Bà Nguyễn Diệu Huyền, Phó ban Hệ thống Tài khoản quốc gia (Cục Thống kê) trao đổi về những yếu tố tác động tới kinh tế Việt Nam trong thời gian tới.
Cuộc chiến tại Trung Đông như “gáo nước lạnh” dội vào kinh tế thế giới, Việt Nam chắc chắn bị ảnh hưởng, thưa bà?
Hòa nhập sâu rộng vào dòng chảy của kinh tế thế giới, nên bất cứ tác động nào, cả tiêu cực lẫn tích cực với bất cứ lý do gì của thế giới đều tác động đến kinh tế Việt Nam ở mức độ nào đó. Cuộc chiến tại Trung Đông không đơn thuần là cuộc chiến giữa 2 quốc gia, mà đã mở rộng hơn rất nhiều.
Trung Đông không chỉ là “rốn dầu” của nền kinh tế thế giới, mà còn là một trong những huyết mạch vận tải hàng hải quốc tế với eo biển Hormuz đang bị phong tỏa. Vì thế, chiến sự ở Iran, Israel chắc chắn tác động tới hoạt động sản xuất, kinh doanh, đầu tư, thu hút khách du lịch quốc tế của nước ta.
Cục Thống kê sẽ có đánh giá, nhận định, phân tích tác động của cuộc chiến này tới nền kinh tế Việt Nam và đưa ra các kiến nghị, đề xuất, giải pháp ứng phó tới các cấp có thẩm quyền.
Thế giới chưa bao giờ không bất ổn và Việt Nam luôn tìm cách thích ứng để phát triển. Tăng trưởng kinh tế Việt Nam được hỗ trợ bởi cả động lực truyền thống: đầu tư, sản xuất - xuất khẩu, tiêu dùng nội địa tiếp tục giữ vai trò quyết định. Những năm gần đây, nhất là năm 2025, các động lực mới như khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, kinh tế số, cải cách thể chế bước đầu phát huy tác dụng hỗ trợ và tạo nền tảng cho tăng trưởng trung và dài hạn.
Năm 2026, đầu tư là động lực tăng trưởng quan trọng nhất của nền kinh tế, trong đó đầu tư công với số vốn kế hoạch lớn nhất từ trước đến nay - trên một triệu tỷ đồng - đóng vai trò dẫn dắt. Trong 2 tháng đầu năm, vốn đầu tư từ ngân sách nhà nước tăng 11,5% và đạt 9,4% kế hoạch năm. Ít có năm nào, trong 2 tháng đầu năm, vốn đầu tư công thực hiện đạt cao như năm nay, vì thế kỳ vọng năm 2026 giải ngân 100% kế hoạch vốn với hơn một triệu tỷ đồng là nhân tố vô cùng quan trọng để GDP tăng trưởng 2 con số.
Việc đẩy nhanh tiến độ giải ngân các dự án hạ tầng trọng điểm trong những năm trước, đặc biệt là năm 2026 không chỉ thúc đẩy xây dựng, trực tiếp gia tăng tích lũy tài sản, mà còn tạo hiệu ứng lan tỏa đối với các ngành sản xuất vật liệu và dịch vụ liên quan.
| |
Sản xuất - xuất khẩu tiếp tục giữ vai trò động lực chủ lực để đạt mục tiêu tăng trưởng cao. Ảnh: Đức Thanh |
Theo bà, động lực xuất khẩu có bị tác động khi Iran phong tỏa eo biển Hormuz khiến vận chuyển hàng hải quốc tế bị tê liệt qua khu vực này?
Trong 2 tháng đầu năm nay, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa đạt cột mốc mới so với cùng kỳ 2 tháng đầu năm của các năm, với 155,7 tỷ USD, tăng 28,32 tỷ USD so với cùng kỳ năm 2025, trong đó xuất khẩu tăng 18,3%; nhập khẩu tăng 26,3%.
