Nghị quyết không chỉ đặt ra các mục tiêu định lượng rõ ràng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, mà còn nhấn mạnh yêu cầu đổi mới quản trị, nâng cao hiệu quả, phát huy vai trò dẫn dắt của kinh tế nhà nước trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt.
Kinh tế nhà nước - trụ cột của tự chủ chiến lược
Xuyên suốt Nghị quyết 79 là quan điểm nhất quán: Kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo, là công cụ vật chất quan trọng để Nhà nước định hướng, điều tiết và ổn định kinh tế vĩ mô, đồng thời bảo đảm tự chủ chiến lược, tự cường và năng lực cạnh tranh tổng thể của nền kinh tế.
Bộ Chính trị đặt ra các mục tiêu định lượng rất cụ thể đối với khu vực doanh nghiệp nhà nước (DNNN).
Đến năm 2030, Việt Nam phấn đấu có 50 DNNN lọt vào nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất Đông Nam Á, đồng thời từ 1 - 3 DNNN nằm trong Top 500 doanh nghiệp lớn nhất thế giới. Trọng tâm không chỉ là quy mô, mà là năng lực cạnh tranh, trình độ công nghệ và khả năng tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu, đặc biệt trong các lĩnh vực chiến lược.
Một yêu cầu mang tính đột phá là 100% DNNN phải thực hiện quản trị doanh nghiệp hiện đại trên nền tảng số, và 100% tập đoàn kinh tế, tổng công ty nhà nước áp dụng các nguyên tắc quản trị doanh nghiệp theo chuẩn OECD. Điều này cho thấy quyết tâm đưa quản trị DNNN tiệm cận thông lệ quốc tế, nâng cao minh bạch, trách nhiệm giải trình và hiệu quả sử dụng vốn nhà nước.
Nghị quyết 79 dành dung lượng đáng kể cho hệ thống tổ chức tín dụng nhà nước. Đến năm 2030, ít nhất 3 ngân hàng thương mại nhà nước được kỳ vọng nằm trong Top 100 ngân hàng lớn nhất châu Á về tổng tài sản.
Đồng thời, 4 ngân hàng thương mại nhà nước được xác định là lực lượng nòng cốt, đi đầu về công nghệ, năng lực quản trị, giữ vai trò chủ lực, chủ đạo về quy mô, thị phần và khả năng điều tiết thị trường trong toàn hệ thống ngân hàng. Đây là bước đi cho thấy vai trò của ngân hàng nhà nước không chỉ là “bình ổn”, mà còn là động lực thúc đẩy hiện đại hóa tài chính và chuyển đổi số quốc gia.
Về dài hạn, Nghị quyết đặt mục tiêu đến năm 2045, kinh tế nhà nước trở thành nền tảng vững chắc bảo đảm tự chủ chiến lược, tự cường và năng lực cạnh tranh toàn diện của nền kinh tế, cùng với các khu vực kinh tế khác hiện thực hóa khát vọng Việt Nam trở thành nước phát triển, thu nhập cao.
Các chỉ tiêu dài hạn được xác lập rõ ràng: Mức dự trữ quốc gia đạt 2% GDP; khoảng 60 DNNN thuộc Top 500 Đông Nam Á; 5 DNNN vào Top 500 toàn cầu. Đáng chú ý, tối thiểu 50% đơn vị sự nghiệp công lập phải tự bảo đảm chi thường xuyên, chi đầu tư hoặc hoạt động hiệu quả theo cơ chế thị trường, phản ánh quyết tâm giảm gánh nặng ngân sách, nâng cao tính tự chủ và hiệu quả khu vực công.
Con người và thể chế: Đột phá then chốt
Một trong những điểm nhấn quan trọng của Nghị quyết 79 là chất lượng nguồn nhân lực. Nghị quyết yêu cầu xây dựng đội ngũ lãnh đạo, quản lý, chuyên gia trong khu vực kinh tế nhà nước có trình độ cao, thu nhập tương xứng với thị trường lao động, đi kèm các chính sách đủ mạnh để thu hút, trọng dụng nhân tài gắn với chuẩn mực năng lực, đạo đức nghề nghiệp và hiệu quả công việc.
Đặc biệt, Nghị quyết nhấn mạnh việc xây dựng cơ chế bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung, trong trường hợp không có động cơ tham nhũng, vụ lợi. Quy trình xem xét sai sót phải độc lập, toàn diện, minh bạch, phân biệt rõ sai phạm pháp luật với rủi ro khách quan - một thông điệp rất mạnh nhằm giải tỏa tâm lý sợ trách nhiệm, vốn là điểm nghẽn kéo dài trong khu vực công và DNNN.
Nghị quyết 79 đặt yêu cầu hoàn thiện cơ sở dữ liệu quốc gia về kinh tế nhà nước, trong đó dữ liệu về chủ thể, vốn, tài sản và các nguồn lực phải được chuẩn hóa, quản lý thống nhất, cập nhật thường xuyên, bảo đảm liên thông và an toàn thông tin.
Dữ liệu không chỉ để lưu trữ mà phải được khai thác như một công cụ giám sát, đánh giá hiệu quả quản lý vốn và tài sản nhà nước, phục vụ hoạch định chính sách, phân bổ và điều tiết nguồn lực một cách khoa học, kịp thời.
Song song, Nghị quyết yêu cầu chấm dứt tình trạng thanh tra, kiểm tra, kiểm toán chồng chéo, kéo dài, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong hoạt động giám sát, đồng thời xử lý nghiêm các hành vi lạm dụng thanh tra gây cản trở hoạt động của doanh nghiệp.
Đối với phần vốn nhà nước tại các doanh nghiệp mà Nhà nước nắm giữ từ 50% vốn điều lệ trở xuống, Nghị quyết yêu cầu chuyển giao về các doanh nghiệp có chức năng kinh doanh và đầu tư vốn nhà nước, hoặc doanh nghiệp nhà nước cùng ngành nghề để thực hiện tái cơ cấu, bổ sung vốn hoặc thoái vốn, bảo đảm hiệu quả đầu tư.
Nguồn lực nhà nước sẽ được tập trung đầu tư vào một số tập đoàn, doanh nghiệp nhà nước quy mô lớn, đóng vai trò dẫn dắt trong các lĩnh vực then chốt như quốc phòng - an ninh, năng lượng, tài chính - ngân hàng, logistics, hạ tầng số, công nghệ cao, khai thác khoáng sản chiến lược, hóa chất, vật liệu xây dựng, nông - lâm nghiệp…
Các cơ chế mới cho phép tăng vốn điều lệ, giữ lại lợi nhuận sau thuế cao hơn, sử dụng toàn bộ nguồn thu từ cổ phần hóa, thoái vốn, khuyến khích sáp nhập, hợp nhất nhằm hình thành những “quả đấm thép” thực sự, thay vì phân tán nguồn lực.