PGS-TS. Ngô Trí Long, Hiệp hội Tư vấn tài chính Việt Nam
Chỉ số Giá tiêu dùng (CPI) bình quân 10 tháng năm 2026 tăng 4,57%, cao hơn mục tiêu của cả năm (khoảng 4,5%), trong khi Việt Nam vẫn phấn đấu tăng trưởng kinh tế 2 con số. Theo ông, đâu là thách thức lớn nhất trong điều hành kinh tế vĩ mô hiện nay?
Tôi cho rằng, thách thức lớn nhất hiện nay là giải quyết hài hòa hai yêu cầu: thúc đẩy tăng trưởng cao và giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô. Đây không chỉ là bài toán về tốc độ tăng trưởng, mà sâu xa hơn là chất lượng và tính bền vững của tăng trưởng. Số liệu của Cục Thống kê (Bộ Tài chính) cho thấy, GDP 9 tháng năm 2026 tăng 9,01%, riêng quý III tăng 9,95%, phản ánh những chuyển biến tích cực của nền kinh tế. Tuy nhiên, CPI tháng 10 tăng 5,09% so với cùng kỳ; bình quân 10 tháng tăng 4,57%, lạm phát cơ bản tăng 4,24%. Những con số này cho thấy sức ép giá cả đã trở nên rõ rệt, đòi hỏi công tác điều hành phải hết sức thận trọng.
Đáng chú ý, áp lực lạm phát không chỉ đến từ giá xăng dầu, năng lượng, mà còn liên quan đến chi phí nguyên vật liệu, vận tải, tỷ giá và giá các dịch vụ thiết yếu. Khi những yếu tố đầu vào đồng loạt tăng, chi phí sản xuất bị đẩy lên, cuối cùng chuyển thành gánh nặng đối với người tiêu dùng.
Cần lưu ý, CPI bình quân 10 tháng vượt mức 4,5% không đồng nghĩa với việc lạm phát cả năm sẽ vượt mục tiêu, nhưng cho thấy dư địa điều hành đang thu hẹp. Vấn đề đặt ra là không thể thúc đẩy tăng trưởng bằng mọi giá. Nếu tăng trưởng chủ yếu dựa vào mở rộng tín dụng, đầu tư và tổng cầu, trong khi năng lực cung ứng không theo kịp, lạm phát có thể gia tăng, làm giảm sức mua và triệt tiêu một phần thành quả phát triển. Ngược lại, nếu kiểm soát lạm phát bằng những biện pháp thắt chặt quá mức, nền kinh tế sẽ mất động lực tăng trưởng. Vì vậy, giải pháp căn cơ là chuyển mạnh sang tăng trưởng dựa trên năng suất, nâng cao năng lực cung ứng, giảm chi phí sản xuất, cải thiện môi trường đầu tư và phân bổ nguồn lực hiệu quả. Tôi cho rằng, tăng trưởng cao chỉ thực sự có ý nghĩa khi đi cùng ổn định giá cả, nâng cao thu nhập thực tế và cải thiện đời sống người dân.
![]() |
Những quyết sách chủ động, linh hoạt của Chính phủ đã giúp ổn định kinh tế vĩ mô nhằm đạt mục tiêu tăng trưởng đề ra |
Chính phủ quyết định đưa thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng về 0% đến hết tháng 3/2027, chấp nhận giảm nguồn thu ngân sách. Ông đánh giá thế nào về ý nghĩa và hiệu quả kinh tế của quyết sách này?
Đây là quyết sách kịp thời, cần thiết và thể hiện sự chủ động trong sử dụng chính sách tài khóa để hỗ trợ nền kinh tế trước sức ép lạm phát. Mặc dù chính sách này dự kiến làm giảm thu ngân sách gần 7.000 tỷ đồng trong thời gian áp dụng (từ ngày 1/11/2026 đến hết ngày 31/3/2027), nhưng xét trên bình diện kinh tế vĩ mô, đây là sự lựa chọn có cơ sở, bởi ngân sách nhà nước không chỉ có chức năng huy động nguồn lực, mà còn là công cụ điều tiết, hỗ trợ sản xuất và ổn định kinh tế.
