Chương trình Fes CAMP với sự tham gia của khoảng 500 sinh viên các trường đại học tại TP.HCM cuối tuần qua đã trở thành một không gian hiếm hoi để sinh viên, công chúng và giới khởi nghiệp được nghe những trải lòng trực diện về khởi nghiệp, đầu tư từ Chủ tịch HĐQT SSI và The PAN Group - ông Nguyễn Duy Hưng.
Không có "Steve Jobs Việt Nam" nếu thiếu 99 ý tưởng thất bại
Khởi đầu từ câu chuyện đổi mới sáng tạo, khi được hỏi làm thế nào để Việt Nam có những "Steve Jobs", ông Hưng lập tức dịch chuyển trọng tâm vấn đề. Ông không coi đây là hành trình đi tìm một cá nhân thiên tài hiếm hoi, mà là bài toán xây dựng hệ sinh thái đủ sức hấp thụ những phép thử sai.
"Để có Steve Jobs thì theo tôi cần có 99 ý tưởng thất bại", ông Hưng nói.
Trong thế giới khởi nghiệp, tỷ lệ 10 dự án có tới 9 dự án thất bại là điều rất bình thường. Vì vậy, thay vì mộng mơ về một hình mẫu kiệt xuất, điều cần thiết là tạo ra một môi trường nơi các ý tưởng được phép phát triển tự nhiên, va chạm thực tế và được sàng lọc.
Ông Hưng cũng không ngần ngại nói thẳng về những ảo tưởng của giới trẻ - khi cho rằng ý tưởng chỉ là điểm khởi đầu.
"Ít nhất ý tưởng phải phát triển được thành một sản phẩm, một dịch vụ mà cộng đồng và xã hội cần, khi đó người ta mới sẵn sàng trả tiền cho mình", ông Hưng nhấn mạnh. Với ông, ý tưởng mà không phát triển được thì giá trị chỉ bằng 0.
Nghệ thuật "thiết kế thất bại" và cơ chế rót vốn khắt khe
Nếu thất bại là tất yếu để tìm ra "ngọc sáng", làm thế nào để những vấp ngã ấy không trở thành hố sâu chôn vùi cả nhà sáng lập lẫn giới đầu tư?
Theo ông Hưng, thất bại không nên chỉ được cổ vũ một cách lãng mạn, mà phải được "thiết kế" để không phá hủy cả nhà sáng lập (founder) lẫn nhà đầu tư.
| |
"Sự khắt khe của nhà đầu tư cũng là một điều rất tốt cho các founder, các builder", ông Nguyễn Duy Hưng khẳng định |
Với tư cách là một người trực tiếp rót vốn vào các startup, ông Hưng chia sẻ cách mình quản trị rủi ro thông qua cơ chế giải ngân nhỏ giọt dựa trên hiệu quả (KPI).
"Nếu bây giờ tôi định đầu tư cho startup 500.000 USD, không bao giờ tôi đầu tư luôn 500.000 USD. Tôi sẽ ký cam kết 500.000 USD nhưng mỗi tháng tôi giải ngân 10.000 USD", ông Hưng chia sẻ và nhấn mạnh thêm, nếu tháng sau startup đạt KPI (về công nghệ, phản ứng dư luận, độ tuân thủ...), ông mới tiếp tục bơm tiền. Còn nếu không đạt được KPI sau tháng đầu tiên, thì việc dừng lại sớm sẽ giúp nhà đầu tư bảo toàn vốn và startup cũng không mất thêm thời gian chạy tiếp một con đường sai lầm.
"Sự khắt khe của nhà đầu tư cũng là một điều rất tốt cho các founder, các builder", ông Hưng khẳng định.
Sự khắt khe ấy không chỉ dành cho người ngoài, mà từng được ông Hưng áp dụng cho chính chặng đường khởi nghiệp đầy chông gai của mình. Đó là giai đoạn mà khát vọng sinh tồn phải trả giá bằng mồ hôi và những tháng năm không lương.
Cái giá của khát vọng và giấc mơ không chỉ mang tên "doanh nhân"
Trái với hình ảnh hào nhoáng của một định chế tài chính tỷ USD hiện tại, SSI cũng từng trải qua những ngày tháng chật vật giai đoạn đầu. Nhớ lại thuở sơ khai khi công ty chỉ có số vốn vỏn vẹn 6 tỷ đồng, ông Hưng kể: "Lúc đầu SSI có 6 tỷ để nuôi một bộ máy. Tôi đã phải lấy tiền nhà để sống, bao nhiêu năm không có lương". Thậm chí, từng có nhân viên nòng cốt khuyên ông nên đóng cửa công ty vì thấy sẽ lỗ quá nặng.
Thế nhưng, vượt lên trên những toan tính thông thường, thứ giữ cho cỗ máy đó không dừng lại chính là khát vọng. Theo ông Hưng, mỗi người có một cách đi riêng và không ai có thể dạy người khác thành công, nhưng có một mẫu số chung không thể thiếu: "Nếu chúng ta không có khát vọng thì cả tôi và bạn đều không thành công được. Phải có khát vọng, phải có trả giá, phải có sự hy sinh".
