Sau sáp nhập, không gian phát triển của tỉnh Quảng Trị đã được mở rộng và hội tụ nhiều hơn các dư địa để phát triển kinh tế - xã hội (Ảnh: Ngọc Tân)
Tái cấu trúc không gian phát triển
Sau sáp nhập, Quảng Trị bước vào giai đoạn phát triển mới với quy mô không gian rộng hơn, hệ thống hạ tầng đa dạng và nhiều dư địa để hình thành các động lực tăng trưởng mới. Tỉnh đã phê duyệt Quy hoạch điều chỉnh và xác lập định hướng phát triển theo mô hình “3 hành lang kinh tế”, “7 cực tăng trưởng”, “2 vùng động lực” và “4 trụ cột”, tạo khung chiến lược cho quá trình phát triển dài hạn.
Trong đó, “3 hành lang kinh tế” được xem là trục kết nối toàn bộ không gian phát triển của tỉnh. Hành lang Bắc - Nam gắn với cao tốc Bắc - Nam phía Đông, Quốc lộ 1A, đường sắt quốc gia và tương lai là đường sắt tốc độ cao giữ vai trò động lực chính, kết nối hệ thống đô thị, khu công nghiệp, cảng biển, sân bay và các trung tâm dịch vụ.
Hành lang kinh tế Bắc - Nam phụ trợ phía Tây gắn với đường Hồ Chí Minh được định hướng phát triển kinh tế rừng, năng lượng tái tạo và không gian sinh thái. Trong khi đó, hành lang Đông - Tây xuyên Á với các trục kinh tế Đông Tây Cha Lo, trục kinh tế Đông Tây Lao Bảo, trục kinh tế La Lay - Mỹ Thủy phát huy lợi thế cửa ngõ ra biển của Lào, Đông Bắc Thái Lan và khu vực Tiểu vùng sông Mê Kông.
Song song với đó, Quy hoạch điều chỉnh xác lập “7 cực tăng trưởng” theo mô hình đa trung tâm, hình thành các trung tâm công nghiệp, năng lượng, logistics, đô thị, dịch vụ và du lịch phân bố tương đối cân bằng giữa phía Bắc và phía Nam, giữa vùng ven biển và miền núi của tỉnh.
Trong đó, cực Hòn La - Ba Đồn - Quảng Trạch là trung tâm công nghiệp, năng lượng và cảng biển phía Bắc; cực Đồng Hới - Hoàn Lão là trung tâm đô thị hành chính, du lịch, dịch vụ chất lượng cao, liên kết với Di sản thiên nhiên thế giới Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng; cực Đông Hà, Gio Linh, Cửa Việt, Nam Cửa Việt, Triệu Bình - Cam Lộ giữ vai trò hạt nhân phát triển thương mại - dịch vụ - công nghiệp - logistics và đầu mối giao thương trên Hành lang kinh tế Đông - Tây.
Cực Khu kinh tế Đông Nam - Quảng Trị, Hải Lăng, Diên Sanh, Mỹ Thủy, Vĩnh Định được xác định là trung tâm công nghiệp - dịch vụ - logistics ven biển, giữ vị trí chiến lược trong chuỗi cảng biển và khu kinh tế ven biển Bắc Trung bộ; đồng thời là điểm kết nối quan trọng giữa hành lang ven biển với Hành lang kinh tế Đông - Tây...
“2 vùng động lực” là đồng bằng - ven biển và miền núi - cửa khẩu được tổ chức theo hướng phát huy lợi thế riêng, nhưng có sự liên kết chặt chẽ nhằm tạo động lực tăng trưởng cho toàn tỉnh.
Trên nền tảng không gian mới, Quảng Trị lựa chọn “4 trụ cột phát triển” gồm năng lượng, logistics, du lịch và nông nghiệp xanh; đồng thời xác định khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là những đột phá chiến lược.
