Ngân hàng đóng vai trò then chốt trong phát triển Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam

Đẩy mạnh phát triển Trung tâm tài chính quốc tế

Phát biểu tại hội nghị triển khai nhiệm vụ ngành ngân hàng trên địa bàn khu vực 2 (gồm TP.HCM và Đồng Nai) ngày 9/1, Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước (NHNN) Phạm Tiến Dũng đề nghị các tổ chức tín dụng phối hợp chặt chẽ với các cơ quan trong việc xây dựng Trung tâm tài chính quốc tế tại TP.HCM, nâng cao năng lực cung ứng dịch vụ tài chính chất lượng cao để đón đầu các cơ hội từ sân bay Long Thành và các khu thương mại tự do.

Đồng thời, Phó thống đốc đề nghị NHNN Chi nhánh Khu vực 2 và các tổ chức tín dụng tích cực hơn nữa để xây dựng Trung tâm Tài chính quốc tế tại TP.HCM, bắt tay ngay vào việc nghiên cứu các nghị định để triển khai cho phù hợp. Chẳng hạn như các quy định về ngoại hối giữa thành viên của Trung tâm Tài chính quốc tế với nhau cả trong phạm vi Việt Nam và quốc tế đều cởi mở, thậm chí vượt trội so với chính sách hiện tại. Mục tiêu là cùng xây dựng Trung tâm Tài chính quốc tế, tạo nguồn lực để phát triển kinh tế.

Cũng tại hội nghị trên, ông Lim Dyi Chang, Giám đốc Cấp cao Khối Khách hàng doanh nghiệp - Ngân hàng UOB Việt Nam cho rằng, quyết định phát triển Trung tâm Tài chính Quốc tế (IFC) của Việt Nam đánh dấu một cột mốc quan trọng trong hành trình hội nhập tài chính, thể hiện rõ định hướng nâng cao chuẩn mực quốc gia và tăng cường kết nối với dòng vốn toàn cầu.

Trung tâm tài chính IFC hướng tới việc xây dựng một khung pháp lý chuyên biệt, nơi các chuẩn mực quốc tế về thanh toán, quản trị rủi ro và bảo vệ nhà đầu tư được áp dụng nhất quán, nhằm tạo ra một môi trường ổn định và dự đoán được. Đây là sự chuyển dịch mang tính cấu trúc - từ cạnh tranh bằng ưu đãi ngắn hạn sang cạnh tranh bằng năng lực thể chế và chất lượng vận hành thị trường.

Theo ông Lim, kinh nghiệm quốc tế cho thấy một IFC chỉ thành công khi niềm tin và hiệu quả song hành. Thành công đòi hỏi thiết kế chính sách rõ ràng và thực thi nhất quán trong vận hành hàng ngày. Hành trình của Singapore là một ví dụ thực tiễn về cải cách có kỷ luật. Kinh nghiệm Singapore cho thấy IFC đóng vai trò như một cơ chế nâng cấp hệ thống tài chính quốc gia.

"Trong nhiều năm, chúng tôi duy trì ba trụ cột thể chế nhất quán. Ổn định: Để neo kỳ vọng dài hạn và giảm chi phí vốn. Là một nền kinh tế hạn chế về nguồn lực, Singapore dựa vào việc cung cấp dịch vụ đáng tin cậy và hiệu quả để thu hút nhà đầu tư và tăng trưởng bền vững; Pháp quyền: Đảm bảo minh bạch trong thực thi hợp đồng và bảo vệ nhà đầu tư; Mở cửa: Duy trì lập trường trung lập và liên kết khu vực mạnh mẽ, cho phép trung tâm hoạt động như một cầu nối tin cậy trên trường quốc tế", ông Lim nói và nhấn mạnh thêm, điều quan trọng là những nền tảng này được củng cố trước khi thị trường mở rộng về quy mô. Kỷ luật này tạo nên niềm tin quốc tế. IFC chỉ có thể vận hành hiệu quả khi các giao dịch thanh toán xuyên biên giới được xử lý an toàn, hiệu quả và có thể dự đoán.

