Bà có thể chia sẻ một số kết quả đạt được trên thị trường trái phiếu chính phủ giai đoạn 2021 - 2025, đặc biệt trong vai trò là kênh huy động vốn chính cho ngân sách nhà nước?
Trong những năm qua, thị trường trái phiếu chính phủ đã ghi nhận sự tăng trưởng nhanh và đồng bộ, qua đó hỗ trợ hiệu quả cho Chính phủ trong huy động nguồn vốn phục vụ đầu tư phát triển. Cụ thể, trong giai đoạn 2021 - 2025, Chính phủ đã huy động được 1,53 triệu tỷ đồng qua trái phiếu chính phủ (bình quân trên 306.600 tỷ đồng/năm), chiếm hơn 80% khối lượng huy động vốn hàng năm cho ngân sách nhà nước. Nhờ đó, quy mô thị trường đã đạt mức 2,62 triệu tỷ đồng (tăng 47,4% so với cuối năm 2020), tương đương 20,4% GDP.
Sự phát triển này không chỉ củng cố vai trò của thị trường trái phiếu chính phủ trong hệ thống tài chính, mà còn góp phần cải thiện hệ số tín nhiệm quốc gia, với mức xếp hạng BB+ của S&P và Fitch.
| |
Bà Phạm Thị Thanh Tâm, Phó Vụ trưởng Vụ Các định chế tài chính, Bộ Tài chính |
Song song với việc mở rộng quy mô thị trường, trong công tác phát hành trái phiếu chính phủ, Bộ Tài chính đã chủ động triển khai tái cơ cấu danh mục nợ theo hướng kéo dài kỳ hạn và giảm lãi suất nhằm bảo đảm an toàn nợ công. Đồng thời, cơ sở nhà đầu tư cũng được cơ cấu lại theo hướng bền vững hơn, qua đó giúp thị trường vận hành ổn định. Thị trường trái phiếu chính phủ ngày càng cải thiện thanh khoản và phát triển về chiều sâu, cơ bản duy trì sự phối hợp giữa phát hành trái phiếu chính phủ với quản lý ngân quỹ, điều hành chính sách tiền tệ cũng như các chính sách kinh tế vĩ mô khác.
Riêng trong năm 2025, thị trường tiếp tục ghi nhận một số kết quả đáng chú ý. Khối lượng huy động đạt 371.499,8 tỷ đồng, đạt 74% kế hoạch. Kỳ hạn phát hành bình quân đạt 9,78 năm, tiếp tục vượt mục tiêu Quốc hội đề ra từ 9 - 11 năm tại Nghị quyết số 23. Kết quả này góp phần kéo dài kỳ hạn danh mục nợ chính phủ, giảm áp lực trả nợ ngân sách nhà nước trong ngắn hạn cũng như hạn chế rủi ro tái cấp vốn cho ngân sách Trung ương.
Về lãi suất, lãi suất phát hành bình quân trái phiếu chính phủ năm 2025 ở mức 3,26%/năm, qua đó giúp Chính phủ huy động vốn với chi phí hợp lý. Đồng thời, điều này cũng hỗ trợ Ngân hàng Nhà nước trong công tác điều hành chính sách tiền tệ và thị trường mở, tạo điều kiện để Chính phủ tăng vay nợ tại thị trường trong nước, giảm vay nợ nước ngoài, từ đó giảm rủi ro tỷ giá đối với danh mục nợ, góp phần tái cơ cấu ngân sách nhà nước và nợ công, nợ chính phủ theo hướng bền vững.
Về cơ sở nhà đầu tư, cơ cấu nhà đầu tư tiếp tục có sự thay đổi tích cực theo hướng gia tăng tỷ lệ nắm giữ trái phiếu chính phủ của các tổ chức dài hạn; đồng thời, giảm tỷ lệ nắm giữ của các ngân hàng thương mại. Tính đến cuối năm 2025, tỷ lệ nắm giữ trái phiếu chính phủ của các ngân hàng thương mại là 38,0% (giảm 7,2% so với năm 2020), trong khi tỷ lệ nắm giữ của các tổ chức tài chính phi ngân hàng dài hạn đạt 62,0%. Qua đó, các tổ chức tài chính phi ngân hàng dài hạn tiếp tục giữ vai trò chủ yếu trên thị trường trái phiếu chính phủ.