Xăng dầu là đầu vào quan trọng của hầu hết các ngành kinh tế. Giá nhiên liệu tăng sẽ kéo theo chi phí vận tải, logistics, sản xuất và phân phối tăng. Ngược lại, giảm thuế xăng có thể làm giảm chi phí đầu vào, qua đó hạn chế áp lực tăng giá hàng hóa, dịch vụ. Điểm đáng ghi nhận là Nhà nước chủ động chia sẻ một phần nguồn lực ngân sách để giảm khó khăn cho doanh nghiệp và người dân.
Giá xăng đã giảm mạnh qua các đợt điều chỉnh đầu tháng 11, nhưng giá nhiều hàng hóa, dịch vụ chưa giảm tương ứng. Theo ông, vì sao có tình trạng này và người dân có thể kỳ vọng mức giảm giá đến đâu?
Đây là vấn đề rất thực tế, đồng thời là phép thử quan trọng đối với hiệu quả chính sách giảm thuế. Theo số liệu điều hành của Bộ Công thương, qua 3 lần điều chỉnh từ ngày 1 đến ngày 15/11/2026, giá xăng E5RON92 giảm 19,7%; xăng E10RON95-III giảm 17,8%. Đó là mức giảm đáng kể, tạo điều kiện giảm chi phí cho doanh nghiệp và người dân. Nhưng cần hiểu rằng, giá nhiên liệu giảm không có nghĩa giá hàng hóa, dịch vụ cũng phải giảm tương ứng.
Giả sử một doanh nghiệp vận tải có chi phí nhiên liệu chiếm 30% tổng chi phí. Khi nhiên liệu giảm 18%, tổng chi phí chỉ giảm khoảng 5,4%, nếu các yếu tố khác không thay đổi. Đây là phép tính minh họa, còn mức giảm thực tế phụ thuộc vào đặc điểm từng doanh nghiệp. Tuy nhiên, điều đáng quan tâm là giá đầu vào tăng thì giá bán thường tăng nhanh, nhưng khi đầu vào giảm, giá bán lại điều chỉnh chậm. Nếu tình trạng này kéo dài mà không có lý do hợp lý, lợi ích từ chính sách giảm thuế có nguy cơ bị giữ lại ở các khâu trung gian. Do đó, cần đánh giá tác động của chính sách không chỉ ở giá xăng tại cửa hàng bán lẻ, mà còn ở giá cước vận tải, chi phí logistics và giá hàng hóa đến tay người tiêu dùng.
Việc giá hàng hóa tăng nhanh nhưng giảm chậm khi chi phí đầu vào đi xuống đặt ra vấn đề gì đối với công tác quản lý giá và cạnh tranh thị trường, thưa ông?
Theo tôi, đây không đơn thuần là vấn đề điều chỉnh giá, mà còn phản ánh chất lượng cạnh tranh và tính minh bạch của thị trường.
Cần phân biệt hai hiện tượng: doanh nghiệp chưa giảm giá do độ trễ chi phí hợp lý và doanh nghiệp lợi dụng điều kiện thị trường để duy trì giá cao bất hợp lý. Đối với những ngành chịu ảnh hưởng lớn từ xăng dầu, điện như vận tải, logistics, phân phối hàng hóa, cơ quan quản lý cần thường xuyên theo dõi diễn biến chi phí đầu vào và giá bán đầu ra; tăng cường kiểm tra khi xuất hiện dấu hiệu bất thường. Đặc biệt, với thị trường có mức độ tập trung cao, phải chú trọng phòng ngừa hành vi thỏa thuận hạn chế cạnh tranh hoặc lạm dụng vị trí thống lĩnh.
Song song với đó là nâng cao tính công khai, minh bạch thông tin giá cả, để người tiêu dùng có cơ sở lựa chọn và doanh nghiệp phải cạnh tranh thực chất. Theo tôi, Nhà nước không nên làm thay thị trường trong việc quyết định giá, nhưng phải bảo đảm thị trường vận hành minh bạch, cạnh tranh lành mạnh và không để doanh nghiệp trục lợi từ sự thiếu minh bạch. Nếu ngân sách đã chấp nhận giảm thuế mà người tiêu dùng không được hưởng lợi tương xứng, mục tiêu hỗ trợ sức mua và kiềm chế lạm phát sẽ bị hạn chế.