"Đừng mặc định thành công là cứ phải làm doanh nhân", Chủ tịch SSI đưa ra lời khuyên cho giới trẻ.
"Tôi rất thích các bạn có nhiều ý tưởng, nhưng các bạn chỉ đừng có ý nghĩ trở thành nhà kinh doanh. Nếu ai cũng muốn làm nhà kinh doanh thì xã hội còn gì nữa... Hãy mơ ước nhiều ngành nghề, nhiều thứ khác để cuộc sống mới là cuộc sống", ông Hưng nêu quan điểm.
Quan điểm này xuất phát từ chính nền tảng gia đình ông. Ông kể, bố mẹ mình vốn là những nhà giáo nghèo, nhưng cho đến tận cuối đời họ vẫn luôn tự hào và trọn vẹn hạnh phúc với nghề giáo. Với vị doanh nhân này, định nghĩa về sự giàu có không nằm ở những bảng xếp hạng tài sản. Người giàu nhất đôi khi chỉ là những họa sĩ đủ tiền mua toan, mua màu và được vẽ trọn vẹn với đam mê của mình.
Khép lại những suy ngẫm về đích đến của mỗi con người, ông đúc kết: "Cuộc đời hạnh phúc nhất là cuộc đời được làm nhiều nhất những việc mình thích và bị làm ít nhất những việc mình phải làm".
Nhưng, thực tế là để lèo lái một hệ sinh thái khổng lồ với hàng chục nghìn nhân sự sau này, một cá nhân không thể tự làm tất cả. Ông Hưng buộc phải xây dựng một bộ máy tự vận hành và giữ cho nó không bao giờ rơi vào bẫy của sự tự mãn.
Quản trị bằng hệ thống và tâm thế "chưa bao giờ xem mình là người khổng lồ"
Nắm trong tay hệ sinh thái hàng chục nghìn nhân sự, nhưng người đứng đầu SSI và The PAN Group luôn duy trì được chỉ số căng thẳng (stress) ở mức cực thấp. Bí mật nằm ở định nghĩa về vai trò người cầm lái.
"Lãnh đạo là người có thể hoàn thành công việc thông qua người khác", ông Hưng định nghĩa. Ông xây dựng hệ thống để kiểm soát con người và quy trình, mọi vị trí đều có phương án dự phòng (backup), đảm bảo bộ máy vận hành đúng chiến lược mà không phụ thuộc vào một cá nhân.
Đặc biệt, dù quy mô doanh nghiệp lên tới hàng tỷ USD, ông luôn cẩn trọng gạt bỏ danh xưng "người khổng lồ". Tâm thế "chưa lớn" chính là chiến lược sinh tồn để ông giữ cho bộ máy luôn vươn lên và không ngừng vận động.
"Nếu như chúng ta nghĩ là chúng ta lớn rồi thì có nghĩa là bản thân chúng ta đã bắt đầu bị trì trệ", ông phân tích và cho rằng, SSI lớn là khi so sánh trong nước, nhưng nếu so với kỳ vọng trở thành định chế tài chính trung gian hàng đầu thì mức vốn hóa 3-4 tỷ USD hay tổng tài sản hơn 5 tỷ USD hiện nay vẫn là "quá nhỏ".
Từ góc độ quản trị, ông Hưng nhấn mạnh sự khốc liệt: "Nếu mình đang nghĩ mình nhỏ mà không chạy nhanh, không chuyển người để tham gia tất cả những câu chuyện đấy thì một ngày sẽ tụt hậu thôi!".
Bác bỏ tư duy ỷ lại số phận, thần tượng Messi và sự khiêm nhường của một người mở đường
Tin vào trực giác và những chiến lược phải được "vạch ra", vị thuyền trưởng này kiên quyết nói "không" với sự ỷ lại vào hai chữ số phận. Ông cho rằng tin vào số phận sẽ tạo ra một tâm lý phó mặc, khiến xã hội không phát triển được. Thay vào đó, ông tin vào quy luật xác suất, vào sự ngẫu nhiên của vận may, nhưng trên hết là niềm tin tuyệt đối vào năng lực tự quyết: "Thứ mà ta có thể tin được nhất và có thể kiểm chứng dễ nhất, đó là niềm tin ở chính chúng ta".
| |
Khá thú vị khi trong giới tài chính, ông Hưng thần tượng không phải là các huyền thoại đầu tư, mà là cầu thủ Lionel Messi. "Làm nghề không liên quan gì đến tôi và Messi cũng không cần nói câu nào, cậu ấy chỉ cần ngoáy ngoáy chân mấy cái cả thế giới thích... Bất cứ một người nào đó tạo được hưng phấn, tạo được sự vui vẻ hay tạo được giá trị cho xã hội thì đều đáng để thần tượng".
Khép lại câu chuyện, dù là một trong những thế hệ đầu tiên đi cùng thị trường chứng khoán Việt Nam, ông Nguyễn Duy Hưng tự nhận: "Chúng ta là sản phẩm của một quá trình, của một giai đoạn lịch sử. Không có ông Hưng này sẽ có ông Hưng khác... Chúng ta chỉ là một phần rất rất nhỏ của một giai đoạn phát triển Việt Nam".