Nhiều dự án không còn đủ sức đi tiếp
Thị trường tài sản mã hóa năm 2026 không xuất hiện một cú đổ vỡ dây chuyền duy nhất như giai đoạn Terra, Celsius và FTX năm 2022. Thay vào đó, khó khăn diễn ra theo cách âm thầm hơn bởi nhiều dự án không còn nguồn lực để duy trì hoạt động, không gọi được vốn mới hoặc không tạo đủ doanh thu để tự nuôi bộ máy.
Dữ liệu RootData công bố cho thấy ít nhất 101 công ty và giao thức crypto đã đóng cửa, nộp đơn phá sản hoặc không còn hoạt động tính đến hết tháng 7 năm nay. Danh sách này trải dài từ các dự án thuộc nhiều nhóm khác nhau, từ giao thức phái sinh, sàn giao dịch, hạ tầng blockchain, DeFi, NFT, ví, trò chơi đến dịch vụ dữ liệu.
Không chỉ vậy, vấn đề lớn với nhiều dự án nằm ở mô hình vận hành. Trong giai đoạn thị trường đi lên, một số dự án trả lương cho đội ngũ, thưởng cho người dùng, hỗ trợ thanh khoản và chi phí vận hành bằng chính token của họ. Mô hình này có thể hoạt động khi token tăng giá hoặc giữ được giá trị. Nhưng khi token giảm sâu, kho tài sản của dự án cũng suy giảm nhanh. Nguồn vốn được tính theo số lượng token có thể trông rất lớn trên giấy tờ, nhưng giá trị thực bằng USD lại giảm mạnh khi thị trường đi xuống. Khi đó, dự án có thể không còn đủ tiền để trả chi phí bảo mật, phát triển sản phẩm hoặc duy trì đội ngũ.
Mặc dù một số dự án vẫn có lượng giao dịch hoặc người dùng nhất định nhưng không thể tồn tại vì không tìm được mô hình doanh thu phù hợp. Đây là khác biệt quan trọng giữa “có người dùng thử sản phẩm” và “có khách hàng sẵn sàng trả tiền để sản phẩm tồn tại lâu dài”.
Có thể thấy, làn sóng đóng cửa cho thấy nhà đầu tư và thị trường đang đánh giá dự án chặt chẽ hơn về dòng tiền, khả năng tạo doanh thu và nhu cầu sử dụng thực tế. Song, việc một dự án đóng cửa không tự động có nghĩa toàn bộ lĩnh vực mà dự án đó hoạt động là thất bại.
Áp lực của thị trường đông đúc
Một mảng chịu áp lực rõ rệt là các blockchain layer-2 trên Ethereum. Layer-2 là mạng lưới được xây dựng trên Ethereum nhằm xử lý giao dịch nhanh hơn và rẻ hơn. Các mạng này thường gom nhiều giao dịch lại, sau đó ghi kết quả lên Ethereum, qua đó vẫn dựa vào mạng chính để bảo đảm an toàn.
Công nghệ layer-2 từng phát triển mạnh vì giúp giảm phí giao dịch và mở đường cho nhiều doanh nghiệp ra mắt blockchain riêng. Tuy nhiên, khi việc tạo một mạng mới trở nên dễ hơn, thị trường cũng xuất hiện quá nhiều layer-2 có chức năng tương tự nhau.
Ông Ben Fisch, CEO Espresso Systems, cho rằng thị trường đang bước vào giai đoạn hợp nhất đối với các layer-2 đa mục đích, tức các mạng cố gắng phục vụ nhiều nhu cầu cùng lúc. Theo ông, không có lý do rõ ràng để thị trường duy trì quá nhiều phiên bản gần giống nhau nếu chúng không có sự khác biệt về sản phẩm, cộng đồng người dùng hoặc mô hình kinh doanh.
Ông Marek Olszewski, đồng sáng lập Celo, nhìn nhận sự hợp nhất không chỉ xảy ra ở layer-2 mà lan sang nhiều mảng crypto, từ giao thức DeFi, sàn giao dịch phi tập trung (DEX) đến nhà cung cấp hạ tầng.
Theo cách nhìn này, các mạng và giao thức có khả năng tồn tại qua giai đoạn khó khăn thường là những sản phẩm mà người dùng thực sự cần và sử dụng thường xuyên. Đây không nhất thiết phải là dự án có công nghệ phức tạp nhất hoặc huy động được nhiều vốn nhất, mà là dự án giải quyết được nhu cầu cụ thể và có doanh thu đủ để duy trì hoạt động.
Ông Lorenzo Valente, Giám đốc nghiên cứu tại Ark Invest, nhận định crypto đang trải qua một trong những giai đoạn hợp nhất mạnh mẽ nhất từ trước đến nay. Ông cho rằng vốn đầu tư đang trở nên chọn lọc hơn và các đội ngũ không có mức độ phù hợp rõ ràng giữa sản phẩm với nhu cầu thị trường đang dần rút lui. “Sản phẩm phù hợp thị trường”, thường gọi là product-market fit, có thể hiểu là sản phẩm giải quyết được vấn đề mà một nhóm khách hàng thực sự sẵn sàng sử dụng hoặc trả tiền.