Trong bối cảnh này, các ngân hàng nước ngoài đóng vai trò cầu nối giữa hệ thống tài chính trong nước và mạng lưới thanh toán toàn cầu. Giá trị của họ nằm ở khả năng: Vận hành theo chuẩn mực thanh toán quốc tế; Quản lý rủi ro ngoại hối và tín dụng xuyên biên giới; Tuân thủ nghiêm ngặt các yêu cầu về phòng chống rửa tiền (AML), tài trợ khủng bố (CFT) và lệnh trừng phạt.

“Những năng lực này giúp giảm ma sát trong dòng vốn và thương mại, đồng thời tạo ra một thị trường minh bạch hơn, nơi rủi ro và dịch vụ được định giá chính xác theo chuẩn quốc tế. Nhân sự là điều kiện vận hành cốt lõi, không chỉ là yếu tố hỗ trợ. Năng lực chuyên môn về rủi ro, tuân thủ và công nghệ được hình thành trong môi trường nơi các chuẩn mực cao được áp dụng hàng ngày. Một tổ chức kỷ luật vừa nâng cao năng lực vừa giữ chân nhân tài”, ông Lim cho biết.

Về triển khai, nhiều trung tâm sử dụng môi trường thử nghiệm có kiểm soát để đánh giá mức độ sẵn sàng vận hành trước khi mở rộng. Ưu tiên vẫn là an toàn, hiệu quả và năng lực giám sát hơn là tốc độ mở rộng. Đặt trụ sở tại Singapore và hiện diện lâu dài tại Việt Nam, UOB hoạt động như một đối tác tin cậy trong khuôn khổ do Ngân hàng Nhà nước Việt Nam thiết lập.

Trên thực tế, UOB hỗ trợ kết nối bằng cách cung cấp giải pháp tài trợ phù hợp chuẩn quốc tế và đồng hành cùng nhà đầu tư trong quá trình mở rộng tại Việt Nam. Cuối cùng, thành công của một IFC được đo bằng độ tin cậy dài hạn. Các nhà đầu tư toàn cầu đang theo dõi sát khả năng của Việt Nam trong việc kết hợp tham vọng với thực thi hiệu quả.

Đóng góp của hệ thống ngân hàng rất quan trọng cho sự phát triển IFC

Theo ông Bùi Hải Dương - Giám đốc Khối Kinh doanh tiền tệ Nam A Bank, Việt Nam đang có những bước đi mạnh mẽ nhằm xây dựng Trung tâm Tài chính Quốc tế (International Financial Center - IFC) trong thập kỷ tới. Do đó, ngân hàng thương mại (NHTM), với tư cách là thành viên của IFC, sẽ có đóng góp rất quan trọng cho sự phát triển.

Thứ nhất, là cầu nối dòng vốn quốc tế và nền kinh tế thực trong nước. NHTM là kênh dẫn vốn offshore/onshore chủ lực. Thông qua IFC, ngân hàng có thể tiếp cận các nguồn vốn quốc tế bằng nhiều đồng tiền khác nhau với chi phí và kỳ hạn phù hợp hơn, từ đó tái phân bổ vào các lĩnh vực ưu tiên của Việt Nam như hạ tầng giao thông, năng lượng, logistics, công nghiệp chế biến - chế tạo và đổi mới sáng tạo. So với dòng vốn đầu tư trực tiếp hay vốn ngân sách, dòng vốn qua ngân hàng có ưu thế về tốc độ, tính linh hoạt và khả năng mở rộng quy mô.

Thứ hai, IFC mở ra khả năng để ngân hàng triển khai hệ sinh thái dịch vụ tài chính trong chuỗi cho lĩnh vực được khuyến khích như nông nghiệp: Nông dân/Hợp tác xã → Nhà cung cấp vật tư nông nghiệp → Doanh nghiệp thu mua - chế biến → Thương nhân bán buôn → Sàn giao dịch hàng hóa. Nhờ vào các cơ chế đặc thù của IFC, ngân hàng có thể cung cấp tài trợ thương mại, bao thanh toán, tín dụng chuỗi cung ứng, bảo hiểm rủi ro giá hàng hóa và các giải pháp thanh toán quốc tế, qua đó nâng cao giá trị gia tăng của toàn bộ chuỗi nông nghiệp xuất khẩu.

