Từ “kết nối được” đến “sử dụng hiệu quả”
Thanh toán QR đang mở rộng nhanh từ không gian nội địa sang các thị trường khu vực. Nhưng trong phát biểu khai mạc tại Hội thảo “Thúc đẩy thanh toán xuyên biên giới qua mã QR: Động lực mới cho bán lẻ và du lịch” do Tạp chí Kinh tế Việt Nam/VnEconomy phối hợp với Vụ Thanh toán (Ngân hàng Nhà nước Việt Nam) và Công ty Cổ phần Thanh toán Quốc gia Việt Nam (NAPAS) tổ chức chiều ngày 25/9, Phó Thống đốc Ngân hàng NHNN Phạm Tiến Dũng nhấn mạnh: “Kết nối hạ tầng là điểm khởi đầu, còn kết nối kinh tế mới là mục tiêu cần hướng tới”.
Đây là bước chuyển đáng chú ý khi Việt Nam đã có nền tảng thanh toán số ngày càng rộng. Đến hết năm 2025, gần 89% người dân từ 15 tuổi trở lên có tài khoản giao dịch tại ngân hàng hoặc tổ chức được phép khác; giá trị thanh toán không dùng tiền mặt gấp hơn 28 lần GDP. Trong giai đoạn 2021-2025, số lượng và giá trị giao dịch thanh toán không dùng tiền mặt bình quân hằng năm tăng tương ứng 58,86% và 24,36%.
Số liệu của NHNN cho biết, trong 8 tháng năm 2026, giao dịch thanh toán không dùng tiền mặt tiếp tục tăng 34,56% về số lượng và 13,26% về giá trị so với cùng kỳ năm 2025. Riêng thanh toán qua QR đạt 311 triệu giao dịch, với giá trị 274,2 nghìn tỷ đồng, tăng 6,66% về số lượng và 25,85% về giá trị. Trên nền tảng này, NHNN đã thúc đẩy hợp tác thanh toán bán lẻ song phương qua mã QR với Thái Lan, Lào, Campuchia, Trung Quốc, Hàn Quốc và Singapore, đồng thời tiếp tục mở rộng với các thị trường khác.
VietQRGlobal đang cho thấy tốc độ tăng trưởng rõ nét tại những thị trường đã kết nối. Trong 8 tháng năm 2026, số lượng giao dịch của du khách từ Thái Lan, Lào và Campuchia tại Việt Nam tăng 8 lần, trong khi giá trị giao dịch tăng 6 lần so với cùng kỳ năm 2025. Ở chiều ngược lại, giao dịch của người Việt Nam tại ba thị trường này tăng 5 lần về số lượng và 4 lần về giá trị.
| |
Các đại biểu tham dự Hội thảo |
Tại Trung Quốc, NAPAS lần lượt kết nối với UPI vào tháng 12/2025, Alipay vào tháng 4/2026 và Weixin Pay vào tháng 8/2026. Chỉ sau bốn tháng mở rộng kết nối, đến tháng 8/2026, giao dịch của du khách Trung Quốc sử dụng ứng dụng thanh toán của Trung Quốc để quét VietQRGlobal tại Việt Nam tăng gấp 3 lần về số lượng và gấp 4 lần về giá trị so với tháng 4/2026.
Những con số này cho thấy kết nối đã bắt đầu tạo ra giao dịch. Nhưng với NHNN, đó chưa phải đích đến. Phó Thống đốc Phạm Tiến Dũng cho rằng cần chuyển trọng tâm từ “kết nối được” sang “sử dụng được và sử dụng hiệu quả”. Thành công không nên chỉ nhìn qua số lượng thị trường đã kết nối, mà phải được đánh giá bằng mức độ sử dụng thực tế, độ phủ đơn vị chấp nhận thanh toán, chất lượng dịch vụ, chi phí, sự thuận tiện và giá trị mang lại cho người dân, doanh nghiệp.
Điều này đặt ra một tầng yêu cầu mới cho VietQRGlobal. Sau khi có hạ tầng, bài toán tiếp theo là đưa hạ tầng đó vào sâu hơn trong đời sống kinh tế: nhiều điểm bán hơn, nhiều giao dịch thực hơn và trải nghiệm thuận tiện hơn.
Đặc biệt với du lịch và bán lẻ, một thao tác thanh toán đơn giản có thể tạo ra hiệu ứng lớn hơn nhiều so với giá trị của chính giao dịch đó. Khi du khách có thể sử dụng ứng dụng quen thuộc tại quê nhà để thanh toán ở Việt Nam, rào cản trong hành trình tiêu dùng được giảm xuống.
Theo Phó Thống đốc, việc mở rộng kết nối cũng phải xuất phát từ “nhu cầu kinh tế thực”, gắn với dòng khách du lịch, thương mại, đầu tư và nhu cầu thanh toán giữa Việt Nam với từng quốc gia, vùng lãnh thổ.
Như vậy, câu chuyện QR xuyên biên giới đang dịch chuyển từ bài toán công nghệ sang bài toán hiệu quả kinh tế.
Khi QR trở thành hạ tầng kinh tế số
Nếu người dùng là bên đầu tiên hưởng lợi từ trải nghiệm thanh toán thuận tiện, thì các điểm bán và doanh nghiệp là mắt xích quyết định kết nối đó có tạo ra giá trị kinh tế hay không.
