Ngày 20/02/2026, Tòa án Tối cao Pháp viện Mỹ đã ban hành phán quyết vô hiệu hóa cơ sở pháp lý của chế độ thuế quan toàn cầu do cơ quan hành pháp thiết lập thông qua Đạo luật Quyền lực Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA).
Toà án đánh giá IEEPA được sử dụng để ban hành thuế toàn cầu là không phù hợp với cơ sở hiến pháp và Tòa án ra quyết định vô hiệu các khoản thu thuế quan của Chính quyền Tổng thống Trump áp lên hàng hóa các nước.
Do đó, các khoản thu từ mức thuế đối ứng áp dụng cho hàng hóa nhập khẩu vào Mỹ (ước tính khoảng 132 - 175 tỷ USD) có thể phải hoàn trả, đồng thời doanh nghiệp phải chủ động nộp đơn khiếu nại hành chính trong vòng 180 ngày.
Ngay sau tuyên bố này, Nhà Trắng công bố áp dụng Mục 122 của Đạo luật Thương mại 1974, tức mất cân bằng cán cân thanh toán để áp thuế bổ sung 15% trên toàn cầu (so với mức thuế tối thiểu 10% trước đó). Thời gian áp dụng được giới hạn trong 150 ngày, trừ khi được kéo dài thông qua quyết định tại Quốc hội. Đồng thời, Chính quyền Trump cũng đẩy nhanh các cuộc điều tra theo Mục 232 về an ninh quốc gia và Mục 301 về hành vi thương mại không công bằng để chuyển đổi các mức thuế tạm thời thành vĩnh viễn.
Ngoài các khoản thuế áp dụng trên diện rộng, Chính quyền Trump duy trì áp lực thông qua các mức thuế đặc biệt áp dụng cho các ngành hàng chiến lược như Chip AI, thép và nhôm, ô tô và linh kiện, đồ gia dụng, gỗ và nội thất, sản phẩm Trung Quốc nói chung.
Ông Đồng Thanh Tuấn, Chuyên gia phân tích Vĩ mô, Chứng khoán ACB (ACBS) đánh giá, dù quyết định áp thuế đối ứng đã bị vô hiệu, song Chính quyền Trump sẽ tiếp tục tạo sức ép lên các quốc gia thông qua các công cụ khác nhau với mục tiêu tái định vị tầm ảnh hưởng của Mỹ giữa cục diện đa cực về địa chính trị ở thời điểm hiện tại.
Bên cạnh đó, phán quyết vô hiệu của Tòa án khó có thể nhanh chóng làm thay đổi bối cảnh vĩ mô tại Mỹ, trong khi tăng trưởng GDP đang giảm tốc và lạm phát vẫn duy trì ở mức cao. Do vậy, quá trình hoàn thuế có thể kéo dài hơn dự kiến do các thủ tục hành chính.
Ở chiều ngược lại, tác động của việc hoàn thuế tới chi phí sản xuất và lạm phát biến động không đáng kể, do tính dai dẳng của giá cả trong chuỗi cung ứng. Điều này đồng nghĩa người tiêu dùng tiếp tục chịu áp lực giá, trong khi thâm hụt ngân sách Chính phủ có xu hướng gia tăng.
Trong bối cảnh chính sách đối ngoại của Mỹ liên tục thay đổi, xu hướng đa dạng hóa chuỗi cung ứng được dự báo tiếp diễn theo mô hình “sản xuất tại chỗ cho tiêu thụ tại chỗ” (local-for-local), trên nền tảng chiến lược “Trung Quốc + N”. Tuy nhiên, phán quyết mới của Tòa án cùng các điều chỉnh thuế quan gần đây khó tạo ra thay đổi đáng kể đối với dòng vốn FDI, do các quyết định đầu tư dài hạn vẫn dựa trên lợi thế chi phí, vị trí logistics và ổn định chính sách của từng quốc gia.
Với Việt Nam, dù chưa đạt thỏa thuận thương mại theo IEEPA, ông Tuấn đánh giá mức thuế đối ứng được điều chỉnh từ 20% xuống 15% phần nào giảm áp lực cạnh tranh cho một số mặt hàng xuất khẩu. Các ngành dự kiến hưởng lợi nhờ những thay đổi về chính sách này bao gồm: các doanh nghiệp xuất khẩu (dệt may, thủy sản, gỗ...), các doanh nghiệp bất động sản khu công nghiệp và vận tải hàng hóa.
| |
“Dù vậy, khi Mỹ đẩy nhanh đàm phán với các nước trong khu vực như Indonesia - nơi một số nhóm hàng được hưởng ưu đãi thuế đáng kể, môi trường cạnh tranh vẫn có xu hướng gia tăng”, ông Tuấn nhấn mạnh.
KBSV Research cũng lưu ý, nếu mức thuế đối ứng san bằng cho tất cả quốc gia được duy trì, điều này sẽ xóa bỏ lợi thế cạnh tranh mà Việt Nam từng có, nhờ mức thuế IEEPA thấp hơn so với một số đối thủ cạnh tranh khác, đặc biệt là Trung Quốc.
Tuy nhiên, KBSV cho rằng rủi ro này đối với Việt Nam không quá lớn, do khả năng cao Chính quyền Trump sẽ tìm cách khôi phục quyền lực áp thuế theo từng quốc gia trong giai đoạn tới, đặc biệt là nhắm vào Trung Quốc. Thực tế, cạnh tranh chiến lược với Trung Quốc luôn là định hướng xuyên suốt của các nhiệm kỳ Tổng thống Mỹ, và xu hướng này được thể hiện rõ nét hơn dưới nhiệm kỳ của ông Trump.