Mở rộng quyền chủ động, tăng trách nhiệm chủ đầu tư trong đấu thầu

0:00 / 0:00
0:00
(ĐTCK) Quốc hội vừa thông qua Luật Đấu thầu (sửa đổi), với nhiều quy định theo hướng mở rộng quyền chủ động cho chủ đầu tư trong lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư, đồng thời tăng cường kiểm soát việc thực hiện hợp đồng và trách nhiệm giải trình.
Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn trình bày Báo cáo tiếp thu, giải trình, chỉnh lý Luật Đấu thầu sửa đổi chiều 21/11 tại Quốc hội Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn trình bày Báo cáo tiếp thu, giải trình, chỉnh lý Luật Đấu thầu sửa đổi chiều 21/11 tại Quốc hội

Chiều 21/11, với 487/489 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành, đạt 97,6%, Quốc hội đã thông qua Luật Đấu thầu (sửa đổi).

Luật gồm 8 chương, 59 điều, có hiệu lực từ ngày 1/3/2027, riêng quy định tại khoản 4 Điều 35 có hiệu lực từ ngày 1/7/2027.

Mở rộng hình thức lựa chọn nhà thầu, tăng quyền chủ động

Một trong những nội dung đáng chú ý của Luật Đấu thầu sửa đổi là hoàn thiện các hình thức lựa chọn nhà thầu theo hướng linh hoạt hơn, phù hợp với tính chất, quy mô, tiến độ và yêu cầu thực tế của từng gói thầu.

Giải trình trước Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, việc lựa chọn hình thức lựa chọn nhà thầu không thể chỉ dựa trên mức độ cạnh tranh mà cần tính đến mục tiêu, tính chất và yêu cầu cụ thể của từng gói thầu.

"Với những gói thầu chỉ có một nhà thầu đáp ứng yêu cầu hoặc mang tính đặc thù, cấp bách, việc tổ chức đấu thầu có thể không tạo thêm cạnh tranh thực chất mà còn phát sinh thời gian, chi phí và thủ tục không cần thiết", Báo cáo của Chính phủ nêu.

Theo đó, Luật tiếp tục hoàn thiện quy định về chỉ định thầu, đặt hàng và lựa chọn nhà thầu trong trường hợp đặc biệt.

Đáng chú ý, Luật quy định các tiêu chí áp dụng, đồng thời giao Chính phủ quy định cụ thể các trường hợp chỉ định thầu và hạn mức chỉ định thầu nhằm tăng tính chủ động, linh hoạt trong xử lý những yêu cầu phát sinh ở từng ngành, lĩnh vực.

Tuy nhiên, việc mở rộng các hình thức lựa chọn nhà thầu không qua cạnh tranh cũng đặt ra yêu cầu kiểm soát chặt chẽ điều kiện áp dụng. Luật quy định các tiêu chí, điều kiện và giới hạn đối với những trường hợp cấp bách, khẩn cấp, thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, an ninh, đối ngoại, bảo vệ bí mật nhà nước hoặc đáp ứng yêu cầu đặc thù về chuyên môn, nghiệp vụ mà không cần thiết áp dụng đấu thầu cạnh tranh.

Đặc biệt, đối với trường hợp chỉ định thầu nhằm đẩy nhanh tiến độ, việc áp dụng phải được xác định bằng văn bản của cấp có thẩm quyền, tránh tình trạng lợi dụng sự chậm trễ do nguyên nhân chủ quan để chuyển sang chỉ định thầu.

Chính phủ sẽ quy định cơ chế kiểm soát rủi ro tương ứng, tăng cường công khai thông tin, giám sát, kiểm tra, hậu kiểm và xử lý vi phạm.

Theo Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn, chủ đầu tư chịu trách nhiệm về quyết định lựa chọn nhà thầu và hiệu quả của việc lựa chọn. Kế hoạch lựa chọn nhà thầu, trong đó có căn cứ áp dụng hình thức chỉ định thầu, cùng quy trình chỉ định thầu cũng sẽ được công khai trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia theo quy định hướng dẫn.

Với tỷ lệ 487/489 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành, đạt tỷ lệ 97,6%, Quốc hội đã thông qua Luật Đấu thầu (sửa đổi)
Với tỷ lệ 487/489 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành, đạt tỷ lệ 97,6%, Quốc hội đã thông qua Luật Đấu thầu (sửa đổi)

Một nội dung khác là tiếp tục áp dụng hình thức giao nhiệm vụ đối với cả hàng hóa, dịch vụ khác ngoài sản phẩm, dịch vụ công. Chính phủ cho biết, quy định này kế thừa chủ trương đã được thể chế hóa tại Luật số 90/2025/QH15, đồng thời sẽ hướng dẫn cụ thể để bảo đảm thống nhất với pháp luật quản lý ngành, lĩnh vực.

