Chuyển đổi số đưa ngành ngân hàng sang một nấc thang mới
Giao dịch chỉ là “phần nổi”
Chuyển đổi số trong ngân hàng chưa bao giờ là một dự án có điểm bắt đầu và kết thúc cụ thể. Đó là một quá trình liên tục, đi cùng sự phát triển của công nghệ, thay đổi hành vi khách hàng và yêu cầu ngày càng cao của nền kinh tế số. Từ số hóa quy trình, mở rộng giao dịch điện tử, phát triển ngân hàng số đến thanh toán không dùng tiền mặt, kết nối dữ liệu dân cư và xây dựng hệ sinh thái số, ngành ngân hàng liên tục dịch chuyển hoạt động lên môi trường số. Nhưng khi những giao dịch cơ bản được thực hiện trên điện thoại, câu hỏi đặt ra không còn đơn giản là “có thể số hóa thêm gì”, mà là có thể tạo ra giá trị gì mới từ những dữ liệu đã được số hóa.
Ông Lê Anh Dũng - Phó vụ trưởng Vụ Thanh toán, Ngân hàng Nhà nước cho biết, hành trình những năm gần đây cho thấy, ngành ngân hàng đã đi qua nhiều lớp phát triển: Năm 2022 xác định chuyển đổi số là con đường tất yếu; năm 2023 số hóa quy trình lõi và khai thác dữ liệu dân cư; năm 2024 đẩy mạnh kết nối liên ngành, liên lĩnh vực; năm 2025 hướng tới hệ sinh thái thông minh, lấy khách hàng làm trung tâm. Bước sang năm 2026, trọng tâm được đặt vào việc tối ưu lợi thế dữ liệu và tạo đột phá nhờ AI.
Theo số liệu Ngân hàng Nhà nước công bố, trong 5 năm qua, hệ thống thanh toán trực tuyến tăng bình quân 30%/năm; hệ thống chuyển mạch, bù trừ điện tử tăng 50,2%/năm về số lượng và 30,85%/năm về giá trị. Hết năm 2025, 89% người trưởng thành có tài khoản thanh toán, giá trị thanh toán không dùng tiền mặt gấp 28 lần GDP. Thanh toán qua thiết bị di động tăng bình quân 73,23%/năm về số lượng và 52,5%/năm về giá trị. Thanh toán số do đó không còn là một xu hướng mới, mà trở thành hạ tầng của đời sống kinh tế.
Khi giao dịch số trở nên phổ biến, dữ liệu phát sinh từ những giao dịch đó trở thành tài sản ngày càng quan trọng. Đến hết ngày 31/7/2026, toàn ngành đã đối chiếu sinh trắc học thành công cho khoảng 168 triệu hồ sơ khách hàng cá nhân và 2,8 triệu hồ sơ khách hàng tổ chức. Giá trị của việc làm sạch dữ liệu không chỉ là xác thực một khách hàng là ai. Dữ liệu sạch giúp ngân hàng hạn chế tài khoản rác, mạo danh, nâng chất lượng đánh giá khách hàng và tạo nền tảng cho phân tích, dự báo.
Nếu số hóa giao dịch tạo ra “dòng chảy số”, thì dữ liệu trở thành hạ tầng để ngân hàng tạo ra giá trị mới từ dòng chảy đó. Đây cũng là lý do chuyển đổi số hiện nay không thể chỉ được nhìn qua số lượng ứng dụng hay tỷ lệ giao dịch trực tuyến. Một ngân hàng có thể có ứng dụng hiện đại, nhưng vẫn chưa thực sự chuyển đổi nếu dữ liệu nằm rời rạc, các hệ thống không kết nối và ngân hàng chưa biến được dữ liệu thành khả năng hiểu khách hàng.
Cuộc tái thiết ở phía sau màn hình
Theo ông Bùi Quang Cương - Phó tổng giám đốc kiêm Giám đốc Khối Công nghệ thông tin TPBank, AI đang trở thành một năng lực cốt lõi của ngân hàng số, không còn chỉ phục vụ tự động hóa một số công việc nội bộ. Sự phát triển của Generative AI và AI Agent đang mở rộng nhanh phạm vi ứng dụng.
Trong phát triển sản phẩm, AI có thể hỗ trợ cá nhân hóa ưu đãi, đưa ra Next Best Offer, Next Best Action, quản lý tài chính cá nhân, tư vấn đầu tư, quản lý tài sản và trợ lý tài chính. Trong tín dụng, AI hỗ trợ phân tích dữ liệu, chấm điểm, đánh giá khả năng trả nợ và phát hiện sớm rủi ro. Với doanh nghiệp, dữ liệu về dòng tiền, ngành nghề, chuỗi cung ứng và nhu cầu vốn có thể giúp ngân hàng thiết kế giải pháp sát hơn với thực tế.
“Điểm quan trọng là AI đang đưa ngân hàng từ mô hình ‘một sản phẩm cho nhiều khách hàng’ sang ‘đúng sản phẩm - đúng khách hàng - đúng thời điểm’”, ông Cương nhấn mạnh.
Tuy vậy, AI chỉ tạo ra giá trị khi nền tảng phía dưới đủ tốt. Đây là điều thể hiện khá rõ trong chương trình chuyển đổi số giai đoạn 2026-2028 của Sacombank. Theo ông Lưu Danh Đức - Phó tổng giám đốc phụ trách Công nghệ thông tin Sacombank, chương trình này kéo dài 3 năm, trước hết tập trung hiện đại hóa hạ tầng công nghệ thông tin, hướng tới hoàn thiện private cloud và public cloud. Ở lớp ứng dụng, Sacombank nâng cấp core banking, hệ thống thẻ và các giải pháp phục vụ khách hàng, bán hàng, quản trị rủi ro.