Trong đó, công nghiệp sẽ phát triển theo hướng xanh, hiện đại, với trọng tâm là năng lượng sạch, công nghiệp phụ trợ năng lượng và các ngành chế biến, chế tạo công nghệ cao. Hệ thống khu kinh tế ven biển như Khu kinh tế Đông Nam Quảng Trị và Khu kinh tế Hòn La được định hướng trở thành những hạt nhân tăng trưởng mới, gắn với phát triển cảng biển, logistics và công nghiệp xanh.
Trong lĩnh vực logistics, Quảng Trị đặt mục tiêu xây dựng mạng lưới kết nối đồng bộ giữa hệ thống cảng biển nước sâu, cảng hàng không, các cửa khẩu quốc tế Cha Lo, Lao Bảo, La Lay với cao tốc Bắc - Nam, quốc lộ và đường sắt. Việc kết nối các phương thức vận tải không chỉ phục vụ nhu cầu phát triển của địa phương, mà còn hướng tới vai trò trung tâm trung chuyển hàng hóa của khu vực Bắc Trung bộ và Hành lang kinh tế Đông - Tây.
Đối với du lịch, quy hoạch điều chỉnh định hướng hình thành hệ sinh thái du lịch đa dạng dựa trên sự kết nối giữa Di sản thiên nhiên thế giới Phong Nha - Kẻ Bàng, hệ thống di tích lịch sử cách mạng, các bãi biển đẹp, đảo Cồn Cỏ cùng các điểm du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng và tâm linh. Trong khi đó, nông nghiệp phát triển theo hướng xanh, công nghệ cao, hình thành các vùng sản xuất tập trung, gắn với chế biến sâu và kinh tế tuần hoàn.
 |
Định vị lại lợi thế, mở dư địa tăng trưởng mới
Theo Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Trị Lê Hồng Vinh, Quy hoạch điều chỉnh không chỉ nằm ở việc xác định các mục tiêu phát triển, mà còn ở cách tổ chức lại toàn bộ không gian kinh tế của tỉnh sau hợp nhất. “Thay vì phát triển theo từng khu vực riêng lẻ, các hành lang kinh tế, cực tăng trưởng, khu kinh tế, cảng biển, cửa khẩu và đô thị được định hướng liên kết thành một chỉnh thể thống nhất tạo điều kiện hình thành các chuỗi giá trị mới và nâng cao hiệu quả khai thác nguồn lực”, ông Lê Hồng Vinh nhấn mạnh.
Các chuyên gia đánh giá, đây là bước chuyển quan trọng trong tư duy phát triển của tỉnh Quảng Trị, tạo tiền đề để địa phương tận dụng tốt hơn lợi thế về vị trí địa kinh tế, hệ thống hạ tầng, tài nguyên tự nhiên và không gian phát triển rộng lớn sau hợp nhất. Giá trị lớn nhất của Quy hoạch điều chỉnh không nằm ở việc mở rộng địa giới hành chính hay cộng gộp các quy hoạch trước đây, mà ở việc tái định vị vai trò của Quảng Trị trong không gian phát triển của khu vực miền Trung và Hành lang kinh tế Đông - Tây.
Theo KTS. Phạm Xuân Thành, Tổng giám đốc Công ty TNHH Xây dựng Bình An, nếu Quảng Bình (cũ) và Quảng Trị (cũ) phát triển dựa trên những lợi thế riêng biệt, thì sau hợp nhất, tỉnh mới sở hữu hệ thống tài nguyên và hạ tầng có tính bổ trợ cao. Từ Di sản thiên nhiên thế giới Phong Nha - Kẻ Bàng, hệ thống bờ biển dài, các khu kinh tế ven biển, cảng nước sâu, sân bay, cửa khẩu quốc tế đến các tuyến giao thông chiến lược đều được đặt trong một chỉnh thể thống nhất.
Điều này tạo điều kiện hình thành các chuỗi giá trị mới, thay vì phát triển theo từng khu vực hoặc ngành riêng lẻ như trước. “Có sự thay đổi rõ nét trong tư duy phát triển. Thay vì khai thác lợi thế theo cách truyền thống, tỉnh hướng đến xây dựng các chuỗi liên kết giữa công nghiệp, logistics, đô thị, dịch vụ và du lịch, từ đó nâng cao giá trị gia tăng và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế”, ông Thành nói.
