Với nhiều bậc cha mẹ hiện nay, việc dạy con cách tiêu tiền, sử dụng tiền để bồi đắp giá trị bản thân bằng học hành, rèn luyện, hay đơn giản là tiêu dùng hằng ngày là một bài toán khó. Đó là bước “đại nhảy vọt” từ thế hệ sinh ra và lớn lên thời đại cá sông, rau vườn, chi tiêu không đáng kể cho nhu cầu mỗi thành viên, sang việc phải chuẩn bị cho con bước vào một thời đại tiêu dùng phức hợp, nơi tiền bạc không chỉ mang giá trị vật chất, mà còn gắn với lựa chọn, mục tiêu và bản sắc cá nhân.
Trong những câu chuyện trà dư tửu hậu ở công sở, các bậc cha mẹ thường tranh luận sôi nổi về việc cho tiền con cái vượt định mức, đáp ứng sự vòi vĩnh của trẻ, hoặc là trả tiền cho con làm việc nhà…
Làm thế nào để con nhận ra tiền chỉ là thứ đổi lấy giá trị, giá trị mới là mục tiêu. Nếu sùng bái tiền bạc, tiền sẽ thống trị kẻ đó cả đời, mà chưa hẳn tiền có thể đổi lấy giá trị bản thân.
Nếu cha mẹ dùng tiền để sai khiến con cái làm việc nhà thì mặc nhiên, đã đánh đổi nhiều kỹ năng của con, giá trị gia đình, sự thương yêu và trách nhiệm, những thứ không thể mua được bằng tiền để lấy những đồng tiền vô tri giác.
Cách nhìn về du học cũng phản ánh rõ sự mông lung về mục tiêu sống của một bộ phận người trẻ. Không ít trường hợp đi du học không hẳn vì khát vọng trở thành công dân toàn cầu, mà vì cơ hội vừa học vừa làm, khả năng định cư, mức sống hay an sinh xã hội (được cho) là tốt hơn. Khi tiền bạc trở thành động lực dẫn dắt, người trẻ có thể bị cuốn vào vòng xoáy kiếm tiền, để rồi chính tiền bạc quay lại chi phối đời sống cá nhân và tước đi tự do lựa chọn.
Trong khi đó, nhiều người không thể nhận thức rằng, con người nhìn chung chỉ có một độ tuổi, một quãng đời nhất định dành cho việc kiếm tiền, nhân lên giá trị. Về cơ bản, điều đó cũng giống như những ga nhỏ trên chuyến tàu đời người, thời gian cứ trôi và nếu ai lỡ những sân ga cho học hành, bồi đắp kiến thức, hoặc kỹ năng, hay uy tín xã hội, thì mãi mãi giá trị bản thân không thể “được giá”, không thể đổi lấy tiền bạc.
Có một thời, truyền thông và dư luận xã hội đề cao việc một số tỷ phú trên thế giới đã bỏ ngang việc học để khởi nghiệp thành công. Tuy nhiên, khi bước vào kỷ nguyên của công nghệ và kỹ năng, cơ hội cho vận may càng ít đi, trong khi khả năng điều vận tài chính, quản lý nguồn lực con người lại không phải là bẩm sinh.
Còn nhớ, trong một phiên livestream bán nông sản của một bạn trẻ khởi nghiệp tại miền núi, có nhiều người hỏi bạn đó rằng, học lên cao, ra nước ngoài tu nghiệp, rồi cuối cùng vẫn là nông dân trồng dưa thì có đáng không?
| |
Người trẻ bước vào thị trường lao động với kỳ vọng về giá trị bản thân ngày càng rõ nét |
Câu trả lời rất đơn giản nhưng thuyết phục: Tại sao nhiều người trồng dưa, nhưng sản phẩm của tôi lại bán được số lượng nhiều, giá cao hơn, lên sàn thương mại điện tử, thậm chí bán cho các ruộng dưa bên cạnh, hơn nữa còn thuê thêm ruộng và cả nhân công trong vùng. Tương lai, tôi còn tạo ra cả vùng nguyên liệu, vùng hàng hoá nữa, tại sao lâu nay không có ai làm thế?
Một đồng nghiệp của tôi, vốn là một chuyên gia đầu tư tài chính nhắc rằng, nếu muốn quản lý tài chính, phải hiểu tiền để làm gì đã. Và đầu tư, suy cho cùng là từ những đồng tiền dư ra sau khi đã đáp ứng nhu cầu bản thân. Mà muốn có tiền dư thì phải bồi đắp tư duy và kiến thức tài chính. Có lẽ, trong tương lai, chúng ta cần một nền giáo dục mở, khơi dậy tiềm năng con người hơn là đào tạo ra hàng loạt “cái máy” thuộc lý thuyết khô khan mà không hiểu cách giá trị cuộc sống vận hành mỗi ngày.
Dạy con quản lý tài chính hiệu quả ngay từ khi còn nhỏ
Việc giáo dục trẻ quản lý tài chính sớm không chỉ là dạy về tiền, mà còn giúp con hình thành nhân cách và thói quen chi tiêu thông minh để thành công hơn. Do đó, việc dạy trẻ về tiền bạc ngay từ sớm là vô cùng cần thiết, bởi thói quen tài chính của trẻ thường được hình thành trước 7 tuổi qua việc quan sát cha mẹ.