Thứ ba, hình thành hệ sinh thái đầu tư trọn gói cho nhà đầu tư quốc tế: Các ngân hàng Việt Nam có cơ hội trở thành đầu mối cung cấp hệ sinh thái dịch vụ đầu tư trọn gói cho nhà đầu tư nước ngoài, bao gồm: Tư vấn pháp lý và hỗ trợ thủ tục đầu tư; Phân tích, thẩm định và lựa chọn cơ hội đầu tư khả thi; Dịch vụ thẩm định tài chính, kiểm toán, quản trị rủi ro và cấu trúc dự án; Dịch vụ quản lý dòng tiền, lưu ký và thanh toán quốc tế; Cung cấp các công cụ phòng ngừa rủi ro phù hợp.

Thứ tư, cơ chế sandbox - thử nghiệm có kiểm soát, cho phép các định chế tài chính triển khai các mô hình và công nghệ mới trong một không gian pháp lý linh hoạt nhưng vẫn đảm bảo an toàn hệ thống. Trong bối cảnh đó, ngân hàng thương mại được kỳ vọng là chủ thể trung tâm của sandbox, đặc biệt trong việc ứng dụng blockchain, tiền số và hợp tác với các công ty fintech.

Sandbox tạo điều kiện để ngân hàng thử nghiệm ứng dụng blockchain trong các nghiệp vụ cốt lõi, như thanh toán xuyên biên giới, tài trợ thương mại, quản lý tài sản bảo đảm, truy xuất dòng tiền và số hóa chuỗi cung ứng. Việc thử nghiệm trong IFC giúp ngân hàng đánh giá hiệu quả công nghệ trong môi trường giao dịch thực, nhưng với quy mô và rủi ro được giới hạn, trước khi nhân rộng ra toàn hệ thống.

Sandbox mở ra không gian thử nghiệm đối với tiền số và tài sản số dưới sự giám sát của cơ quan quản lý. Ngân hàng có thể tham gia với vai trò lưu ký, thanh toán, định danh khách hàng (KYC) và quản trị rủi ro, qua đó đảm bảo rằng các mô hình tiền số gắn với IFC phục vụ hoạt động tài chính - đầu tư thực, thay vì đầu cơ thuần túy. Cách tiếp cận này giúp tận dụng đổi mới công nghệ nhưng vẫn duy trì ổn định tiền tệ và an toàn tài chính.

Sandbox thúc đẩy mô hình hợp tác ngân hàng - fintech, thay vì cạnh tranh trực diện. Ngân hàng đóng vai trò “bệ đỡ” về vốn, quản trị rủi ro và tuân thủ pháp lý; fintech cung cấp công nghệ, tốc độ đổi mới và trải nghiệm người dùng. IFC trở thành nơi hai bên cùng thử nghiệm, điều chỉnh và hoàn thiện mô hình hợp tác phù hợp với chuẩn mực quốc tế.

Tuy nhiên, ông Dương cho rằng, để phát huy vai trò của hệ thống ngân hàng trong Trung tâm Tài chính Quốc tế tại TP.HCM thì việc hình thành Trung tâm Tài chính Quốc tế tại TP.HCM không chỉ là một dự án hạ tầng tài chính, mà là một bước chuyển cấu trúc của hệ thống tài chính quốc gia theo hướng hội nhập sâu vào chuỗi giá trị tài chính toàn cầu.

Trong cấu trúc đó, hệ thống ngân hàng thương mại giữ vai trò then chốt với tư cách là chủ thể trung gian vốn, nhà cung ứng dịch vụ tài chính và cầu nối giữa dòng vốn quốc tế với nền kinh tế trong nước. Để các ngân hàng có thể phát huy đầy đủ vai trò này, sự chủ động thiết kế và đồng hành của Nhà nước là yếu tố mang tính quyết định.

Trước hết, Nhà nước cần thiết lập một khuôn khổ chính sách ưu đãi có tính chọn lọc và định hướng, nhằm thu hút các tập đoàn tài chính quốc tế có cam kết gắn bó lâu dài với chiến lược phát triển của IFC. Các ưu đãi không nên chỉ dừng ở miễn giảm thuế, mà cần mở rộng sang cơ chế tiếp cận thị trường, ưu tiên cấp phép, và tạo điều kiện cho các định chế này tham gia sâu vào quá trình phát triển sản phẩm, đào tạo nguồn nhân lực và chuyển giao công nghệ tài chính cho hệ thống ngân hàng Việt Nam. Việc lựa chọn các đối tác chiến lược quốc tế cần được đặt trong tổng thể chiến lược nâng cấp hệ sinh thái tài chính quốc gia, thay vì chỉ nhằm mục tiêu gia tăng số lượng nhà đầu tư hiện diện trong khu IFC.