Sacombank đồng thời chuẩn hóa các hệ thống dữ liệu và xây dựng data lakehouse nhằm tạo nền tảng dữ liệu để khai thác AI, qua đó nâng cao tiện ích cho khách hàng và năng suất trong vận hành, kinh doanh, quản trị ngân hàng. Vì thế, cuộc đua AI thực chất đang kéo cuộc đua ngân hàng quay về những nền tảng ít “hào nhoáng” hơn: Kiến trúc công nghệ, chất lượng dữ liệu và khả năng kết nối các hệ thống.
Được biết, Sacombank mới bắt đầu triển khai AI để cá nhân hóa sản phẩm. Ngân hàng đang phát triển nền tảng Mobile Banking và Internet Banking mới dành cho khách hàng cá nhân, doanh nghiệp và hộ kinh doanh, đồng thời ứng dụng AI trên các nền tảng này. Đây là bước chuyển đáng chú ý. Ngân hàng số thế hệ mới không chỉ đáp ứng giao dịch mà khách hàng chủ động yêu cầu, mà hướng tới khả năng nhận diện nhu cầu, gợi ý sản phẩm và tạo thêm giá trị từ nguồn tiền của khách hàng.
Như vậy, AI có thể làm thay đổi không chỉ trải nghiệm, mà cả cách ngân hàng phát triển sản phẩm, quản lý quan hệ khách hàng và phân bổ nguồn lực. Nhưng khi AI càng tham gia sâu vào quyết định tài chính, yêu cầu về dữ liệu và quản trị càng lớn.
Trước thực tế này, ông Bùi Quang Cương cho rằng, ngân hàng cần xây dựng nền tảng dữ liệu có chất lượng và quản trị dữ liệu tốt; đầu tư hạ tầng AI dùng chung, thay vì phát triển các ứng dụng AI rời rạc; thiết lập AI Governance/Responsible AI, đưa Security & Privacy by Design ngay từ khi thiết kế giải pháp và đào tạo AI Literacy cho toàn tổ chức, song song phát triển đội ngũ chuyên gia AI.
“Nguyên tắc xuyên suốt là AI sẽ hỗ trợ, mà không thay thế trách nhiệm của con người. Với những quyết định quan trọng liên quan đến tài chính và quyền lợi khách hàng, con người vẫn phải kiểm tra, giám sát và chịu trách nhiệm về quyết định cuối cùng”, ông Cương nhấn mạnh.
Khi AI chạm vào “lõi” ngân hàng
Khi ngân hàng ngày càng số hóa, rủi ro cũng dịch chuyển lên môi trường số. AI vừa giúp phát hiện giao dịch bất thường, vừa có thể bị tội phạm sử dụng để tạo Deepfake, giả mạo danh tính, Phishing và Social Engineering. Vì vậy, ngân hàng thông minh không chỉ phải “biết khách hàng cần gì”, mà còn phải biết khi nào một giao dịch không bình thường đang xảy ra.
Ở cấp ngân hàng thương mại, Sacombank dự kiến đầu tư Security Operations Center (SOC) thế hệ mới và ứng dụng AI trong vận hành an ninh thông tin. Tại hoạt động Mobile Banking và Internet Banking, Sacombank phân tích các biểu hiện của khách hàng và thiết bị để phát hiện, ngăn chặn những dấu hiệu bất thường. Đây là bước chuyển từ phản ứng sau sự cố sang chủ động nhận diện rủi ro trước khi giao dịch hoàn tất.
Ở cấp toàn ngành, Ngân hàng Nhà nước đã triển khai xác thực sinh trắc học, làm sạch dữ liệu theo Đề án 06 và hệ thống SIMO cảnh báo sớm tài khoản nghi ngờ gian lận. Đến hết tháng 6/2026, SIMO đã phát hơn 4,6 triệu lượt cảnh báo; hơn 1,5 triệu giao dịch được khách hàng chủ động dừng sau cảnh báo, góp phần bảo vệ khoảng 5.200 tỷ đồng trước nguy cơ gian lận.
Nhưng phía sau những giải pháp kỹ thuật là một thay đổi lớn hơn về tư duy: Khi dữ liệu và AI đi sâu vào hoạt động ngân hàng, an toàn không thể là lớp bảo vệ được bổ sung sau cùng. Nó phải trở thành một phần của chính kiến trúc công nghệ và mô hình kinh doanh ngay từ đầu.
Những chuyển động ấy cũng là lý do chủ đề “Ngân hàng thông minh trong kỷ nguyên dữ liệu và AI” được lựa chọn cho sự kiện Chuyển đổi số ngành ngân hàng năm 2026. Sau 5 năm tổ chức, sự kiện không chỉ là dịp nhìn lại một chặng đường, mà còn phản ánh một bước chuyển trong tư duy của ngành: Từ số hóa những gì đang có sang kiến tạo những năng lực mới dựa trên dữ liệu và AI.
Nếu như giai đoạn trước, lợi thế của ngân hàng được tạo nên từ khả năng đưa dịch vụ lên môi trường số, thì giai đoạn tiếp theo sẽ được quyết định bởi những gì ngân hàng làm được phía sau các giao dịch đó. Dữ liệu có trở thành tài sản hay chỉ là kho lưu trữ, AI có trở thành năng lực hay chỉ là những ứng dụng rời rạc, công nghệ có thực sự làm thay đổi cách ngân hàng vận hành hay chỉ thay đổi cách khách hàng giao dịch? Đó là lúc chuyển đổi số không còn chỉ là câu chuyện của công nghệ, mà trở thành câu chuyện về năng lực cạnh tranh và mô hình ngân hàng trong một nền kinh tế ngày càng được vận hành bằng dữ liệu.
