Toàn cảnh Toạ đàm
Phát biểu tại Tọa đàm “Nợ xấu trong bối cảnh mới và vai trò của VAMC theo Nghị quyết số 79” do Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam và Công ty Quản lý tài sản của các tổ chức tín dụng Việt Nam (VAMC) tổ chức chiều 14/4 tại Hà Nội, các chuyên gia cho rằng áp lực nợ xấu đang gia tăng trong một môi trường tài chính nhiều biến động, đòi hỏi cách tiếp cận mới mang tính hệ thống.
Áp lực tích tụ, rủi ro không còn “nằm yên”
Theo TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV và Thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách tài chính - tiền tệ Quốc gia, cấu trúc thị trường tài chính Việt Nam vẫn thiếu cân đối và phụ thuộc lớn vào hệ thống tổ chức tín dụng. Nếu năm 2020, tín dụng chiếm khoảng 36% tổng cung vốn cho nền kinh tế thì đến năm 2025, tỷ lệ này tăng lên 51%.
Đáng chú ý, tín dụng liên tục tăng nhanh hơn huy động vốn, khiến áp lực thanh khoản gia tăng rõ rệt từ quý IV/2025 đến nay. “Nếu không có các giải pháp kịp thời, sức ép này có thể chuyển hóa thành rủi ro đối với an toàn hệ thống”, ông Lực cảnh báo.
 |
TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV và Thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách tài chính - tiền tệ Quốc gia phát biểu tại Toạ đàm |
Ở góc độ tổ chức xử lý nợ, ông Đặng Đình Thích, quyền Tổng giám đốc VAMC, nhìn nhận nợ xấu hiện nay đã vượt ra khỏi phạm vi kỹ thuật của ngành ngân hàng, trở thành yếu tố ảnh hưởng trực tiếp tới ổn định tài chính và dư địa tăng trưởng của nền kinh tế.
Dù tỷ lệ nợ xấu nội bảng vẫn được kiểm soát, nhưng các chỉ dấu rủi ro đang gia tăng. Nợ xấu tiềm ẩn và các khoản nợ tái cơ cấu vẫn ở mức lớn; nhóm nợ rủi ro cao chiếm tỷ trọng đáng kể; nợ cần chú ý có xu hướng tăng, phản ánh áp lực chuyển nhóm nợ trong tương lai.
Đáng lưu ý, rủi ro nợ xấu đang có xu hướng tập trung vào một số lĩnh vực như bất động sản, xây dựng, xuất khẩu - những ngành nhạy cảm với biến động thị trường. Cùng với đó, một phần nợ xấu chưa được phản ánh đầy đủ do thị trường tài sản còn trầm lắng và khả năng hấp thụ vốn của nền kinh tế hạn chế.
“Nếu không xử lý đồng bộ và đủ mạnh, nợ xấu hoàn toàn có thể quay lại theo một chu kỳ mới”, ông Thích nhấn mạnh.
Ở góc nhìn thị trường, bà Phạm Nhị, Phó tổng giám đốc Techcombank AMC cho rằng, năm 2026 được xem là năm bản lề đối với hệ thống các tổ chức tín dụng. Việc xử lý nhanh, dứt điểm các khoản nợ xấu không chỉ giúp cải thiện hệ số an toàn vốn và khả năng sinh lời, mà còn mở ra dư địa cho tăng trưởng tín dụng trong chu kỳ mới.
Một điểm nghẽn lớn trong xử lý nợ xấu, theo các chuyên gia, là cơ chế định giá và mua bán nợ chưa thực sự theo thị trường.
“Nợ xấu không phải là nợ đẹp, vậy tại sao lại đòi bán bằng giá?”, TS. Cấn Văn Lực đặt vấn đề, đồng thời cho rằng cần chấp nhận cơ chế mua bán theo giá chiết khấu, thậm chí thấp hơn nhiều so với giá trị sổ sách, để đẩy nhanh quá trình xử lý.
Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, vai trò dẫn dắt của Nhà nước là rất quan trọng, thông qua các công ty quản lý tài sản quy mô lớn. Các tổ chức này được trao cơ chế linh hoạt để mua nợ xấu với giá thị trường, không bị áp lực “giữ giá”, từ đó tăng tốc độ xử lý.
Bên cạnh đó, nhiều quốc gia đã phát triển các công cụ tài chính như chứng khoán hóa nợ xấu, giúp chia nhỏ khoản nợ, tăng khả năng tham gia của nhà đầu tư và cải thiện thanh khoản thị trường. Việc xây dựng các nền tảng giao dịch tập trung cũng được chứng minh là hiệu quả.