Duy trì tốc độ tăng trưởng xuất nhập khẩu 2 con số trong nhiều năm, Việt Nam đã nằm trong Top 15 cường quốc thương mại toàn cầu về quy mô xuất nhập khẩu. Đây là bước tiến lớn, khẳng định vị trí trung tâm sản xuất và thương mại quan trọng của khu vực châu Á - Thái Bình Dương.
6 thị trường xuất nhập khẩu lớn nhất gồm Hoa Kỳ, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, ASEAN, EU chiếm 80-85% tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam. Trong đó, Trung Quốc là thị trường nhập khẩu lớn nhất với gần 32 tỷ USD trong 2 tháng đầu năm nay, tăng 36,5% so với cùng kỳ; Hoa Kỳ là thị trường xuất khẩu lớn nhất với 23,8 tỷ USD, tăng 22%.
Eo biển Hormuz bị phong tỏa, hoạt động ngoại thương của Việt Nam không bị ảnh hưởng khi xuất nhập khẩu với Trung Quốc, ASEAN, Hàn Quốc và Nhật Bản; xuất nhập khẩu với Hoa Kỳ và EU cũng không đi qua eo biển này. Tuy nhiên, Việt Nam cũng chịu tác động tiêu cực từ cuộc chiến ở Trung Đông, vì giá nguyên nhiên vật liệu, đặc biệt là xăng dầu, phân bón, cùng giá cước vận tải biển tăng lên do cuộc chiến.
Hệ quả đầu tiên là bắt đầu từ 15 giờ ngày 5/3/2026, giá xăng dầu trong nước được điều chỉnh tăng mạnh theo diễn biến của thị trường năng lượng thế giới. Theo đó, mỗi lít xăng RON 95 tăng 2.189 đồng, xăng E5 tăng 1.926 đồng, dầu diesel tăng 3.758 đồng, đặc biệt là dầu hỏa tăng 7.132 đồng.
Ngay những tháng đầu thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội với mục tiêu tăng trưởng 2 con số, kinh tế Việt Nam đã chịu tác động tiêu cực từ bên ngoài. Bà tin rằng, Việt Nam sẽ vượt qua khó khăn trước mắt?
Năm ngoái, cũng tầm này, Tổng thống Donald Trump tuyên bố thuế đối ứng đánh vào hàng hóa toàn cầu khi nhập khẩu vào Hoa Kỳ, đã tạo ra sự rúng động trên toàn thế giới. Khi đó, đã có rất nhiều phân tích, dự báo tiêu cực về hoạt động thương mại, đầu tư, xuất nhập khẩu. Nhưng nhìn lại một năm qua, đầu tư tư nhân và thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài của Việt Nam tiếp tục gia tăng. Sản xuất và xuất khẩu tiếp tục là trụ cột vững chắc của tăng trưởng, khẳng định năng lực, sức chịu đựng bền bỉ của kinh tế Việt Nam.
Chúng ta luôn biết thích ứng trước tình hình mới, luôn tìm thấy cơ hội trong thách thức ngay cả khi kinh tế phục hồi chậm, chính sách bảo hộ gia tăng và các rào cản thuế quan khắt khe, đặc biệt là chính sách thuế đối ứng của Mỹ. Chỉ số Sản xuất công nghiệp (IIP) 2 tháng đầu năm 2026 tăng 10,4% (cùng kỳ năm 2025 tăng 7,5%) tiếp tục chứng minh sự thích ứng. Ngành công nghiệp chế biến, chế tạo tăng 11,5% (cùng kỳ tăng 9,1%) cho thấy sự phục hồi của hoạt động sản xuất và năng lực cung ứng trong nước bất chấp bất ổn từ bên ngoài.
Động lực tăng trưởng thay vì “cỗ xe tam mã” bây giờ là “tứ mã” khi có thêm khoa học công nghệ. Đây là động lực mới để tăng trưởng kinh tế 2 con số, thưa bà?
Kinh tế số, khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo được coi là động lực mới cho tăng trưởng tiếp tục được thúc đẩy mạnh, nhưng tác động đến tăng trưởng kinh tế năm 2025 mới ở giai đoạn đầu, chưa tạo ra sự thay đổi rõ nét về tốc độ tăng trưởng, mà chủ yếu thể hiện ở việc cải thiện dần chất lượng và tính bền vững của tăng trưởng.