Theo thông tin tại Hội thảo, VietQRGlobal giúp nhà hàng, khách sạn, cửa hàng và hộ kinh doanh tiếp nhận thanh toán từ khách quốc tế mà không phải đầu tư hạ tầng chấp nhận thẻ phức tạp như trước. Chi phí chấp nhận thanh toán qua VietQRGlobal dự kiến khoảng 1,5% giá trị giao dịch, thấp hơn mức 2,4-3% của các loại thẻ quốc tế phát hành ngoài Việt Nam.
Điều này đặc biệt đáng chú ý với khu vực bán lẻ và hộ kinh doanh, nơi chi phí và khả năng đầu tư hạ tầng có thể ảnh hưởng trực tiếp tới việc tiếp nhận khách quốc tế. Khi khách hàng có thể thanh toán bằng ứng dụng quen thuộc, còn điểm bán không phải đầu tư thêm một hệ thống phức tạp, khoảng cách từ nhu cầu mua sắm đến quyết định chi tiêu được rút ngắn. Khi số lượng điểm chấp nhận tăng, lợi ích của kết nối cũng có cơ hội lan rộng từ một giao dịch đơn lẻ sang cả hệ sinh thái du lịch, bán lẻ và dịch vụ.
Nhưng càng mở rộng kết nối, yêu cầu về an toàn và quản trị càng lớn bởi thanh toán xuyên biên giới liên quan đến nhiều ngân hàng, tổ chức chuyển mạch, trung gian thanh toán, nền tảng công nghệ và khuôn khổ pháp lý.
Vì vậy, theo Phó Thống đốc Phạm Tiến Dũng, mở rộng kết nối phải đi cùng với chất lượng và an toàn, trong đó cần đặc biệt coi trọng an toàn, bảo mật, phòng chống gian lận, phòng chống rửa tiền, bảo vệ dữ liệu, quyền lợi khách hàng và bảo đảm hoạt động thanh toán, quyết toán thông suốt.
Thực tế trong nước cho thấy yêu cầu này không thể xem nhẹ. Từ khi triển khai hệ thống SIMO đến ngày 26/8/2026, hơn 5,1 triệu lượt khách hàng đã nhận được cảnh báo; gần 1,7 triệu lượt khách hàng đã tạm dừng hoặc hủy giao dịch sau khi nhận cảnh báo, với tổng số tiền giao dịch trên 5,7 nghìn tỷ đồng.
Khi thanh toán vượt qua biên giới, yêu cầu bảo vệ niềm tin của người sử dụng càng trở nên quan trọng, bởi một giao dịch không còn nằm trong phạm vi vận hành của một hệ thống đơn lẻ.
“An toàn và niềm tin phải là điều kiện xuyên suốt. Công nghệ có thể thay đổi nhanh, nhưng nguyên tắc bảo vệ người sử dụng, phân định rõ trách nhiệm, kiểm soát rủi ro và duy trì khả năng chống chịu của hệ thống phải luôn được đặt ở vị trí trung tâm", Phó Thống đốc nhấn mạnh.
Đến nay, NAPAS đã hoàn thành kết nối thanh toán QR xuyên biên giới với 6 quốc gia trong khu vực và châu Á. Singapore đã hoàn thành kết nối hai chiều; với Hàn Quốc, chiều thanh toán của khách hàng Hàn Quốc tại Việt Nam đã được hoàn tất và tiếp tục mở rộng chiều ngược lại.
Nhưng mở rộng mạng lưới không đồng nghĩa bài toán đã hoàn tất. Để một kết nối hạ tầng trở thành kết nối kinh tế, cần đồng thời giải quyết khả năng tương tác, chuẩn hóa, cơ chế thanh toán - quyết toán, quản trị rủi ro và độ phủ mạng lưới chấp nhận.
| |
Toàn cảnh Sự kiện |
Và đây không phải nhiệm vụ riêng của ngành ngân hàng. Theo Phó Thống đốc, “thanh toán xuyên biên giới không phải là nhiệm vụ riêng của ngành Ngân hàng”; để kết nối thanh toán thực sự trở thành kết nối kinh tế cần sự tham gia của cả hệ sinh thái. Từ ngân hàng, tổ chức thanh toán, doanh nghiệp công nghệ đến du lịch, bán lẻ và cộng đồng hộ kinh doanh, mỗi mắt xích đều quyết định mức độ mà một kết nối có thể chuyển hóa thành giá trị.
Vì thế, chặng đường tiếp theo của VietQRGlobal không chỉ là mở thêm những đường kết nối mới. Quan trọng hơn là biến những đường kết nối ấy thành dòng giao dịch thực, giúp doanh nghiệp tiếp cận khách hàng quốc tế, giảm ma sát trong thanh toán và đưa dòng chi tiêu xuyên biên giới đi sâu hơn vào nền kinh tế.
Ông Dũng nhấn mạnh, Việt Nam cần biến lợi thế về hạ tầng và mức độ phổ cập thanh toán số thành những giá trị cụ thể cho người dân, doanh nghiệp và nền kinh tế. Kết nối hạ tầng vì thế chỉ là điểm xuất phát. Giá trị cuối cùng nằm ở khả năng biến những kết nối đó thành kết nối kinh tế.