Ông nhìn nhận thế nào về tác động của quyết sách này đối với doanh nghiệp, người dân và sự phát triển bền vững của ngành điện?
Tôi cho rằng, đây là quyết định có ý nghĩa tích cực, đặc biệt trong bối cảnh nền kinh tế cần giảm chi phí sản xuất và kiểm soát áp lực giá cả. Điện là đầu vào thiết yếu của sản xuất công nghiệp, thương mại, dịch vụ và đời sống dân cư. Vì vậy, việc giảm giá điện có tác động trực tiếp đến chi phí sinh hoạt, đồng thời hỗ trợ giảm giá thành sản phẩm.
Tuy nhiên, cần phân biệt giá bán lẻ điện bình quân với giá điện thực tế của từng nhóm khách hàng. Giảm bình quân 2% không đồng nghĩa với việc mọi hóa đơn tiền điện đều giảm đúng 2%, bởi còn phụ thuộc vào biểu giá và sản lượng sử dụng. Ở góc độ dài hạn, điều quan trọng hơn là phải bảo đảm tính bền vững của chính sách giá điện. Giá điện hợp lý không có nghĩa là duy trì giá thấp bằng mọi giá. Ngành điện cần nguồn lực để đầu tư hệ thống truyền tải, phát triển nguồn điện, bảo đảm cung ứng an toàn và đáp ứng nhu cầu tăng trưởng. Vì vậy, điều chỉnh giá điện phải dựa trên chi phí hợp lý, minh bạch, gắn với tiết kiệm chi phí, nâng cao hiệu quả quản trị và bảo đảm năng lực đầu tư.
Nhìn tổng thể, việc đồng thời giảm thuế xăng và giảm giá điện sẽ tác động như thế nào đến mục tiêu kiểm soát lạm phát và tăng trưởng kinh tế? Theo ông, đâu là điều kiện quyết định để chính sách phát huy hiệu quả thực chất?
Việc sử dụng đồng thời 2 công cụ giảm thuế và điều chỉnh giá năng lượng cho thấy sự phối hợp chính sách chủ động, linh hoạt, tập trung trực tiếp vào giảm chi phí đầu vào của nền kinh tế. Tuy nhiên, theo tôi, hiệu quả lâu dài phụ thuộc vào ba điều kiện.
Thứ nhất, chính sách phải được phối hợp đồng bộ. Giảm thuế, giảm giá năng lượng cần đi cùng điều hành tiền tệ thận trọng, ổn định tỷ giá, bảo đảm nguồn cung và nâng cao hiệu quả đầu tư công. Không thể để một chính sách giảm áp lực giá trong khi những chính sách khác lại tạo thêm sức ép lạm phát.
Thứ hai, lợi ích chính sách phải được truyền dẫn đến người tiêu dùng. Cần bảo đảm môi trường cạnh tranh minh bạch, giám sát những thị trường có dấu hiệu cạnh tranh hạn chế và theo dõi chặt chẽ biến động giá đầu vào, đầu ra.
Thứ ba, phải chuyển từ hỗ trợ ngắn hạn sang nâng cao năng lực cạnh tranh dài hạn. Giảm thuế và giảm giá năng lượng chỉ tạo dư địa trước mắt. Về căn bản, doanh nghiệp phải nâng cao năng suất lao động, đổi mới công nghệ, tiết kiệm năng lượng và giảm chi phí logistics.
Tôi muốn nhấn mạnh rằng, giảm thuế là sự chia sẻ nguồn lực của Nhà nước; giảm giá năng lượng là sự hỗ trợ cho sản xuất và đời sống. Nhưng thành công thực sự của chính sách phải được đo bằng chi phí sản xuất giảm bao nhiêu, sức mua được cải thiện thế nào và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp được nâng lên đến đâu. Một quyết sách đúng không chỉ giải quyết khó khăn trước mắt, mà còn phải tạo thêm động lực cho tăng trưởng bền vững. Đó chính là yêu cầu cốt lõi của điều hành kinh tế vĩ mô trong giai đoạn hiện nay.