Sự thu hẹp số lượng dự án có thể làm thị trường bớt phân mảnh, nhưng đây là quá trình gây tổn thất cho nhà đầu tư và người dùng đang nắm token hoặc gửi tài sản trong các dự án đóng cửa. Tác động tích cực dài hạn, nếu có, chỉ có thể được đánh giá sau khi thị trường ổn định hơn.
Hack và “dự án zombie” làm rủi ro thị trường tăng cao
Khó khăn về vốn đang diễn ra đồng thời với một năm đầy rủi ro về bảo mật. Theo Blockaid, các dự án crypto mất hơn 1 tỷ USD vì các vụ tấn công trong nửa đầu năm 2026, với số vụ được xác nhận ở mức kỷ lục. Một báo cáo khác của Immunefi ghi nhận khoảng 972 triệu USD thiệt hại qua 207 sự cố trong cùng kỳ. Chênh lệch giữa các con số xuất phát từ cách mỗi đơn vị thu thập và phân loại vụ việc.
Trong đó, tháng 4 là giai đoạn đặc biệt nghiêm trọng, khi hai vụ việc lớn liên quan đến Kelp DAO và Drift Protocol gây thiệt hại lần lượt khoảng 292 triệu USD và 285 triệu USD. Các vụ việc này cho thấy rủi ro không chỉ đến từ lỗi trong hợp đồng thông minh mà còn có thể đến từ việc bị lộ khóa, bị chiếm quyền truy cập hoặc lừa đảo con người trong thời gian dài.
Với một dự án quy mô vừa, một vụ hack lớn có thể trở thành đòn đánh khó phục hồi. Trước đây, một số giao thức có thể dùng quỹ dự trữ hoặc nhận vốn cứu trợ để bù đắp thiệt hại. Nhưng khi token giảm giá và dòng vốn đầu tư mạo hiểm chậm lại, khả năng cứu trợ không còn dễ dàng như trước.
Một rủi ro khác là sự tồn tại của các “giao thức zombie”. Đây là những hợp đồng thông minh vẫn nằm trên blockchain và có thể tiếp tục hoạt động về mặt kỹ thuật, nhưng đội ngũ phát triển đã giải thể hoặc không còn duy trì dự án. Người dùng có thể tưởng rằng tài sản vẫn nằm trong hợp đồng, nhưng thực tế không còn đội ngũ để vá lỗi, hỗ trợ hoặc xử lý sự cố.
Vấn đề này đặc biệt đáng lưu ý với người mới tham gia DeFi. Một giao thức vẫn hiển thị trên ví hoặc trên giao diện blockchain không có nghĩa dự án còn được vận hành an toàn. Báo cáo kiểm toán, nếu có, cũng thường chỉ đánh giá một phiên bản mã nguồn tại một thời điểm nhất định, không phải cam kết rằng dự án sẽ an toàn mãi mãi.
Ở chiều ngược lại, một số dự án vẫn duy trì tăng trưởng nhờ có doanh thu thực. Hyperliquid, sàn giao dịch hợp đồng tương lai vĩnh viễn phi tập trung, đã vượt 1 tỷ USD phí tích lũy vào cuối tháng 6. Aave, nền tảng cho vay DeFi, có hơn 12 tỷ USD tiền gửi và tạo hơn 100 triệu USD phí vay thường niên hóa theo dữ liệu được công bố trong tháng 7. Ether.fi cũng mở rộng nguồn thu ngoài hoạt động liên quan đến token, trong đó sản phẩm thẻ thanh toán đóng góp khoảng một nửa doanh thu giao thức.
Dữ liệu về các dự án còn duy trì hoạt động cho thấy doanh thu bằng tiền thật và nhu cầu sử dụng thường xuyên đang trở thành yếu tố quan trọng hơn so với chỉ riêng quy mô cộng đồng hoặc mức tăng giá token. Tuy nhiên, doanh thu hiện tại không bảo đảm một dự án sẽ tránh được rủi ro thị trường, bảo mật hoặc cạnh tranh trong tương lai.
Đối với nhà đầu tư mới, năm 2026 là lời nhắc rằng không nên chỉ nhìn vào lời hứa công nghệ hoặc mức tăng giá trong quá khứ. Trước khi mua token hoặc gửi tài sản vào một giao thức, cần tìm hiểu dự án có sản phẩm đang hoạt động hay không, ai vận hành, nguồn doanh thu đến từ đâu, quỹ dự trữ được nắm giữ dưới dạng gì và cơ chế bảo mật có được cập nhật thường xuyên không. Trong giai đoạn thanh lọc, sự tồn tại của một dự án có thể phụ thuộc nhiều hơn vào khả năng tạo giá trị thật cho người dùng, thay vì chỉ dựa vào kỳ vọng của thị trường.
