Lãi suất chưa thể sớm hạ nhiệt
Tính đến cuối tuần qua, mặt bằng lãi suất huy động thỏa thuận trên thị trường vẫn đứng ở mức cao. Tại VPBank, lãi suất thỏa thuận kỳ hạn 6-9 tháng dao động từ 8,4-8,7%/năm tùy theo mức tiền gửi của khách hàng. Thậm chí, sản phẩm hợp tác với bên thứ ba có thể mang lại lợi suất gần 10%/năm.
Nhiều chuyên gia nhận định, lãi suất đã hình thành mặt bằng giá mới và khó có thể giảm thêm nếu thị trường không có diễn biến mới. Thực tế, mặt bằng lãi suất cao hiện nay không chỉ vì ngân hàng thiếu tiền, mà còn vì mục tiêu ổn định tỷ giá.
Theo TS. Lê Xuân Nghĩa, chuyên gia kinh tế, có rất nhiều nguyên nhân khiến nền kinh tế “khan tiền”. Cụ thể, nhu cầu vốn đầu tư giai đoạn tới rất lớn, trong khi huy động vốn tăng chậm - thậm chí tiền gửi doanh nghiệp còn suy giảm - khiến chênh lệch huy động/tín dụng tăng cao. Ngoài ra, một bộ phận dòng tiền có dấu hiệu chảy ra khỏi ngân hàng, chuyển sang các kênh đầu tư khác. Điều này buộc ngân hàng phải tăng lãi suất để duy trì vốn huy động, kéo lãi suất lên cao.
Báo cáo mới đây của Công ty cổ phần Chứng khoán Rồng Việt (VDSC) chỉ ra, tính đến cuối tháng 5/2026, tăng trưởng tín dụng toàn hệ thống đạt 5,71%, trong khi tăng trưởng huy động vốn chỉ đạt 2,98% so với đầu năm. Khoảng cách tín dụng/huy động tiếp tục nới rộng so với các tháng trước với chênh lệch giữa dư nợ tín dụng và huy động trên thị trường 1 ước đạt hơn 2,5 triệu tỷ đồng.
Các chuyên gia VDSC nhận định, dù mặt bằng lãi suất huy động đã tăng đáng kể, song tốc độ tăng trưởng huy động vẫn “tụt hậu” xa so với tín dụng. Bên cạnh đó, trạng thái bội thu của ngân sách nhà nước từ đầu năm 2026 đã “rút” thanh khoản của hệ thống.
Trong 5 tháng đầu năm 2026, thu ngân sách đạt 50% dự toán, trong khi chi đầu tư công chỉ đạt 21,6% kế hoạch. Giải ngân đầu tư công chậm khiến một lượng lớn tiền bị “kẹt” trong Kho bạc Nhà nước và đây là một trong những nguyên nhân khiến thanh khoản hệ thống ngân hàng căng thẳng.
Lãi suất đảo chiều: Trông chờ đầu tư công
Áp lực lãi suất vẫn còn rất lớn từ nay đến cuối năm, nếu tốc độ giải ngân vốn đầu tư công không tiến triển, nền kinh tế thậm chí có nguy cơ đối mặt với rủi ro kép: lãi suất cao, lạm phát cao, nhưng tăng trưởng không như kỳ vọng vì tốc độ các Dự án đi vào cuộc sống còn chậm. Lãi suất cao buộc nhà đầu tư phải cơ cấu lại danh mục tài sản của mình, nên giảm tỷ trọng với các tài sản rủi ro cao như bất động sản, dịch chuyển nhiều hơn sang các tài sản phòng thủ như tiền gửi tiết kiệm, trái phiếu…
- Ông Nguyễn Minh Tuấn, CEO AFA Capital
Ông Tô Anh Hùng, CEO REFI cho rằng, việc ngân sách “thu nhiều, chi ít” là một trong những nguyên nhân khiến thanh khoản hệ thống ngân hàng lâm vào cảnh khó khăn như hiện nay, lãi suất huy động trên thị trường 1 (dân cư) khó giảm.
Nhiều chuyên gia cũng nhận định, trong bối cảnh chính sách tiền tệ gần như đã hết dư địa, điểm tựa thanh khoản duy nhất là đẩy nhanh giải ngân đầu tư công để đảo ngược trạng thái bội thu ngân sách nhà nước và đưa tiền trở lại hệ thống. Cho đến khi điều đó xảy ra, áp lực lãi suất khó hạ nhiệt bền vững.
Mặc dù vậy, tăng giải ngân đầu tư công không hề dễ dàng. Theo ông Nguyễn Minh Tuấn, CEO AFA Capital, Chính phủ đang cắt giảm chi tiêu thường xuyên để dồn áp lực cho đầu tư tăng trưởng. Việc giải ngân lượng vốn lớn trong giai đoạn 2026-2030 (38,5 triệu tỷ đồng) rất áp lực khi đầu tư công đang gặp 5 điểm nghẽn lớn.
Trong bối cảnh nền kinh tế toàn cầu đối mặt với nhiều “cơn gió ngược” như hiện nay, đẩy mạnh đầu tư công là hướng đi đúng để hỗ trợ tăng trưởng. Song bài học thực tế cho thấy, việc tiêu tiền ngân sách chưa bao giờ dễ dàng. Trong quá khứ, năm 2023, khi giải ngân đầu tư công chậm, một lượng tiền lớn bị “đóng băng” tại Kho bạc Nhà nước, thay vì chảy vào nền kinh tế, thanh khoản hệ thống ngân hàng cũng gặp khó khăn.
Tuy vậy, ngay cả khi giải ngân đầu tư công tăng, áp lực với lãi suất vẫn còn. Cụ thể, đẩy mạnh đầu tư công giai đoạn tới có thể mang đến rủi ro dòng vốn tư nhân bị lấn át do các nguồn lực trong xã hội bị hút mạnh vào các dự án đầu tư công quy mô lớn. Để có nguồn vốn thực hiện các dự án này, Chính phủ phải tăng phát hành trái phiếu, đẩy lợi suất trái phiếu chính phủ lên cao.
Thực tế, lãi suất trái phiếu chính phủ đã tăng gấp đôi trong vòng một năm qua. “Một khi lợi suất phi rủi ro (lợi suất trái phiếu chính phủ) tăng mạnh, mặt bằng lãi suất dài hạn của toàn nền kinh tế sẽ tăng theo. Lãi suất tăng sẽ khiến dòng tiền trên thị trường dịch chuyển sang các kênh an toàn hơn”, ông Nguyễn Minh Tuấn cảnh báo.