Đằng sau những kết quả đạt được trong giai đoạn 2021 - 2025, Bộ Tài chính đã triển khai những nhóm giải pháp trọng tâm nào để phát triển thị trường trái phiếu chính phủ theo hướng bền vững và tiệm cận thông lệ quốc tế?
Nhu cầu huy động vốn của ngân sách nhà nước trong năm 2026 ước tính trên 950.000 tỷ đồng. Bộ Tài chính đã giao kế hoạch phát hành trái phiếu chính phủ năm 2025 là 500.000 tỷ đồng.
Trong giai đoạn này, Bộ Tài chính đã tập trung triển khai đồng bộ các giải pháp nhằm hoàn thiện khung pháp lý cũng như phát triển thị trường sơ cấp và thứ cấp, qua đó thúc đẩy thị trường trái phiếu chính phủ phát triển cả về chiều rộng lẫn chiều sâu.
Trước hết, cơ quan quản lý đã liên tục hoàn thiện và đổi mới khung khổ pháp lý. Cụ thể, trong giai đoạn 2021 - 2025, căn cứ quy định tại Luật Ngân sách Nhà nước và Luật Quản lý nợ công, Bộ Tài chính đã trình Chính phủ ban hành một nghị định và ban hành một thông tư liên quan đến phát hành công cụ nợ của Chính phủ nhằm chuẩn hóa hơn nữa quy trình phát hành trái phiếu chính phủ theo thông lệ quốc tế và phù hợp với thực trạng thị trường Việt Nam. Đặc biệt, trong giai đoạn này, Bộ Tài chính đã chủ động tham mưu cho cấp có thẩm quyền hoàn thiện khung pháp lý về phát hành trái phiếu xanh, bao gồm trái phiếu chính phủ xanh, qua đó, tạo cơ sở để triển khai phát hành trái phiếu chính phủ xanh phục vụ mục tiêu tăng trưởng xanh trong thời gian tới.
Song song với việc hoàn thiện khung pháp lý, Bộ Tài chính cũng chú trọng phát triển thị trường trái phiếu chính phủ sơ cấp nhằm tăng cường tính công khai và minh bạch. Từ năm 2019, toàn bộ trái phiếu chính phủ đã được phát hành theo phương thức đấu thầu điện tử tại Sở Giao dịch chứng khoán Hà Nội. Cùng với việc phát triển thị trường sơ cấp để huy động vốn trái phiếu chính phủ, Bộ Tài chính đã tập trung tái cơ cấu danh mục nợ chính phủ. Trong điều kiện thị trường thuận lợi, cơ quan quản lý đã ưu tiên phát hành trái phiếu chính phủ kỳ hạn dài từ 10 năm trở lên, nhờ đó kỳ hạn phát hành bình quân liên tục được cải thiện, năm sau cao hơn năm trước và đạt mức Quốc hội giao (9 - 11 năm). Đồng thời, thị trường được điều hành theo hướng duy trì mặt bằng lãi suất phát hành ở mức phù hợp, góp phần tiết kiệm chi phí cho ngân sách nhà nước.
Không chỉ dừng lại ở thị trường sơ cấp, Bộ Tài chính còn đẩy mạnh cải thiện thanh khoản trên thị trường thứ cấp và nghiên cứu triển khai các hình thức giao dịch phù hợp với nhu cầu của nhà đầu tư. Hệ thống đăng ký, lưu ký, thanh toán, niêm yết và giao dịch liên tục được đổi mới, cập nhật theo thông lệ quốc tế, qua đó giúp hoạt động giao dịch trái phiếu chính phủ được triển khai ổn định và an toàn. Trên thị trường thứ cấp, các sản phẩm giao dịch ngày càng đa dạng. Bên cạnh hai sản phẩm cơ bản là outright và repos, thị trường đã triển khai thêm sản phẩm bán kết hợp mua lại, giao dịch vay và cho vay. Đặc biệt, từ ngày 4/7/2019, sản phẩm hợp đồng tương lai trái phiếu chính phủ kỳ hạn 5 năm được chính thức đưa vào giao dịch, qua đó bổ sung công cụ phòng vệ rủi ro cho các nhà đầu tư. Đồng thời, hàng hóa giao dịch trên thị trường trái phiếu chính phủ cũng được đa dạng hóa với đầy đủ các kỳ hạn ngắn và dài, đáp ứng nhu cầu của nhà đầu tư.