Sự chuyển dịch tư duy thể hiện ở việc phát triển công nghiệp theo hướng năng lượng sạch, công nghiệp chế biến và công nghệ cao; xây dựng hệ thống logistics dựa trên mạng lưới cảng biển, cửa khẩu và các tuyến giao thông xuyên Á; phát triển du lịch theo mô hình liên kết giữa biển, di sản, lịch sử và sinh thái; đồng thời thúc đẩy nông nghiệp xanh gắn với chế biến sâu và kinh tế tuần hoàn. Đây cũng là cơ sở để “4 trụ cột phát triển” gồm năng lượng, logistics, du lịch và nông nghiệp xanh không vận hành độc lập, mà hỗ trợ lẫn nhau trong một hệ sinh thái kinh tế thống nhất.
Ở góc độ nhà đầu tư, ông Phạm Hồ Hoàng Long, Tổng giám đốc Công ty cổ phần Đầu tư Năng lượng HVI cho rằng, điều doanh nghiệp quan tâm không chỉ là số lượng dự án được bổ sung trong Quy hoạch điều chỉnh, mà là một tầm nhìn phát triển dài hạn, ổn định và có khả năng tạo niềm tin cho dòng vốn đầu tư.
Theo ông Long, nhiều năm qua, các địa phương Bắc Trung bộ chủ yếu phát triển theo hướng tương đồng, nên chưa tạo được sự khác biệt trong liên kết vùng. Quy hoạch điều chỉnh của Quảng Trị đã tiếp cận theo hướng phát huy lợi thế riêng của từng khu vực, đồng thời tăng cường kết nối để hình thành chuỗi giá trị chung.
Điều này đặc biệt rõ trong lĩnh vực công nghiệp và logistics. Thay vì chỉ đóng vai trò trung chuyển hàng hóa, Quảng Trị định hướng phát triển các khu công nghiệp dọc hành lang Đông - Tây để tiếp nhận, chế biến nguyên liệu từ Nam Lào và khu vực Tiểu vùng sông Mê Kông trước khi xuất khẩu qua hệ thống cảng biển. Cách tiếp cận này giúp gia tăng giá trị hàng hóa, mở rộng không gian phát triển cho công nghiệp chế biến, dịch vụ logistics và các ngành công nghiệp hỗ trợ.
Song song với đó, việc đầu tư các tuyến giao thông kết nối cửa khẩu với cảng biển như Quốc lộ 15D, cao tốc Cam Lộ - Lao Bảo cùng định hướng nâng cấp hệ thống quốc lộ, đường sắt sẽ góp phần hình thành mạng lưới vận tải liên hoàn từ cửa khẩu đến cảng biển của tỉnh như Hòn La, Mỹ Thủy. Khi hạ tầng được kết nối đồng bộ và nguồn hàng được bảo đảm từ khu vực Lào, Đông Bắc Thái Lan, hiệu quả khai thác cảng biển, khu công nghiệp và các trung tâm logistics sẽ được nâng lên đáng kể.
Quy hoạch điều chỉnh không chỉ mở rộng không gian phát triển về mặt địa lý, mà còn mở rộng không gian liên kết kinh tế, tạo điều kiện hình thành các chuỗi giá trị mới và nâng cao năng lực cạnh tranh của Quảng Trị. Đây cũng là nền tảng để tỉnh thu hút các dòng vốn đầu tư vào những lĩnh vực có giá trị gia tăng cao.
“Khi không gian phát triển được tổ chức lại, lợi thế của tỉnh được định vị rõ hơn và các động lực tăng trưởng được kết nối trong một chiến lược thống nhất, Quảng Trị có thêm cơ sở để hội tụ nguồn lực, tạo sức bật cho nền kinh tế và từng bước khẳng định vai trò là cực tăng trưởng mới của khu vực miền Trung”, ông Long nhìn nhận.
