Sức ép ấy ngày một lớn hơn, khi Thủ tướng Chính phủ yêu cầu “không duy trì” PVFC trong nội dung Đề án Tái cơ cấu Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Việt Nam (PVN).
Công ty tài chính mạnh nhất
Thành lập từ năm 2000, với tên gọi ban đầu là Công ty Tài chính Dầu khí, phương châm hoạt động của PVFC là: “Vì sự phát triển vững mạnh của Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Việt Nam ”. Với am hiểu đặc thù ngành, PVFC có lợi thế cạnh tranh so với các ngân hàng thương mại (NHTM) trong việc thu xếp vốn cho các doanh nghiệp trong ngành.
Trong giai đoạn từ 2002 - 2009, PVFC đã thu xếp vốn thành công trên 18.000 tỷ đồng, trong đó, các dự án của ngành Dầu khí chiếm trên 16.000 tỷ đồng. Năm 2010, 7 dự án với tổng số vốn quy đổi trên 10.000 tỷ đồng cũng được Công ty thu xếp vốn, trong đó, Dự án Đầu tư và xây dựng kho nổi chứa xuất dầu thô (FPSO) phục vụ mỏ Chim Sáo, do liên doanh các nhà thầu Singapore và PVTrans làm chủ đầu tư, với tổng số tiền được thu xếp là 227 triệu USD. Năm 2011, PVFC làm đầu mối tư vấn thu xếp vốn cho trên 20 dự án, với tổng nhu cầu vốn dự kiến 3,8 tỷ USD, trong đó, tập trung chủ yếu vào các dự án thuộc lĩnh vực năng lượng như các dự án nhiệt điện, đường ống dẫn khí, phát triển khai thác, phát triển cơ khí đóng và sửa chữa giàn khoan.
Với những thành tựu đã đạt được, đến thời điểm này, PVFC đã trở thành công ty tài chính lớn nhất tại Việt Nam . Cuối năm 2011, quy mô tổng tài sản của Công ty đạt hơn 88.800 tỷ đồng, lớn hơn rất nhiều so với công ty tài chính có quy mô lớn thứ hai là CTCP Tài chính Điện lực, hơn 18.000 tỷ đồng. Các công ty tài chính còn lại hiện có quy mô tổng tài sản chủ yếu ở mức dưới 10.000 tỷ đồng (xem bảng). Các chỉ tiêu khác về quy mô vốn chủ sở hữu, số điểm giao dịch… của PVFC cũng luôn ở vị trí đứng đầu.
Sức ép tái cơ cấu cũng… lớn nhất?
Quy mô lớn, đồng nghĩa tiềm lực tài chính mạnh. Nhưng, chính điều này cũng khiến áp lực sinh lời cho đồng vốn của PVFC càng lớn. Bởi vì, “tấm áo” công ty tài chính đã quá chật, không đủ sức để duy trì tăng tính hiệu quả cho một “gã khổng lồ” đang lớn. Nguyên nhân chủ yếu đến từ các quy định pháp lý khác biệt giữa công ty tài chính và ngân hàng thương mại.
Tổng tài sản lớn, mạng lưới giao dịch lớn nhất trong số các công ty tài chính, nhưng nếu đem so sánh với một ngân hàng, thì các điểm giao dịch của PVFC lại quá khiêm tốn, khi các NHTM chủ yếu có số điểm giao dịch từ vài chục đến vài trăm, thậm chí là hơn 1.000 điểm giao dịch (như Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam).
Chuyển đổi mô hình hoạt động sang hình thức NHTM là bước đi quan trọng trong kế hoạch tái cơ cấu PVFC
Đặc trưng hệ thống sản phẩm của các công ty tài chính nói chung, PVFC nói riêng, cũng không thể đa dạng như sản phẩm của nhóm NHTM. Do đặc thù là tổ chức tín dụng phi ngân hàng nên hệ thống sản phẩm dịch vụ cơ bản của các công ty tài chính như PVFC còn thiếu những sản phẩm liên quan đến hoạt động thanh toán và huy động từ dân cư so với các ngân hàng thương mại hiện nay. Các sản phẩm dịch vụ của Công ty cung cấp chủ yếu để phục vụ cho đối tượng khách hàng trong tập đoàn kinh tế và các khách hàng DN khác.
Tuy nhiên, trước nhu cầu ngày càng cao và đa dạng của khách hàng thì các sản phẩm dịch vụ của công ty tài chính ngày càng kém cạnh tranh, từ đó, ảnh hưởng rất lớn đến khả năng mở rộng phục vụ khách hàng và công tác quản trị rủi ro. Đặc thù trên cũng khiến hoạt động của một số công ty tài chính chưa hiệu quả, do việc cho vay tập trung ở một số nhóm ngành hàng có nhiều rủi ro trong giai đoạn hiện nay như các nhóm ngành liên quan đến bất động sản, sắt - thép, vận tải biển…
Bảng dữ liệu trên cho thấy, mặc dù nằm trong Top 3 công ty có hiệu quả sinh lời cao trong nhóm các công ty tài chính, nhưng so với mặt bằng chung của các ngân hàng, tỷ lệ sinh lời trên vốn chủ sở hữu của các công ty tài chính lại ở mức khá thấp. Vấn đề lớn nhất đối với các công ty tài chính, trong đó, có PVFC chính là mô hình hoạt động. Một khi còn ở hình thức công ty tài chính, hiệu quả kinh doanh của PVFC khó có thể cải thiện mạnh mẽ mang tính bền vững. Điều này cũng đồng nghĩa với việc, PVFC không thể không tính đến phương án tái cấu trúc. Thêm vào đó, chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ về việc “không duy trì” PVFC trong đề án tái cấu trúc PVN càng làm tăng áp lực cho PVFC trong việc chuyển đổi mô hình hoạt động.
Từ cuối năm 2011, ông Nguyễn Thiện Bảo, Tổng giám đốc PVFC cũng đã phát đi thông điệp về kế hoạch tăng vốn điều lệ và chuyển đổi mô hình hoạt động sang hình thức ngân hàng TMCP. Đây là những bước đi quan trọng trong kế hoạch tổng thể tái cơ cấu PVFC, từ cơ cấu tổ chức, định hướng đầu tư, phát triển… đến mô hình hoạt động. Một ngân hàng TMCP hình thành từ trên nền tảng cũ sẽ là một mục tiêu quan trọng nhất trong bài toán tái cấu trúc.