Cha mẹ là người thầy đầu tiên dạy con về tài chính
Nhiều bậc phụ huynh thường thắc mắc ai là người đóng vai trò chính trong việc dạy con sử dụng tiền bạc một cách hợp lý. Theo một nghiên cứu, có đến 75% cha mẹ tại Việt Nam đồng ý rằng, việc giáo dục này là trách nhiệm chung của cả cha và mẹ. Trẻ em có xu hướng bắt chước các hành động giao dịch và thái độ của người lớn đối với tiền bạc ngay trong sinh hoạt hàng ngày.
Do đó, thay vì né tránh, cha mẹ nên là một tấm gương tốt về tính tự chủ trong chi tiêu và lập kế hoạch ngân sách rõ ràng để trẻ noi theo. Sự cởi mở khi thảo luận về các vấn đề kinh tế trong gia đình sẽ giúp trẻ nhận thức đúng về giá trị của lao động.
Thời điểm vàng để bắt đầu rèn luyện kỹ năng quản lý tiền
Nhiều người cho rằng trẻ còn quá nhỏ để biết đến tiền, nhưng thực tế nghiên cứu từ Đại học Cambridge chỉ ra rằng, trẻ lên 7 đã có thể hiểu các khái niệm tài chính cơ bản. Giai đoạn từ 3 đến 5 tuổi là lúc trẻ bắt đầu nhận thức được thế giới xung quanh, cha mẹ có thể hướng dẫn con nhận biết các mệnh giá tiền và hiểu tiền dùng để mua thực phẩm hay quần áo. Khi bước vào cấp tiểu học, trẻ đã biết làm tính, nên đây là lúc thích hợp để dạy về sự khác biệt giữa nhu cầu thiết yếu và mong muốn cá nhân. Bắt đầu sớm giúp trẻ tránh được sự lúng túng khi phải tự lập và quản lý chi tiêu trong tương lai.
Đừng biến việc nhà thành công cụ để trẻ hiểu sai giá trị đồng tiền
Một sai lầm phổ biến là cha mẹ thường trả tiền cho con mỗi khi con làm việc nhà để khuyến khích trẻ lao động. Các chuyên gia khuyên rằng, những việc như quét nhà, gấp quần áo nên được xem là trách nhiệm của mỗi thành viên để san sẻ yêu thương trong gia đình. Nếu trẻ mặc định làm việc nhà là để nhận thù lao, con có thể nảy sinh tâm lý thực dụng và chỉ làm khi có tiền. Thay vào đó, cha mẹ chỉ nên trả công cho những công việc đặc biệt mà bình thường phải thuê người ngoài như cắt cỏ hay chăm sóc vườn cây. Cách này giúp trẻ hiểu được giá trị đồng tiền thực sự đến từ sức lao động sáng tạo và nỗ lực cá nhân.
Áp dụng quy tắc các chiếc lọ để dạy trẻ biết tiết kiệm
Để giúp trẻ dễ hình dung về việc phân bổ nguồn tiền, cha mẹ có thể áp dụng mô hình các chiếc lọ từ sớm. Phương pháp này chia tiền của trẻ vào các lọ có mục đích khác nhau như chi tiêu hàng ngày, quỹ dành cho học tập và lọ để giúp đỡ người khác. Việc dán nhãn cụ thể cho mỗi mục tiêu sẽ kích thích trẻ hứng thú hơn trong việc theo dõi số tiền mình tích lũy được. Cha mẹ cũng nên khuyến khích con biết tiết kiệm để mua những món đồ chơi mình thích, thay vì đáp ứng ngay lập tức mọi yêu cầu của trẻ. Thói quen này giúp con rèn luyện tính kiên nhẫn và biết trân trọng những gì mình đang có.
Kết hợp trải nghiệm thực tế và công nghệ để dạy con đầu tư
Ngoài việc dạy trẻ giữ tiền, cha mẹ nên tạo điều kiện cho con tiếp xúc với các hoạt động mua bán thực tế, như đi siêu thị hay hội chợ. Khi trẻ bước vào độ tuổi trung học, hãy bắt đầu giới thiệu những khái niệm phức tạp hơn như lãi suất ngân hàng, hay cách vận hành của thị trường chứng khoán.
Hiện nay, nhiều phụ huynh hiện đại còn sử dụng các ứng dụng thông minh để cùng con lập mục tiêu tài chính và theo dõi sự tăng trưởng của các khoản tích lũy. Việc cho trẻ làm quen sớm với khái niệm đầu tư sẽ giúp con có cái nhìn dài hạn và chủ động hơn trong việc xây dựng sự ổn định tài chính khi trưởng thành.
Quản lý tài chính là một kỹ năng sống thiết yếu mà trẻ cần được trang bị ngay từ trên ghế nhà trường và trong gia đình. Việc kiên trì đồng hành và hướng dẫn con sử dụng tiền đúng cách sẽ là hành trang quý giá giúp trẻ tự tin và thành công hơn trong cuộc sống sau này.