Bên cạnh đó, phân tích về các hạn chế xuất khẩu đối với các thành phần quan trọng cho chuỗi cung ứng quốc phòng, công nghệ và năng lượng xanh cũng cho thấy ngày càng nhiều quốc gia đang áp dụng các biện pháp kiểm soát.
Nghiên cứu cho thấy các nền kinh tế phát triển đã đạt rất ít tiến triển trong việc xử lý các điểm nghẽn về khoáng sản quan trọng, dù đã được cảnh báo về rủi ro này từ 15 năm trước - khi Trung Quốc đặt ra một lệnh cấm vận trên thực tế đối với xuất khẩu đất hiếm sang Nhật Bản.
“Trung Quốc đã tạm thời chặn nguồn cung đất hiếm vào năm 2011 và mức độ phụ thuộc vào rủi ro này gần như không thay đổi kể từ đó đến nay… Việc sử dụng các biện pháp hạn chế xuất khẩu đã tăng liên tục trong 15 năm qua. Tốc độ tăng có chậm lại, nhưng xu hướng vẫn tiếp diễn”, Marion Jansen, người đứng đầu Ban Thương mại và Nông nghiệp của OECD cho biết.
Phân tích của OECD được đưa ra trong bối cảnh 38 quốc gia thành viên của tổ chức đang nỗ lực ngày càng tăng để mở rộng nguồn cung các nguyên liệu quan trọng.
Trung Quốc sản xuất khoảng 70% lượng nguyên tố đất hiếm và than chì của thế giới, và hơn 90% một số nguyên tố quan trọng cho sản xuất công nghệ cao, chẳng hạn như neodymium-praseodymium được sử dụng trong nam châm vĩnh cửu, và germanium được sử dụng trong sợi quang.
Trong khi một số nền kinh tế như Mỹ và EU đã giảm bớt phần nào sự phụ thuộc vào Trung Quốc, thì rủi ro này lại được nhấn mạnh trong năm ngoái khi Trung Quốc tạm thời cắt đứt nguồn cung đất hiếm cho các nhà sản xuất Mỹ và châu Âu trong bối cảnh căng thẳng thương mại với Mỹ leo thang.
Kể từ cuộc tranh chấp giữa Trung Quốc với Nhật Bản năm 2010, OECD nhận thấy rằng tỷ lệ khoáng sản quan trọng trên toàn cầu bị hạn chế bởi các biện pháp như kiểm soát xuất khẩu, hạn ngạch và yêu cầu cấp phép đã tăng đáng kể từ năm 2009 đến năm 2024, từ 12,4% lên 16%.
Cơ sở dữ liệu của OECD xác định các biện pháp được biết hoặc nghi ngờ là hạn chế hoạt động xuất khẩu, bao gồm thuế, kiểm soát xuất khẩu và các chế độ cấp phép, áp dụng đối với danh sách 65 loại hàng hóa công nghiệp chiến lược, trong đó có 57 loại khoáng sản và kim loại.
Từ năm 2009, một số nền kinh tế như EU, Mỹ và Nhật Bản đã giảm thiểu được phần nào mức độ tiếp xúc với các biện pháp kiểm soát, trong khi các quốc gia phụ thuộc nhiều hơn vào nhập khẩu, như Anh, Canada và Hàn Quốc lại chứng kiến mức độ rủi ro tăng lên đáng kể.
Sự gia tăng các hạn chế gần đây chủ yếu do số lượng các biện pháp kiểm soát xuất khẩu đối với phế liệu kim loại và rác thải điện tử ngày càng tăng, khi các quốc gia tìm cách tái chế để tăng nguồn cung trong nước cho các nguyên liệu quan trọng.
Các hạn chế được áp dụng cũng đa dạng hóa về mặt địa lý. Từ năm 2009 đến năm 2014, các quốc gia hàng đầu áp dụng các hạn chế là Ấn Độ, Trung Quốc, Argentina..., chiếm khoảng một nửa tổng số biện pháp được đưa ra.
Tuy nhiên, đến năm 2024, danh sách các quốc gia áp dụng hạn chế đã mở rộng sang các nền kinh tế giàu tài nguyên ở châu Phi và châu Á, bao gồm Myanmar, Sierra Leone, Nigeria, Angola, Rwanda và Kazakhstan.
Các chuyên gia thương mại cho biết sự gia tăng kiểm soát xuất khẩu phản ánh sự rạn nứt rộng hơn của hệ thống thương mại đa phương, một phần do một loạt cuộc khủng hoảng, chẳng hạn như đại dịch Covid-19, xung đột Nga-Ukraine và xung đột Mỹ-Iran.
Mặt khác, một phân tích riêng về các biện pháp hạn chế xuất khẩu rộng hơn kể từ năm 2009 do Global Trade Alert thực hiện bao gồm các hạn chế đối với sản phẩm nông nghiệp, dầu khí, công nghệ thông tin và hàng hóa y tế, cho thấy các biện pháp này đang gia tăng ngay cả khi tính đến các biện pháp liên quan đến khủng hoảng.
“Số lượng các biện pháp can thiệp chính sách xuất khẩu đang có hiệu lực hiện nay lớn hơn gấp hơn 10 lần so với đầu thập kỷ”, Simon Evenett, chuyên gia thương mại tại Trường Kinh doanh IMD cho biết.