Để đạt được mục tiêu thu hút dòng vốn đầu tư dài hạn mang tính cư trú, Nhà nước cần tập trung xây dựng và chuẩn hóa hệ sinh thái sản phẩm tài chính đạt chuẩn mực quốc tế ngay trong IFC. Điều này bao gồm việc ban hành các chuẩn mực pháp lý cho các sản phẩm đầu tư, quản lý tài sản, quỹ đầu tư, phái sinh và cấu trúc tài chính phức tạp, đồng thời khuyến khích ngân hàng thương mại tham gia phát triển các gói dịch vụ đầu tư trọn gói dành cho nhà đầu tư quốc tế. Khi ngân hàng có thể cung cấp đầy đủ chuỗi dịch vụ từ tư vấn, cấu trúc giao dịch, quản trị rủi ro đến thanh toán và lưu ký, IFC sẽ không chỉ là điểm đến của dòng vốn ngắn hạn mà trở thành nền tảng tiếp nhận và phân bổ vốn trung và dài hạn cho nền kinh tế.

Vai trò điều hành kinh tế vĩ mô của Nhà nước có ý nghĩa quyết định đối với niềm tin của nhà đầu tư quốc tế đối với IFC. Một môi trường kinh tế vĩ mô ổn định, chính sách tiền tệ - tài khóa nhất quán và tỷ giá được điều hành theo hướng minh bạch, có thể dự báo sẽ là nền tảng để các ngân hàng triển khai các sản phẩm tài chính dài hạn và các cấu trúc giao dịch phức tạp. Sự ổn định này không chỉ giúp giảm chi phí vốn cho ngân hàng và doanh nghiệp, mà còn tạo điều kiện để hình thành các thị trường phái sinh, thị trường vốn quốc tế và các mô hình tài trợ dự án quy mô lớn ngay trong IFC.

Nhà nước cần có định hướng rõ ràng về mô hình tổ chức ngân hàng trong IFC, bao gồm khả năng yêu cầu hoặc cho phép thành lập các pháp nhân ngân hàng chuyên biệt hoạt động theo chuẩn mực quốc tế. Việc cho phép ngân hàng thành lập các đơn vị chuyên trách hoặc công ty con hoạt động trong IFC sẽ giúp tách bạch rủi ro, nâng cao năng lực quản trị và tạo điều kiện để ngân hàng Việt Nam tham gia sâu hơn vào các giao dịch tài chính xuyên biên giới. Đồng thời, các ngân hàng có hệ sinh thái công ty thành viên trong lĩnh vực chứng khoán, quản lý quỹ, bảo hiểm cần được khuyến khích phát triển mô hình tập đoàn tài chính đa năng, qua đó hình thành các tổ hợp dịch vụ đầu tư – tài chính hoàn chỉnh trong IFC.

Cuối cùng, Nhà nước cần đồng hành cùng hệ thống ngân hàng trong quá trình nâng cấp năng lực tổ chức và công nghệ. Điều này bao gồm việc khuyến khích các ngân hàng thành lập các ủy ban chiến lược cấp hội đồng quản trị cho hoạt động IFC, đầu tư mạnh vào hạ tầng công nghệ thông tin đạt chuẩn trung tâm tài chính quốc tế, và phát triển đội ngũ nhân sự có trình độ chuyên môn, đạo đức nghề nghiệp và năng lực hội nhập toàn cầu. Việc kết hợp đồng bộ giữa chính sách nhà nước và chiến lược nội bộ của ngân hàng sẽ quyết định việc IFC tại TP.HCM có thể trở thành một trung tâm tài chính có sức cạnh tranh thực sự trong khu vực hay không, đồng thời đóng góp hiệu quả cho mục tiêu nâng cấp cấu trúc tài chính và tăng trưởng dài hạn của nền kinh tế Việt Nam.

Thùy Vinh