Năm 2026, Chính phủ đã xác định, chuyển đổi căn bản mô hình tăng trưởng dựa vào năng suất và đổi mới sáng tạo; đặt nâng cao năng suất, chất lượng nguồn nhân lực, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo vào trung tâm của chiến lược phát triển; cơ cấu lại nền kinh tế theo hướng xanh, số, tuần hoàn, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, lấy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số làm động lực chính, nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả, sức cạnh tranh, tính tự chủ, sức chống chịu của nền kinh tế là một trong 10 nhiệm vụ chủ yếu. Tôi nghĩ, nhiệm vụ này không chỉ của năm nay, mà cho cả nhiệm kỳ này.
Một động lực nữa cho tăng trưởng là cải cách thể chế góp phần cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh, giảm chi phí tuân thủ và nâng cao niềm tin của doanh nghiệp và nhà đầu tư. Tuy nhiên, hiệu quả của cải cách thể chế thường có độ trễ, do đó tác động tích cực trong năm 2025 chủ yếu mang tính hỗ trợ và tạo dư địa cho tăng trưởng trong năm nay và các năm tiếp theo.
Còn nhiều thời gian để tiếp tục thực hiện mục tiêu tăng trưởng 2 con số. Theo bà, trước những diễn biến khó lường trên thế giới như hiện nay, cần phải tập trung vào những nhiệm vụ gì?
Tăng trưởng 2 con số không chỉ là chỉ tiêu kinh tế, mà còn thể hiện khát vọng vươn mình mạnh mẽ, quyết tâm rút ngắn khoảng cách với các nền kinh tế tiên tiến đã được đặt ra trong Nghị quyết Đại hội Đảng XIV. Để hiện thực hóa mục tiêu này, tăng trưởng phải chuyển mạnh từ mở rộng quy mô sang nâng cao chất lượng, hiệu quả và năng suất, trên nền tảng làm mới các động lực truyền thống và kích hoạt đầy đủ các động lực tăng trưởng mới.
Muốn đạt được mục tiêu tăng trưởng cao, theo tôi, thứ nhất, nâng cao chất lượng đầu tư phải được coi là khâu then chốt. Đầu tư công cần được sử dụng hiệu quả hơn, đóng vai trò dẫn dắt và “kích hoạt” đầu tư tư nhân và đầu tư trực tiếp nước ngoài, qua đó hình thành các cực tăng trưởng mới có khả năng lan tỏa và dẫn dắt nền kinh tế.
Thứ hai, phát triển mạnh mẽ kinh tế số, khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo là con đường căn bản để nâng cao năng suất lao động và năng lực cạnh tranh, tạo nền tảng cho tăng trưởng nhanh nhưng bền vững trong trung và dài hạn.
Thứ ba, sản xuất - xuất khẩu tiếp tục giữ vai trò động lực chủ lực, trong đó công nghiệp chế biến, chế tạo phải thực sự trở thành “đầu tàu” của nền kinh tế, gắn với nâng cao giá trị gia tăng và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Thứ tư, củng cố hiệu quả vận hành của bộ máy sau sáp nhập, chuyển trọng tâm từ sắp xếp tổ chức sang vận hành thông suốt, bảo đảm tính liên tục, kịp thời và hiệu lực của chính sách, qua đó giảm chi phí thể chế và nâng cao hiệu quả điều hành.
Thứ năm, cải cách thể chế phải tạo được đột phá thực chất về môi trường đầu tư, kinh doanh. Thể chế không chỉ là một động lực tăng trưởng, mà còn là điều kiện tiên quyết để các động lực khác được giải phóng và phát huy đầy đủ.
Và cuối cùng là cần thúc đẩy tiêu dùng nội địa trở thành trụ cột quan trọng của tăng trưởng, qua đó củng cố thị trường trong nước, tạo dư địa phát triển bền vững cho khu vực sản xuất, kinh doanh và giảm phụ thuộc vào các cú sốc bên ngoài.