Dẫn chứng tại Hàn Quốc, TS. Lực cho biết, sàn giao dịch Onbid đã ghi nhận hơn 50 triệu lượt đấu giá thành công với tổng giá trị tích lũy vượt 100.000 tỷ won sau 20 năm hoạt động, góp phần quan trọng trong xử lý tài sản và nợ xấu.
Hoàn thiện “luật chơi” thị trường
Trong bối cảnh mới, VAMC tiếp tục được xác định là công cụ đặc thù của Nhà nước trong xử lý nợ xấu và bảo đảm an toàn hệ thống tài chính. Tuy nhiên, vai trò này đang có sự chuyển dịch đáng kể.
Theo ông Đặng Đình Thích, VAMC không còn chỉ thực hiện chức năng “làm sạch bảng cân đối”, mà đang từng bước tiếp cận theo cơ chế thị trường, gắn xử lý nợ với xử lý tài sản bảo đảm, cơ cấu lại khách hàng vay và kết nối nhà đầu tư.
Dù vậy, thực tiễn cũng cho thấy nhiều điểm nghẽn chưa được tháo gỡ. Khuôn khổ pháp lý cho xử lý nợ xấu còn thiếu đồng bộ; vướng mắc trong xử lý tài sản bảo đảm, đặc biệt là bất động sản, vẫn là nút thắt lớn; quy trình tố tụng, thi hành án kéo dài; thị trường mua bán nợ chưa phát triển tương xứng tiềm năng.
"Ngoài ra, sự thiếu đồng bộ giữa các luật liên quan như đất đai, đầu tư, thuế… tiếp tục làm gia tăng chi phí và kéo dài thời gian xử lý nợ", ông Thích nói.
Cũng theo ông Thích, Nghị quyết 79 của Bộ Chính trị được đánh giá là đặt ra cách tiếp cận mới, mang tính chiến lược đối với xử lý nợ xấu. Điểm cốt lõi là chuyển từ tư duy “xử lý nợ” sang “khai thác nguồn lực từ nợ”. Theo đó, VAMC được định hướng trở thành công cụ nòng cốt của Nhà nước trong khơi thông nguồn lực tài chính, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, từ mua bán nợ, xử lý tài sản đến tái cấu trúc doanh nghiệp.
Cùng với đó, thị trường mua bán nợ cần được phát triển với VAMC đóng vai trò trung tâm, kết nối các chủ thể trong và ngoài nước. Điều này đòi hỏi nâng cao năng lực toàn diện của VAMC, từ tài chính, quản trị đến công nghệ và nhân lực.
 |
Ông Đặng Đình Thích, quyền Tổng giám đốc VAMC tham luận tại Toạ đàm |
Trong thời gian tới, ông Thích cho biết, VAMC sẽ tập trung hoàn thiện thể chế, đẩy mạnh mua bán nợ theo giá thị trường, đa dạng hóa phương thức xử lý, thu hút nguồn lực tư nhân và quốc tế, đồng thời thúc đẩy chuyển đổi số trong toàn bộ chuỗi hoạt động.
Từ góc độ chính sách, TS. Cấn Văn Lực đề xuất cần đẩy nhanh hoàn thiện khung pháp lý đồng bộ cho thị trường mua bán nợ.
Trong đó, đáng chú ý là việc xem xét mở rộng quyền thu giữ tài sản bảo đảm; cho phép mua bán nợ theo giá thị trường, kể cả dưới giá trị sổ sách; nghiên cứu cơ chế chứng khoán hóa nợ xấu; đồng thời phát triển thị trường thứ cấp để tăng thanh khoản.
Bên cạnh đó, cần tăng năng lực tài chính cho VAMC, cho phép chuyển nợ thành vốn góp để tham gia tái cấu trúc doanh nghiệp, cũng như đẩy mạnh tái cơ cấu các tổ chức tín dụng yếu kém gắn với xử lý nợ xấu.
“Nếu không được xử lý hiệu quả, nợ xấu sẽ trở thành điểm nghẽn của tăng trưởng. Nhưng nếu được xử lý đúng cách, đây hoàn toàn có thể là nguồn lực cho phát triển”, ông Thích nhấn mạnh, đồng thời khẳng định VAMC sẽ tiếp tục đổi mới để đóng vai trò chủ động hơn trong giai đoạn tới.