Cùng với việc hoàn thiện cấu trúc thị trường, Bộ Tài chính cũng chú trọng cải thiện cơ sở nhà đầu tư thông qua phát triển các nhà đầu tư dài hạn trên thị trường trái phiếu chính phủ. Bộ Tài chính đã tham mưu, báo cáo Chính phủ đổi mới chính sách đầu tư của Bảo hiểm Xã hội theo hướng chuyên nghiệp, đồng thời nghiên cứu sửa đổi, bổ sung chính sách liên quan đến tổ chức, thành lập và hoạt động của quỹ bảo hiểm hưu trí bổ sung nhằm đa dạng hóa hệ thống an sinh xã hội và thu hút nguồn vốn dài hạn đầu tư vào trái phiếu chính phủ.
Bên cạnh đó, hệ thống các nhà tạo lập thị trường trái phiếu chính phủ tiếp tục được củng cố và phát huy vai trò trong thúc đẩy thanh khoản trên cả thị trường sơ cấp và thứ cấp. Ngoài việc thu hút các nhà đầu tư dài hạn như doanh nghiệp bảo hiểm, đặc biệt là doanh nghiệp bảo hiểm nhân thọ, Bảo hiểm Tiền gửi và các quỹ đầu tư, Bộ Tài chính còn triển khai đồng bộ các giải pháp nhằm nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam, qua đó tạo điều kiện thuận lợi cho các nhà đầu tư nước ngoài tham gia vào thị trường chứng khoán và thị trường vốn trong nước, trong đó có thị trường trái phiếu chính phủ.
Bên cạnh các giải pháp về cơ chế chính sách và phát triển nhà đầu tư, Bộ Tài chính cũng tiếp tục nâng cấp và hoàn thiện cơ sở hạ tầng thị trường. Cơ sở hạ tầng thông tin liên quan đến đăng ký, lưu ký, niêm yết, giao dịch và thanh toán chứng khoán đã được Sở Giao dịch chứng khoán và Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam nâng cấp qua từng giai đoạn, qua đó bảo đảm thị trường giao dịch vận hành an toàn. Nhờ những cải tiến này, thời gian từ khi phát hành đến khi giao dịch đã được rút ngắn xuống còn 2 ngày, giảm 6 ngày so với thời điểm năm 2009.
Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số giai đoạn 2026 - 2030, theo bà, thị trường trái phiếu chính phủ sẽ được phát triển theo định hướng nào?
Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2021 - 2030 đặt mục tiêu đến năm 2030 phấn đấu trở thành nước có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao. Song song với đó, tại Chiến lược Tài chính và Chiến lược phát triển thị trường chứng khoán đến năm 2030, mục tiêu dư nợ thị trường trái phiếu được xác định đạt tối thiểu 58% GDP; trong đó, thị trường trái phiếu chính phủ đạt khoảng 33% GDP. Những định hướng này đặt ra yêu cầu tiếp tục phát huy vai trò của thị trường trái phiếu chính phủ trong việc huy động và phân bổ nguồn lực cho phát triển kinh tế - xã hội.
Đối với năm 2026, Chính phủ phấn đấu tăng trưởng kinh tế từ 10% trở lên theo chỉ tiêu Quốc hội đề ra nhằm tạo tiền đề thực hiện kế hoạch giai đoạn 2026 - 2030. Theo đó, nhu cầu huy động vốn của ngân sách nhà nước trong năm 2026 ước tính trên 950.000 tỷ đồng. Bộ Tài chính cũng đã phân khai và giao kế hoạch phát hành trái phiếu chính phủ năm 2025 là 500.000 tỷ đồng.
Nhìn rộng hơn trong cả giai đoạn 2026 - 2030, dự kiến nhu cầu huy động vốn cho ngân sách nhà nước sẽ cao hơn khoảng 3 lần so với thực hiện giai đoạn 2021 - 2025. Trong bối cảnh đó, với chủ trương phát huy nội lực để phát triển kinh tế đất nước trong kỷ nguyên mới, yêu cầu đặt ra là phải tiếp tục phát triển thị trường trái phiếu chính phủ cả về quy mô và thanh khoản, đồng thời chủ động hội nhập với thị trường quốc tế.