Kiểm soát sửa đổi hợp đồng, trách nhiệm nhà thầu và giá gói thầu

Cùng với việc mở rộng quyền chủ động trong lựa chọn nhà thầu, Luật Đấu thầu sửa đổi chú trọng kiểm soát quá trình thực hiện hợp đồng, tránh tình trạng kết quả lựa chọn nhà thầu bị thay đổi về bản chất sau khi hợp đồng được ký kết.

Theo Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn, nội dung hợp đồng phải phù hợp với hồ sơ mời thầu, hồ sơ yêu cầu, hồ sơ dự thầu, hồ sơ đề xuất và kết quả lựa chọn nhà thầu. Việc sửa đổi hợp đồng chỉ được thực hiện trong những trường hợp đáp ứng điều kiện theo quy định, nhằm phòng ngừa việc lợi dụng thỏa thuận giữa các bên để làm sai lệch kết quả đấu thầu.

Đáng chú ý, luật bổ sung trường hợp sửa đổi hợp đồng nhằm rút ngắn tiến độ, nâng cao chất lượng hoặc tiết kiệm chi phí cho chủ đầu tư. Theo giải trình của Chính phủ, quy định này nhằm tạo điều kiện xử lý những phát sinh trong thực tế, như thay đổi phương thức vận chuyển, địa điểm giao hàng, thiết kế được duyệt hoặc áp dụng sáng kiến, cải tiến mang lại hiệu quả cao hơn.

Đối với trường hợp sửa đổi hợp đồng làm vượt giá gói thầu được duyệt nhưng không vượt tổng mức đầu tư, dự toán mua sắm, chủ đầu tư được quyết định và chịu trách nhiệm. Nếu vượt tổng mức đầu tư, dự toán mua sắm, phải báo cáo người có thẩm quyền. Chính phủ cũng sẽ quy định việc công khai thông tin sửa đổi hợp đồng trong quá trình thực hiện.

Quốc hội đồng thuận thông qua Luật Đấu thầu (sửa đổi)

Quốc hội đồng thuận thông qua Luật Đấu thầu (sửa đổi)

Về trách nhiệm của nhà thầu chính khi sử dụng nhà thầu phụ, luật không quy định cứng tỷ lệ hoặc phạm vi công việc được giao cho nhà thầu phụ nhằm bảo đảm tính linh hoạt theo tính chất, quy mô từng gói thầu.

Tuy nhiên, nhà thầu chính vẫn phải chịu trách nhiệm trước chủ đầu tư về quản lý, kiểm soát khối lượng, chất lượng và phạm vi công việc do nhà thầu phụ thực hiện. Việc sử dụng nhà thầu phụ không làm thay đổi trách nhiệm của nhà thầu chính đối với chất lượng, tiến độ và kết quả thực hiện hợp đồng. Luật cũng quy định điều kiện sử dụng nhà thầu phụ và các trường hợp bị cấm, nhằm ngăn chặn tình trạng chuyển giao công việc làm thay đổi thực chất kết quả lựa chọn nhà thầu.

Một nội dung được Chính phủ tiếp thu, hoàn thiện là quy định về xác định giá gói thầu. Theo đó, nghị định hướng dẫn sẽ thu hẹp các trường hợp được sử dụng một báo giá làm căn cứ xác định giá gói thầu, chủ yếu áp dụng trong những tình huống đặc thù như cấp bách, khẩn cấp hoặc chỉ có một nhà cung cấp.

Chủ đầu tư có trách nhiệm thu thập báo giá, bảo đảm công khai, minh bạch. Việc xây dựng giá gói thầu được khuyến khích thực hiện trên cơ sở kết hợp báo giá với kết quả lựa chọn nhà thầu đối với hàng hóa, dịch vụ tương tự, qua đó bảo đảm giá gói thầu phù hợp hơn với mặt bằng thị trường.

Ngoài ra, Chính phủ sẽ tiếp tục hoàn thiện cơ sở dữ liệu về nhà thầu, trong đó có thông tin về kết quả thực hiện hợp đồng, làm căn cứ đánh giá năng lực, uy tín nhà thầu. Việc đánh giá vì vậy không chỉ dựa trên hồ sơ năng lực, kinh nghiệm mà còn có thể xem xét lịch sử thực hiện hợp đồng thực tế.

Luật Đấu thầu sửa đổi cũng được rà soát để bảo đảm đồng bộ với các luật liên quan đang được Quốc hội xem xét tại kỳ họp này, nhất là quy định về lựa chọn nhà đầu tư thực hiện dự án có sử dụng đất, dự án nhà ở, điện lực và các hoạt động thuộc lĩnh vực y tế.

Minh Minh

Tin liên quan

Tin cùng chuyên mục