng lần này, theo phân tích của ông Coltman, là nó phơi bày rõ ràng hơn bao giờ hết sự khác biệt về cơ cấu người nắm giữ giữa hai loại tài sản. Vàng được các ngân hàng trung ương trên thế giới mua vào liên tục - theo số liệu từ Hội đồng Vàng Thế giới (World Gold Council), các ngân hàng trung ương toàn cầu hiện nắm giữ khoảng 36.000 tấn vàng trong dự trữ. Riêng Mỹ nắm giữ khoảng 8.133 tấn, chiếm xấp xỉ 78% dự trữ ngoại hối chính thức của nước này. Đây là những con số cho thấy vàng vẫn là trụ cột của hệ thống tiền tệ toàn cầu, bất chấp mọi biến động ngắn hạn.
Bitcoin, ngược lại, vẫn chủ yếu là tài sản của cá nhân. Chính sự khác biệt về cơ cấu người dùng này lý giải tại sao hai loại tài sản lại có tương quan nghịch chiều trong một số giai đoạn, và tại sao ông Coltman cho rằng nhà đầu tư nên cân nhắc nắm giữ cả hai thay vì chọn một.
Trong giới phân tích tài chính, cuộc tranh luận về tương lai của hai loại tài sản này vẫn chưa có hồi kết. Nhà kinh tế học vĩ mô Lyn Alden - người được biết đến với các phân tích về vòng đời tiền tệ - cho rằng Bitcoin có khả năng vượt trội hơn vàng trong ba năm tới, với lý luận rằng sau mỗi chu kỳ vàng tăng mạnh, lợi nhuận biên thường giảm đi và dòng tiền tìm đến Bitcoin.
Ở phía đối lập, cựu quản lý quỹ phòng hộ Ray Dalio - người sáng lập Bridgewater Associates, một trong những quỹ đầu cơ lớn nhất thế giới - có quan điểm thận trọng hơn đáng kể. Ông cho rằng Bitcoin vẫn chưa thể thay thế vàng vì nó vẫn giao dịch như một tài sản ưa rủi ro, có tương quan cao với cổ phiếu công nghệ và chưa được các ngân hàng trung ương công nhận như một tài sản dự trữ.