Để phục vụ mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số trong giai đoạn 2026 - 2030, Bộ Tài chính sẽ tiếp tục tập trung triển khai đồng bộ các giải pháp phát triển thị trường trái phiếu chính phủ. Trước hết, cơ quan quản lý sẽ rà soát và hoàn thiện khung pháp lý liên quan đến huy động vốn của Chính phủ theo hướng tăng cung hàng hóa, cải thiện chất lượng nguồn cung cho thị trường, phát triển các công cụ tài chính xanh, tài chính bền vững phù hợp với mức độ phát triển của thị trường và bám sát thông lệ quốc tế. Đồng thời, trách nhiệm của các đơn vị sử dụng vốn đầu tư công sẽ được tăng cường trong việc xác định nhu cầu sử dụng vốn, qua đó gắn kết chặt chẽ hơn giữa hoạt động phát hành trái phiếu chính phủ với quản lý ngân quỹ nhà nước.
Song song với hoàn thiện thể chế, Bộ Tài chính sẽ tiếp tục phát triển thị trường sơ cấp trái phiếu chính phủ về quy mô thông qua việc duy trì phát hành đều đặn các sản phẩm trái phiếu gắn với tái cơ cấu danh mục nợ trái phiếu chính phủ theo hướng bền vững. Theo đó, thị trường sẽ bảo đảm có đầy đủ các kỳ hạn trái phiếu từ 3 - 30 năm trên cả thị trường sơ cấp và thứ cấp, đồng thời thí điểm phát hành sản phẩm trái phiếu chính phủ xanh nhằm phục vụ phát triển kinh tế bền vững. Cùng với đó, cách thức xây dựng và công bố lịch biểu phát hành sẽ được đổi mới, hướng tới đa dạng hóa sản phẩm và nâng cao tính chủ động cho thị trường.
Bên cạnh việc mở rộng quy mô thị trường sơ cấp, Bộ Tài chính cũng đặt trọng tâm phát triển thị trường thứ cấp theo chiều sâu, thông qua việc tiếp tục cải tiến mô hình tổ chức thị trường và hệ thống giao dịch. Tỷ trọng giao dịch repos sẽ được nâng lên nhằm cải thiện độ sâu của thị trường, đồng thời chế độ thông tin và báo cáo giao dịch sẽ được cải tiến theo hướng bảo đảm tính chính xác và kịp thời, tiến tới xây dựng đường cong lãi suất chuẩn có độ tin cậy và giá trị tham chiếu cao cho thị trường tài chính. Song song với đó, cơ sở hạ tầng và công nghệ thông tin của thị trường sẽ tiếp tục được hiện đại hóa.
Một nội dung quan trọng khác là nâng cao vai trò của hệ thống nhà tạo lập thị trường với đầy đủ quyền lợi và nghĩa vụ trên cả thị trường sơ cấp và thứ cấp. Đồng thời, cơ sở nhà đầu tư sẽ được mở rộng thông qua việc khuyến khích doanh nghiệp bảo hiểm và các quỹ đầu tư tăng tỷ trọng đầu tư trái phiếu chính phủ, khuyến khích Bảo hiểm Xã hội và Bảo hiểm Tiền gửi tham gia thị trường thứ cấp trái phiếu chính phủ cũng như thúc đẩy sự tham gia của nhà đầu tư nước ngoài thông qua cải cách thủ tục hành chính và rà soát, ban hành các công cụ phòng ngừa rủi ro về tỷ giá và lãi suất.
Cùng với các giải pháp phát triển thị trường, Bộ Tài chính sẽ tăng cường phối hợp với Ngân hàng Nhà nước nhằm điều hành nhịp nhàng lịch biểu, khối lượng và lãi suất huy động trong phát hành trái phiếu chính phủ cũng như phát hành giấy tờ có giá của Ngân hàng Nhà nước. Đồng thời, việc phát triển đồng bộ các cấu phần của thị trường tài chính như thị trường phái sinh, thị trường tiền tệ và thị trường ngoại hối sẽ được chú trọng nhằm hỗ trợ cho sự phát triển của thị trường trái phiếu chính phủ và mở rộng kênh đầu tư cho nhà đầu tư. Cơ chế đối thoại giữa cơ quan quản lý và các thành viên thị trường cũng sẽ được duy trì nhằm kịp thời nhận diện và điều chỉnh các biến động của thị trường tài chính, tiền tệ.
Bên cạnh đó, Bộ Tài chính sẽ tiếp tục tích cực tham gia các chương trình, diễn đàn hợp tác quốc tế và khu vực, đồng thời tăng cường hợp tác với các tổ chức quốc tế để học tập kinh nghiệm, tiếp cận các chuẩn mực và thông lệ tốt nhất trên thế giới.