Tạo thêm dư địa tăng trưởng tín dụng
Theo SSI Research, điểm đáng chú ý nhất là trần tỷ lệ dư nợ cho vay trên huy động (LDR) được nâng từ 85% lên 95%. Quy định mới sẽ áp dụng khi ngân hàng chuyển sang tuân thủ các chỉ tiêu LCR và NSFR, chậm nhất từ ngày 1/10/2028 hoặc sớm hơn nếu đăng ký áp dụng.
Trong giai đoạn chuyển tiếp, mức trần LDR 85% theo quy định hiện hành vẫn được duy trì.
Với trần LDR mới và công thức tính được điều chỉnh, phần lớn ngân hàng có thể có thêm dư địa cho vay so với cơ chế hiện tại. SSI Research ước tính, dựa trên số liệu cuối năm 2025, ngoại trừ OCB, hầu hết ngân hàng trong phạm vi theo dõi đều có LDR dưới 90%, thấp hơn đáng kể so với trần mới 95%.
Các ngân hàng như TCB, MBB, VPB, VCB, BID và MSB được đánh giá có khả năng hưởng lợi từ việc áp dụng sớm cơ chế mới nhờ dư địa tín dụng được mở rộng.
Điểm đáng chú ý là ngân hàng có thể đăng ký áp dụng sớm LCR/NSFR ngay từ khi Thông tư 50 có hiệu lực vào tháng 12/2026, với mức LCR khởi điểm 50% và NSFR 90%. Điều này mở ra khả năng một số ngân hàng chuyển sang cơ chế mới trước thời hạn bắt buộc.
Tuy nhiên, SSI Research lưu ý, nới trần LDR không đồng nghĩa với việc hệ thống có thêm nguồn vốn. Khi tín dụng đang tăng nhanh hơn tiền gửi, việc nâng giới hạn LDR chủ yếu tạo thêm không gian để ngân hàng tiếp tục cho vay, thay vì trực tiếp giải quyết bài toán huy động.
Đây cũng là điểm cần lưu ý đối với triển vọng tăng trưởng tín dụng giai đoạn 2026-2028.
| |
Bước đệm cho Basel III, nhưng bài toán vốn vẫn còn
Thông tư 50 giữ lại các trụ cột quan trọng của Basel III như LCR, NSFR và tỷ lệ đòn bẩy, song điều chỉnh lộ trình theo hướng phù hợp hơn với điều kiện Việt Nam. Đáng chú ý, LCR sẽ bắt đầu từ 50% và tăng dần lên 100% vào năm 2033.
Danh mục tài sản thanh khoản cao (HQLA) cũng được mở rộng, trong đó bổ sung trái phiếu được Chính phủ bảo lãnh, trái phiếu chính quyền địa phương và một số trái phiếu doanh nghiệp đủ điều kiện.
Theo SSI Research, đây là biện pháp nới lỏng tỷ lệ an toàn hơn là một biện pháp bơm thanh khoản trực tiếp vào hệ thống. Quy định mới có thể hỗ trợ những ngân hàng có nền tảng nguồn vốn tốt, đặc biệt các ngân hàng có tỷ lệ CASA cao, tiếp tục mở rộng tín dụng và cải thiện NIM trong những năm tới.
Quy định mới cũng đặt ra một số thách thức. Trái phiếu ngân hàng phát hành chỉ được tính vào cơ sở xác định LDR nếu đủ điều kiện ghi nhận là vốn cấp 2. Các trái phiếu cấp cao không đáp ứng điều kiện sẽ không được tính, trong bối cảnh lượng trái phiếu ngân hàng đáo hạn lớn trong giai đoạn 2026-2027.
Ngoài ra, phạm vi tính giới hạn cấp tín dụng cũng được mở rộng, bao gồm cả một số khoản bảo lãnh, L/C, đầu tư trái phiếu doanh nghiệp và mua bán nợ. Điều này có thể khiến một số ngân hàng đang có mức độ tập trung tín dụng cao phải thận trọng hơn trong việc cấp tín dụng mới.
Thông tư 50 tạo thêm dư địa cho tăng trưởng tín dụng, nhưng không phải là lời giải cho bài toán huy động vốn.
Về dài hạn, việc chuyển sang Basel III là đúng hướng. Chỉ số LDR chỉ đơn thuần phản ánh mối quan hệ giữa dư nợ cho vay và nguồn vốn huy động, không phản ánh chất lượng của từng khoản mục trong đó. Trong khi đó, Basel III chuyển từ đánh giá dựa trên "số lượng" thành "chất lượng", đánh trọng số mỗi nguồn vốn theo mức độ ổn định và mỗi tài sản theo mức độ thanh khoản - một thước đo rủi ro thanh khoản trung thực hơn.
Trong ngắn hạn, các ngân hàng đăng ký áp dụng sớm sẽ được hưởng lợi rõ rệt từ cơ chế mới. Trần LDR 95% và công thức tính mới chưa được áp dụng tự động cho đến khi ngân hàng chuyển sang tuân thủ quy định về tỷ lệ LCR/NSFR (chậm nhất vào năm 2028). Tuy nhiên, các ngân hàng có thể đăng ký áp dụng sớm ngay từ khi thông tư có hiệu lực vào tháng 12/2026, với các ngưỡng khởi điểm thấp (LCR 50%, NSFR 90%).
Việc chuyển đổi này có ý nghĩa quan trọng bởi đối với hầu hết các ngân hàng trong phạm vi theo dõi, công thức mới với trần LDR 95% sẽ mang lại dư địa tăng trưởng tín dụng lớn hơn so với cơ chế cũ với mức trần 85% theo ước tính của SSI Research.
Mặc dù tỷ lệ LDR tính lại theo công thức mới có thể tăng thêm vài điểm phần trăm, mức trần lại được nâng tới 10 điểm phần trăm. Do đó, việc áp dụng sớm cơ chế mới có thể giúp các ngân hàng mở rộng thêm dư địa cho vay, đặc biệt đối với các ngân hàng như TCB, MBB, VPB, VCB, BID và MSB.
Tuy nhiên, việc mở rộng dư địa cho vay theo quy định không đồng nghĩa với việc thúc đẩy được huy động vốn. Chênh lệch giữa tín dụng và tiền gửi hiện đã ở mức khá lớn. Mức trần LDR cao hơn, có thể đạt được ngay qua việc đăng ký sớm LCR/NSFR hoặc tự động có hiệu lực vào năm 2028, sẽ cho phép ngân hàng tiếp tục mở rộng tín dụng mà không đi kèm áp lực củng cố nguồn vốn huy động.
Quy định mới có sự nới lỏng về chỉ tiêu giám sát trong ngắn hạn, thay vì giải quyết bài toán huy động vốn, vốn là yếu tố hỗ trợ chính cho tăng trưởng tín dụng. Theo SSI Research, câu hỏi quan trọng trong giai đoạn 2026- 2028 là liệu Việt Nam có thể phát triển kênh huy động vốn ngoài ngân hàng để phục vụ đầu tư hạ tầng hay không, hay ngân hàng vẫn sẽ tiếp tục đóng cả hai vai trò là đơn vị cấp vốn và chịu phần lớn rủi ro.